Բացել գլխավոր ցանկը
Ֆրանսիացիները լաց են լինում, երբ ֆրանսիական զորքերը լքում են Տուլոն (Հունիս 1940 թվական)

Լացը հանդիսանում է մարդու հոգեֆիզիոլոգիական ռեակցիաներից մեկը, որի համար բնորոշվում է հատուկ աչքերից `արտասուքով ծայրաստիճան սեկրեցիա, լացը ուղեկցվում է արյան ճնշման և շնչառության կտրուկ փոփոխությամբ, աչքի և ճառագայթների մկանների անհամապատասխան պայմաններում, ինչպես նաև մկանային լարվածությունը թիկունքպարանոցային բաժնում: Լացը արտահայտվում է երկարատև նյարդային լարվածության հետևանքով, այն կարող է լինել ոչ միայն բացասական, այլև դրական հույզերի դրսևորումից: Որոշակի տարիքի երեխաները լաց լինում են նաև ցավի պատճառով:

Ենթադրվում է, որ լացը բնորոշ է միայն մարդուն, քանի որ գիտնականները դեռևս չեն հայտնաբերել կենդանու, երբ արցունքները թափվում են հուզական ռեակցիաների ժամանակ: Շատ կենդանիներ կարող են արցունքներ թափել, որոնք կրում են զուտ պաշտպանական գործառույթ, աչքերը պաշտպանելով փոշուց և կեղտից[1]:

Հազվադեպ դեպքերում լացը կարող է արտահայտվել ոչ թե զգացմունքներով, այլ լինի պաթոլոգիական վիճակի, այս հիվանդության հետևանքով առաջանում է սրտանոթային տրավմա, կեղծ պալարախտի կաթված, ցրված սկլերոզ և գլխուղեղի օրգանական վնասվածքներ: Այս դեպքում լացը կոչվում է անհարկի կամ բռնի[2]:

Բովանդակություն

Լացի մեխանիզմըԽմբագրել

Լացի հիմնական ապրումներն արտահայտված են տառապանքի, զայրույթի, կսկիծի մեջ: Որպես կանոն, մեծահասակները կամ երեխաները[3] այս կերպ փորձում են տեղեկացնել ուրիշներին իրենց տառապանքների մասին կամ հոգեբանական ազդեցություն ունենալ նրանց վրա (կարեկցանք և օգնություն ստանալու համար): Հատկապես երեխաները իրենց ապրումների մասին հայտնում են խիստ դեմքի արտահայտությամբ: Բացի այդ լացողը բոլորի ուշադրությունը կարող է գրավել բարձր ոռնոցով, բղավելով:

Լաց լինելու ժամանակ, անձը ռեֆլեքսորեն սեղմում է աչքերը, ինչը պաշտպանում է արյան[4] անոթները, որոնք ապահովում են աչքերի օրգանական հյուսվածքները, դրանց կտրուկ աճող ճնշումներից: Լացելու ընթացքում նաև տեղի է ունենում թոքերի ուժեղ շնչառական պոմպացիա, որը թույլ է տալիս բավարարել օրգանները թթվածնով, թուլացնել զգացմունքները տառապանքը կամ ցավը:

Լաց և արցունքներ

 
Նորածնի լաց

Ըստ մի վարկածի, արցունքները պաշտպանում են աչքի անոթները ավելորդ ճնշումից: Աչքը կարող են մարմնից արագ դուրս բերել զգալի քանակությամբ հեղուկ:

Լացի ընթացքում արցունքների հետ միաժամանակ դուրս է գալիս ավելորդ ջրային մասը, այդ միջոցը թույլ չի տալիս անոթները առաջացնեն աչքերի շրջանակի այտուց:

Գոյություն ունի հիպոթեզ, որն արտասուքի հետ միասին մարմնից դուրս է գալիս սթրեսային հորմոնների և ավելորդ հորմոնայիր առկայութամբ, որոնք հավաքվել են երկար հոգեբանակն ցնցումներից և ուժեղ հուզմունքից:

Գիտնականները մերժում են այդ թեորեան նշելով, որ իսկապես արտասվելու ժամանակ արցունքները պարունակում են սթրեսի հորմոններ, որովհետև դրանք կան մարդու արյան մեջ:

