Հույն-ռուսական հարաբերություններ

Ռուս-հունական հարաբերություններ, երկկողմ հարաբերություններ Ռուսաստանի և Հունաստանի միջև։

Հույն-ռուսական հարաբերություններ
Հունաստան և Ռուսաստան

Հունաստան

Ռուսաստան

ՊատմությունԽմբագրել

Ռուսաստանի և ինքնավար հունական պետության միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1828 թվականի սեպտեմբերի 6-ին (18)[1]։ 1917 թվականի հոկտեմբերին հարաբերությունները խզվել էին հունական կողմից։

Հունաստանի թագավորությունը ԽՍՀՄ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել 1924 թվականի մարտի 8-ին[1]։

1930-ական թվականներին երկկողմ հարաբերությունները դարձել են թշնամական։ ԽՍՀՄ-ին դուր չէր գալիս Մետաքսասի ռեժիմը, իսկ Հունաստանը մշտապես բողոքի նոտաներ էր հնչեցնում Ստալինի ռեպրեսիաների ժամանակ ԽՍՀՄ-ում հույների հետապնդումների հետ կապված։ Բացի այդ, մշտապես փոխվել է Աթենքում խորհրդային ներկայացուցչության կազմը։ 1932-1941 թվականներին փոխվել են Հունաստանում խորհրդային դիվանագիտական առաքելության վեց գլխավորները, որոնցից երկուսը (Դավթյանն ու Կոբեցկին) գնդակահարվել են, իսկ ևս մեկը (Ա. Գ. Բարմինը) քաղաքական դրդապատճառներով ապաստան է խնդրել Ֆրանսիայում[2]։ Մետաքսասի ռեժիմը կասկածանքով էր վերաբերվում ԽՍՀՄ-ին՝ ամեն կերպ սահմանափակելով շփումները Խորհրդային Միության հետ։ Օրինակ՝ 1939 թվականին Աթենքում նույնիսկ արգելվել էր մանկական գրքի նկարագրության և նկարազարդումների ցուցահանդեսը[2]։

1941 թվականի հունիսի 3-ին, Հունաստանի օկուպացիայի հետ կապված, Մոսկվայում հունական բանագնացը խորհրդային նոտա էր ստացել ԽՍՀՄ-ում իր լիազորությունների դադարեցման մասին, ինչը նշանակում էր հարաբերությունների փաստացի դադարեցում[3]։ Բայց արդեն նույն թվականի սեպտեմբերին ներգաղթային Հունաստանի կառավարության հետ հարաբերությունները վերականգնվեցին[4]։

 
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի աշխատանքային հանդիպումը Հունաստանի նախագահ Պրոկոպիս Պավլոպուլոսի հետ, 2016 թվականի հունվարի 15-ին

Հետպատերազմյան շրջանում երկու երկրների հարաբերությունները շարունակում էին լինել թշնամաբար, մասնավորապես, սկսված քաղաքացիական պատերազմում Մոսկվայի կողմից հունական կոմունիստների օգնության պատճառով։ Թեև օգնությունը համեմատաբար փոքր և զգուշավոր էր, քանի որ Ստալինը հավատարիմ էր մնացել 1944 թվականի Տոկոսների մասին համաձայնագրին, որի համաձայն Հունաստանը դուրս էր գալիս բրիտանական ազդեցության ոլորտ։ Օրինակ՝ 1945 թվականի նոյեմբերի 23-ին Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության քաղբյուրոն 100 հազար դոլար հատկացրեց Հունաստանի Կոմկուսին, իսկ խորհրդային կառավարության 1946 թվականի ապրիլի 24-ի կարգադրությամբ Հունաստանի Կոմունիստական կուսակցությունը ուղարկվեց ռոտացիոն մեքենա և 200 տոննա թերթ[5]։ Մոսկվան չի ճանաչել 1946 թվականին Հունաստանում անցկացված հանրաքվեն, որի արդյունքում որոշվել է պահպանել միապետությունը։ Դեռևս մինչև այս հանրաքվեի անցկացումը խորհրդային դեսպան փոխծովակալ Ռոդիոնովը 1946 թվականի օգոստոսին հետ էր կանչվել և Հունաստան էր վերադարձել միայն հաջորդ տարվա հունվարին[6]։ 1947 թվականի մարտին հունական մամուլում հրապարակվեց Ստալինի կեղծված հարցազրույցը[6]։ ԽՍՀՄ-ը հատուկ նոտայով այդ կեղծիքի առաջացման մեջ մեղադրել է հունական իշխանություններին և արդեն նույն տարվա ապրիլին խորհրդային դեսպանն ու խորհրդային դիվանագիտական առաքելության ևս 13 աշխատակիցներ լքել են Աթենքը[7]։ Շուտով Հունաստանի դեսպանը հետ է կանչվել ԽՍՀՄ-ից և դեսպանների մակարդակով երկկողմ հարաբերությունները վերականգնվել են միայն 1953 թվականին[7]։

1991 թվականի դեկտեմբերի 27-ին հունական իշխանությունները Ռուսաստանը ճանաչել են ԽՍՀՄ շարունակող պետություն։

2018 թվականի հուլիսին Հունաստանի կառավարությունը երկրից վտարել է մի շարք ռուս դիվանագետների՝ միջադեպը հրապարակելով, ինչը մեկնաբանների կողմից գնահատվել է որպես երկու երկրների հարաբերություններում աննախադեպ և անսպասելի քայլ, որը, ըստ հունական կողմի հայտարարությունների, ի թիվս այլ բաների, Մոսկվայի միջամտությունն է Աթենքի և Սկոպյեի միջև հարաբերություններին և եկեղեցական հարցերին[8][9][10]։

