Կոբրայի էֆեկտ, իդիոմատիկ արտահայտություն, որն օգտագործվում է այն իրավիճակը նկարագրելու համար, երբ ինչ-որ խնդիր լուծելու նպատակով ընդունված որոշումը չի լուծում այդ խնդիրը, իսկ հաճախ հանգեցնում է դրված նպատակին լրիվ հակառակ արդյունքի[1][2]։

ՊատմությունԽմբագրել

ՀնդկաստանԽմբագրել

«Կոբրայի էֆեկտ» եզրույթը ծագել է Հնդկաստանում անգլիական գաղութային տիրապետության օրոք։ Բրիտանացիները պարզում են, որ չափազանց շատ կոբրաներ են բազմացել։ Թունավոր օձերից ազատվելու համար նահանգապետը պարգևատրություն է նշանակում հանձնած յուրաքանչյուր օձի գլխի դիմաց։ Սկզբում ոչնչացման հետևանքով օձերի քանակն արագորեն նվազում է։ Սակայն հնդիկներն արագորեն հարմարվում են՝ պարգևավճար ստանալու համար սկսելով կոբրաներ բուծել։ Ի վերջո, երբ չեղարկվում է սպանված կոբրայի համար նախատեսված պարգևավճարը, բուծողները արժեզրկված օձերին բաց են թողնում, և պարզվում է, որ թունավոր կոբրաների քանակը ոչ միայն չի նվազել, այլև նույնիսկ ավելացել է[3]։

ՎիետնամԽմբագրել

Նմանատիպ իրավիճակ է ստեղծվել Հանոյում՝ Վիետնամում ֆրանսիական գաղութային տիրապետության օրոք, երբ գաղութային իշխանությունները մշակել էին առնետներին ոչնչացնելու ծրագիր՝ յուրաքանչյուր սպանված առնետի դիմաց տալով պարգևավճար։ Արդյունքում բնակչությունը գումար վաստակելու համար սկսեց առնետներ բուծել[4]։

Գերմանացի հայտնի տնտեսագետ Հորստ Զիբերտի գրքում[2] կան տնտեսագիտության և քաղաքականության ոլորտի բազմաթիվ օրինակներ, երբ իշխանությունները, ընդունելով կարգավորման որոշակի միջոցներ, ամբողջությամբ հաշվի չեն առել, թե ինչպես կարձագանքեն այն մարդիկ, որոնց ուղղված են այդ միջոցները։ Առանց խնդիրը պատշաճ վերլուծելու ընդունված որոշումները, որոնք չեն հանգեցնում ցանկալի արդյունքի, կոչվում են «կոբրայի էֆեկտ»[3]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Буренин А.։ «Эффект кобры. Целеполагание – стержень бюджетной политики» (ռուսերեն)։ Политический журнал։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-02-ին։ Վերցված է 2012-01-03 
  2. 2,0 2,1 Хорст Зиберт։ «Эффект кобры: Как избежать заблуждений в политике /Пер. с нем.» (ռուսերեն)։ М: Новое издательство, 2005։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-01-13-ին։ Վերցված է 2012-01-03 
  3. 3,0 3,1 Dubner Stephen J. (11 October 2012)։ «The Cobra Effect: A New Freakonomics Radio Podcast»։ Freakonomics, LLC։ Վերցված է 24 February 2015 
  4. Vann, Michael G. Of Rats, Rice, and Race: The Great Hanoi Rat Massacre, an Episode in French Colonial History(անգլ.) // French Colonial History : journal. — 2003. — Т. 4. — С. 191—203. — doi:10.1353/fch.2003.0027