Նորածնի լաց

Ընդունված է առանձնացնել երեխայի լացի երեք տիպեր հիմնականում ողբն է, որն ուղեկցվում է բարձր լացով, որոնց միջոցով երեխան ցույց է տալիս իր վախի, կամ զգուշացնում է իր սովի, մասին: Երեխան կարող է ավելի բարձր լաց լինել, երբ շնչում է շատ օդ, դա ցույց է տալիս երեխայի անհանգստությունը: Երեխան կարող է նաև լաց լինել ցավից, որը ուղեկցվում է շատ երկար խորհրդանշելով երեխայի ցավի կամ զայրույթի[5] մասին: Սովորաբար մայրերն ավելի լավ կարող են հասկանալ իրենց երեխայի լացը քան ուրիշի[6]:

Երեխայի լացԽմբագրել

Լաց լինելով երեխան արտահայտում է իր անհանգստության կամ ցանկության մասին, ընդ որում լացը կարող է արագ փոխարինվել[7] ծիծաղով, լաց լինելուց երեխաները օգտագործում են դեմքի միմիկաները և արձակում ակտիվ հնչյուններ: Այս լացով երեխաները փորձում են ուշադրություն գրավել կամ ստիպել ծնողներին ստանալ իրենց ցանկացածը[8]:

Լաց և մշակույթԽմբագրել

Շատ մշակույթներում մարդաշատ վայրերում տղամարդկանց չի կարելի արտասվել, քանի որ, դրանից նրանք նմանվում են կնոջ կամ երեխայի, այսինքն դա ոչ տղամարդուն վայել արարք է: Տարածված է մի կարծրատիպ, որ լացելը դա տղամարդկության պակաս է, բնավորության թուլություն, ավելորդ հուզմունք, որը ի հայտ է գալիս որսի, կռվի և իրական վտանգի[9] պահին: Որոշ քաղաքակրթությունում տղամարդկանց լացը հանդիսանում է ոչ միայն արգելված այլ նրանց վերաբերվում են այլ կերպ: Օրինակ Հեկսանում հնդիկների մոտ ընդունված է, որ լացելու փոխարեն երեխան կարող է ինքը մոտենալ մեծերին և օգնություն[10] խնդրել:

Լաց և կրոն

Շատ քրիստոնեական վկայությունների համաձայն, լացը քարիստոնեության մեջ դա հավատացյալի ներքին հոգեվիճակի հետևանքն է նրա սրտանց աղոթքներն առ Աստված իր գործած մեղքերի թողության և զղջման: Քրիստոնյաների կարծիքով լացի միջոցով հավատացյալի հոգին ներում է ստանում սուրբ հոգուց և ուժ է հավաքում մեղքերից ազատվելու համար:

Քրիստոնեական աստվածաբան Իոանն Լեստվիչնիկը հաստատել է, որ Աստծո համար արցունքները խորհրդանշում են երախտագիտություն, հանգստություն և ուրախություն, սակայն գոյություն ունեն նաև մեղավոր արցունքներ, մեղավոր ցանկություններով, որոնք շուտ տարբերվում են, քանի որ նրանցից հետո ուրախություն չի գալիս:

Դրա համար չի խրախուսվում «Հավակնորդ ներքին լացը» որը՝ «զվարճացնում է հոգին»[11]:

Իսլամը կողմ է ողբին, մարդ կարող է իր անկեղծ զգացմունքն արտահայտել ողբալով, իսկ նրանք ովքեր լաց չեն լինում ըստ Իսլամի նրանց սրտերը ծածկված են նախանձով: Իսլամում ընդունած է մահացածի վրա ողբալ և ցույց տալ ավելորդ հույզեր: Իսլամում տղամարդկանց արգելվում է ստիպել իրենց կանանց լաց լինել, հակառակ դեպքում կպատժվեն Աստծո[12] կողմից:

Բուդդիզմում լաց լինելը չի խրախուսվում այլ հակառակը, այն դիտվում է որպես նյութական աշխարհի կեղծ արժեքների կախվածության դրսևորում:

ԳրականությունԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել