Էռնեստ Ալեքսանդերսոն

Էռնեստ Ֆրեդերիկ Ուերներ Ալեքսանդերսոն (անգլ.՝ Ernst Frederick Werner Alexanderson, հունվարի 25, 1878(1878-01-25)[1][2][3][…], Uppsala Cathedral Assembly, Շվեդիա[1] - մայիսի 14, 1975(1975-05-14)[3][4][5], Սկենեկտադի, Նյու Յորք, ԱՄՆ), բարձր հաճախականությամբ էլեկտրական գեներատորի գյուտարարը։

Էռնեստ Ալեքսանդերսոն
Ernst Alexanderson newspaper photo (cropped).png
Ծնվել էհունվարի 25, 1878(1878-01-25)[1][2][3][…]
Uppsala Cathedral Assembly, Շվեդիա[1]
Մահացել էմայիսի 14, 1975(1975-05-14)[3][4][5] (97 տարեկան)
Սկենեկտադի, Նյու Յորք, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ և Flag of Sweden.svg Շվեդիա
Ազգությունշվեդական ծագումով ամերիկացի
Մասնագիտությունէլեկտրիկ-ինժեներ և գյուտարար
Գործունեության ոլորտՏեխնոլոգիա
ԱնդամակցությունՇվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա և Թագավորական շվեդական ճարտարագիտական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերԹագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտ և Բեռլինի տեխնիկական համալսարան
ՊարգևներԷդիսոնի մեդալ IEEE պատվո մեդալ Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ honorary doctor of Royal Institute of Technology?[6] և Cedergren Medal?
ՀայրAron Alexanderson?[1]

Պարգևատրվել է ռադիոինժեներների ինստիտուտի Պատվո մեդալով (1919) և Էդիսոնի մեդալով (1944)։

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է Շվեդիայում։ 1901 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ 1902 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Ջեներալ էլեկտրիկ (GE) ընկերությունում։ 1904 թվականին ձեռնամուխ է եղել Ռեջինալդ Ֆեսենդենի պատվերի կատարումով, որի համաձայն պահանջվում էր ստեղծել էլեկտրամեքենային փոխարկիչ (փոփոխական հոսանքի գեներատոր, հնացած անվանում՝ ալտերնատոր)։ Այն առաջացնում է մինչև 100 կՀց հաճախականությամբ և մինչև 1000 Վտ հզորությամբ լարում։ Ալեքսանդերսոնը հաջողությամբ է հաղթահարել իր առջև դրված խնդիրը։ Նրա 50 կՀց հաճախականությամբ ալտերնատորի շնորհիվ Ռեջինալդ Ֆեսենդենը 1906 թվականի դեկտեմբերի 24-ին աշխարհում առաջին անգամ իրականացրել է ձայնային ազդանշանի անլար հաղորդումը։ Հետևաբար հաճախականությունը հասցվել է 75 կՀց-ի՝ 500 Վտ հզորության դեպքում։

1915 թվականին Մարկոնին առաջարկել է վաճառել GE-ի այլընտրանքների արտադրության և վաճառքի բացառիկ իրավունքները, սակայն ԱՄՆ նախագահ Վիլսոնի խնդրանքով ընկերությունը չի համաձայնել։ Դրանից հետո Մարկոնիի սարքավորումը դադարել է օգտագործվել ԱՄՆ-ում կառուցված ռադիոկայանի վրա, և փոխարինվել է Ալեքսանդերսոնի ալտերնատորներով։

1919 թվականին Մարկոնին կրկին փորձել է ստանալ Ալեքսանդերսոնի այլընտրանքների իրավունքը։ Փորձն անհաջող է եղել։ «Արտասահմանյան մենաշնորհին հակազդելու» համար ԱՄՆ-ում կազմակերպվել է RCA ռադիոկորպորացիա, որի գլխավոր ինժեները դարձել է Ալեքսանդերսոնը։ Կորպորացիան, մասնավորապես, պետք է զբաղվեր ալտերնատորների մարքեթինգով։