Դիվանագետների հետագա գտնվելու դժկամության մասին պահանջը հայտարարվել է հուլիսի 6-ին՝ այն օրը[9], երբ Խալկիդիկի շրջանում հայտնաբերվել է եպիսկոպոս Բիրսկիի և Իլյա Բելորեցկու (Կազանցևի) մարմինը։ Հաջորդել է երկու երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների մակարդակով կտրուկ հայտարարությունների փոխանակումը, Հունաստանում Ռուսաստանի դեսպան Անդրեյ Մասլովը հայտարարել է, որ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի այցը Աթենք, որը նախատեսված էր աշնանը, ներկա իրավիճակում կորցնում է արդիականությունը»[11][12]։

Օգոստոսի սկզբին Ռուսաստանի պատասխան գործողություններից հետո հաղորդվել էր իր դեսպանին հետ կանչելու Հունաստանի որոշման մասին[13][14][15]։ Մի քանի ռուս հոգևորականներ ԶԼՄ-ներին հայտնել են հունական այցագրեր ստանալուց հրաժարվելու մասին՝ առանց պատճառների բացատրության[16], մասնավորապես, 2018 թվականի սեպտեմբերի սկզբին հաղորդվել էր Հունաստան մեկնելու համար վիզայի մերժման մասին, Աթոսի, Մոսկվայի պատրիարքարանի գործերի կառավարիչ, Սրբազան Սինոդ Վարսոնոֆիայի (Սուդակովի) մշտական անդամին[17]։

Տնտեսական հարաբերություններԽմբագրել

Ապրանքաշրջանառության աճը նվազել է 2000-ականների վերջի համաշխարհային ճգնաժամի պատճառով[1]։ 2010 թվականին Ռուսաստանի և Հունաստանի միջև ապրանքաշրջանառության ծավալն ավելացել է 22,2 %-ով և կազմել 3,3 մլրդ ԱՄՆ դոլար. ռուսական արտահանումը Հունաստան հասել է 2,9 մլրդ ԱՄՆ դոլարի։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Межгосударственные отношения России и Греции. Справка
  2. 2,0 2,1 Юнгблюд В.Т., Воробьёва Т.А., Збоев А.В., Калинин А.А., Костин А.А., Смольняк И.В., Чучкалов А.В. Встречными курсами: политика СССР и США на Балканах, Ближнем и Среднем Востоке в 1939 - 1947 гг. - Киров, 2014. - С. 40
  3. Юнгблюд В.Т., Воробьёва Т.А., Збоев А.В., Калинин А.А., Костин А.А., Смольняк И.В., Чучкалов А.В. Встречными курсами: политика СССР и США на Балканах, Ближнем и Среднем Востоке в 1939 - 1947 гг. - Киров, 2014. - С. 46
  4. Юнгблюд В.Т., Воробьёва Т.А., Збоев А.В., Калинин А.А., Костин А.А., Смольняк И.В., Чучкалов А.В. Встречными курсами: политика СССР и США на Балканах, Ближнем и Среднем Востоке в 1939 - 1947 гг. - Киров, 2014. - С. 171
  5. Юнгблюд В.Т., Воробьёва Т.А., Збоев А.В., Калинин А.А., Костин А.А., Смольняк И.В., Чучкалов А.В. Встречными курсами: политика СССР и США на Балканах, Ближнем и Среднем Востоке в 1939 - 1947 гг. - Киров, 2014. - С. 354
  6. 6,0 6,1 Юнгблюд В.Т., Воробьёва Т.А., Збоев А.В., Калинин А.А., Костин А.А., Смольняк И.В., Чучкалов А.В. Встречными курсами: политика СССР и США на Балканах, Ближнем и Среднем Востоке в 1939 - 1947 гг. - Киров, 2014. - С. 357
  7. 7,0 7,1 Юнгблюд В.Т., Воробьёва Т.А., Збоев А.В., Калинин А.А., Костин А.А., Смольняк И.В., Чучкалов А.В. Встречными курсами: политика СССР и США на Балканах, Ближнем и Среднем Востоке в 1939 - 1947 гг. - Киров, 2014. - С. 358
  8. Греция показала свое истинное отношение к России vz.ru, 11 июля 2018.
  9. 9,0 9,1 Greece, Russia to expel diplomats in Macedonia tussle ahead of NATO summit Reuters, 11 июля 2018.
  10. Nikos Konstandaras. Athens and Moscow’s Stunning Falling-Out The New York Times, 23 июля 2018.
  11. Напряженность в российско-греческих отношениях в контексте Македонии (Napięcia grecko-rosyjskie z Macedonią w tle, Ośrodek Studiów Wschodnich[pl], 25.07.2018)
  12. Посол РФ: визит Лаврова в Грецию утрачивает актуальность // ТАСС, 19 июля 2018.
  13. Greece recalls envoy from Russia in worsening spat Vatican News, 11 августа 2018.
  14. Греция отзывает посла из Москвы и заменит его новым - источник «Независимая газета», 10 августа 2018.
  15. Источник: посол Греции в РФ покинет Москву в конце сентября ТАСС, 15 августа 2018.
  16. МИД РФ попросил Грецию объяснить причину невыдачи виз священникам РПЦ «Российская газета», 9 августа 2018.
  17. Греция отказала в визе управляющему делами Московской патриархии: В управлении делами патриархии заявили, что владыка Варсонофий уже много лет совершает паломничество на Афон ТАСС, 08.09.2018.

Արտաքին հղումներԽմբագրել