Հիլմենդ[1] (դարի՝ هلمند, փուշթու՝ هلمند — Хильменд[2]; պարսկերեն՝ هيرمند — Хирменд[3], գետ Աֆղանստանում (ստորին հոսանքը՝ Իրանում)։ Սկիզբ է առնում Հինդուկուշ լեռներում, վերջանում Սիստան անհոսք իջվածքում՝ սնելով Համուն լիճը։ Երկարությունը 1150 կմ է։

Հիլմենդ
Aerial photograph of Helmand River at Gereshk in 2011.jpg
Բնութագիր
Երկարություն1150 կիլոմետր
Ավազանի մակերես500 000 կմ²
Ջրի ծախս78 մ³/վ
Ջրահոսք
Ակունքի տեղակայումՀինդուկուշ
Գետաբերանի տեղակայումHamun-e Helmand?
Կոորդինատներ
Հոսող հոսքերԱրգանդաբ և Musa Qala River?
Overview of Helmand River.jpg

ՍտուգաբանությունԽմբագրել

Մ. թ. ա. 4-րդ դարում հիշատակվում է Haetumat անունով, ինչը ենթադրաբար, նշանակել է «կամուրջներ ունեցող»։ Ավելի ուշ շրջանում հունական աղբյուրներում հանդիպող Հերիմանթոս, ինչպես նաև այժմյան Հիլմենդ անվանումները, գտնում են, որ սկզբնական անվանման ձևափոխություններն են[4]։

ՋրագրությունԽմբագրել

Հիլմենդ գետը սկիզբ է առնում Բաբա լեռնաշղթայից, Իրանի տարածքում թափվում է Հանում գետը՝ ձևավորելով ճահճացած դելտա, որի վտակները հաճախակի ենթարկվում են փոփոխության։ Գլխավոր վտակը Առգանդաբն է։ Գետը հիմնականում սնվում է ձյան և սառույցի ջրերով։ Նկատելի է գարնանային-ամառային վարարում և ջրի մակարդակի նվազում աշնանային-ձմեռային ժամանակաշրջանում (երբեմն ջրի մակարդակը բարձրանում է ձնհալի արդյունքում)։ Տարեկան ջրի միջին հոսքը 200 մ³/վրկ է, ջրառատության դեպքում՝ 500-700 մ³, առավելագույնը 15000 մ³ վրկ, իսկ ձմռանը՝ 100-120 մ³ վրկ։ Ամենափոքր հոսքը եղել է նոյեմբերին՝ 97․4 մ³/վրկ, սեպտեմբերին լեռներից դուրս գալու դեպքում՝ 62․9 մ³/վրկ։ Միջին և ստորին հոսանքներում գետը ոռոգում է Ռեգիստան և Դաշտի-Մարգո անապատների միջև ընկած նեղ շերտը, ինչպես նաև՝ Գիրկուկի օազիսը։ Խիստ բնակեցված է Հելմանդ Դելտայի տարածքը, գետի ջրերը լայնորեն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Հելմենդի վտակների վրա կառուցվել են մի քանի ջրամբարներ, որոնցից ամենակարևորը Սիստանական է։ Գետն անցնում է Սիստան և Գիռիշկ քաղաքներով։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 90.
  2. Инструкция по русской передаче географических названий Афганистана. — М., 1984. — С. 47.
  3. Инструкция по русской передаче географических названий Ирана. — М.: Наука, 1979. — С. 46.
  4. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1989)։ Աշխարհագրական անունների բառարան, Հ-Ֆ։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 23 

Արտաքին հղումներԽմբագրել