 
Ալեքսանդերսոնի ալտերնատորը Գրիմետոնի ռադիոկայանում

Նրա ալեհավաքներից մեկն ուղղվել է Շվեդիա, որտեղ կառուցվել է Գրիմետոնի ռադիոկայանը, որը կահավորված է Ալեքսանդերսոնի ալտերնատորով։ Շվեդական ռադիոկայանը հանդիսավորությամբ բացվել է 1925 թվականին։ Արարողությանը ներկա էին Շվեդիայի թագավոր Գուստավ 5-րդն ու RCA-ի գլխավոր ինժեներ Ալեքսանդերսոնը՝ կորպորացիայի փոխնախագահ Դավիթ Սարնովի հետ։ Ներկայումս այդ ռադիոկայանը գործում է և աշխարհում միակ ռադիոկայանն է, որտեղ օգտագործվում են ալտերնատորները։

ԱՄՆ-ում աշխատելու տարիներին (մինչև 1948 թվականը) Ալեքսանդերսոնն արտոնագրել է ավելի քան 345 գյուտ (վերջին արտոնագիրը ստացել է 89 տարեկան հասակում)։ 1924 թվականին նա աշխարհում առաջին անգամ կարողացել է ֆաքսիմիլային հաղորդակցությունը փոխանցել Ատլանտյան օվկիանոսով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թնդանոթների նավարկման համար օգտագործվել է Ալեքսանդրսոնի մշակած էլեկտրամեխանիկական ուժեղացուցիչը։

ՀիշատակԽմբագրել

Պարգևատրվել է ռադիոինժեներների ինստիտուտի Պատվո և Էդիսոնի մեդալներով (այժմ՝ IEEE): 1983 թվականին Ալեքսանդերսոնի անունը գրվել է մեծագույն գյուտերի գրքում, որը գտնվում է գյուտարարների փառքի Ազգային դահլիճում (NIHF), և սպառողական էլեկտրոնիկայի ասոցիացիայի փառքի սրահի (CEA) գրքում։

Մինչ օրս պահպանվում է աշխատանքային վիճակում և պարբերաբար (տարին մեկ անգամ) եթեր է դուրս գալիս 17,2 կՀց հաճախականությամբ յուրահատուկ Գրիմետոնյան ռադիոկայանը, որը գտնվում է Վարբերգ քաղաքից ոչ հեռու (Շվեդիա)։ Ռադիոկայանը գործարկվում է հուլիսի 2-ի մոտակա կիրակի օրը, որը Շվեդիայում համարվում է Ալեքսանդերսենի օր։ Այդ օրը՝ խիստ որոշակի ժամերին, հեռագրով հեռարձակվում է «SAQ» ռադիոկայանը և շնորհավորանքներ տոնի կապակցությամբ։ Գրիմետոնի ռադիոկայանը միակն է մինչ օրս պահպանվածների շարքում, որտեղ բարձր հաճախականության տատանումների աղբյուրը ալտերնատորն է։ Ռադիոկայանը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է[7]։

ՊարգևներԽմբագրել

  • IEEE Պատվո մեդալ ռադիոտեխնիկայի ինստիտուտից (1919)
  • IEEE Edison մեդալ ամերիկյան Electric Engineers ինստիտուտի կողմից, այժմ IEEE (1944)[8]
  • Վալդեմար Պոուլսենի ոսկե մեդալ Դանիայի տեխնիկական գիտությունների ակադեմիայից (1947)[9]
  • Գյուտարարների փառքի ազգային սրահ (1983)[10]
  • Կենցաղային էլեկտրոնիկայի Փառքի սրահ ներածություն (2002)[11]

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Ernst F W Alexanderson (швед.) — 1917.
  2. 2,0 2,1 Nationalencyklopedin (швед.) — 1999.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.)Grup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  6. https://www.kth.se/polopoly_fs/1.133813!/Menu/general/column-content/attachment/hedersdoktorer_pa_kth06.wwwdoc.pdf
  7. neko_nya (26 июня 2014 в 18:53)։ «День Александерсона — скромного великого изобретателя»։ habr (ռուսերեն)։ Վերցված է 2021-03-22 
  8. List of recipients of the IEEE Edison Medal
  9. Brittain J. E. (July 2004)։ «Electrical Engineering Hall of Fame: Ernst F. W. Alexanderson»։ Proceedings of the IEEE (IEEE) 92 (7): 1216–1219։ doi:10.1109/JPROC.2004.828999 
  10. National Inventor's Hall of Fame Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. citation accessed April 10, 2006
  11. Biography at IEEE History Center accessed February 18, 2015

ԳրականությունԽմբագրել

  • Пестриков В. М. Эра безламповых устройств беспроводной передачи информации: монография/В. М. Пестриков. — Севастополь: Вебер, 2011, — 185с.

Արտաքին հղումներԽմբագրել