Էլիզաբեթ Բարրի

անգլիական թատրոնի դերասանուհի (մոտ. 1658-1713)

Էլիզաբեթ Բարրի (անգլ.՝ Elizabeth Barry, մոտավորապես 1658[1][2][3] - նոյեմբերի 7, 1713(1713-11-07)[2][3]), անգլիական թատրոնի դերասանուհի: Խաղացել է Օտուեյի, Դրայդենի, Շեքսպիրի, Կոնգրիվի պիեսներում, բեմի վրա մարմնավորել է ավելի քան 100 կերպար: Համարվում է Անգլիայի առաջին մեծ դերասանուհին[4]:

Էլիզաբեթ Բարրի
Elizabeth Barry after Sir Godfrey Kneller.jpg
Ծնվել է1658[1][2][3]
Մահացել էնոյեմբերի 7, 1713(1713-11-07)[2][3]
ՔաղաքացիությունFlag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Մասնագիտությունթատրոնի դերասանուհի

ԿենսագրությունԽմբագրել

Էլիզաբեթ Բարրին ծնվել է մոտավորապես 1658 թվականին։ Նրա հայրը՝ Ռոբերտ Բարրին, բարրիսթեր (փաստաբան) էր[5]։ Շուրջ 1673 թվականին Էլիզաբեթը բեմական գործունեություն է սկսել Լոնդոնի «Դորսեթ Գարդեն» թատրոնում[6]։ 1675-ին՝ տասնյոթ տարեկանում, Բարրին Թոմաս Օտուեյի «Ալկիվիադում» խաղացել է աղախնի դերը: Ժամանակակիցների հուշերում, մասնավորապես Կոլի Սիբերի, ասվում է` նա այնքան վատ է խաղացել, որ աշխատանքից հեռացվել է կարիերայի հենց սկզբում[7]։ Այն մասին, թե ինչ հաջորդեց սրան, գոյություն ունի հաստատուն լեգենդ, որն առաջին անգամ հրապարակվել է նույն Սիբերի «Ապոլոգիայում» (Apology for the Life of Colley Cibber, 1740) և հետագայում զարգացվել ու լրացվել «Անգլիական բեմի պատմությունում» (The History of the English Stage, 1741)՝ Էդմունդ Կերլի կողմից[8]: 2-րդ կոմս Ռոչեստեր Ջոն Ուիլմոթը գրազ է եկել, որ կես տարվա ընթացքում Բարրիին հիանալի դերասանուհի կդարձնի[9]։ Ըստ Կերլի՝ նա ինքնուրույն ձեռնամուխ է եղել Բարրիի ուսուցմանը և պարզելով, որ նա ամբողջովին զրկված է երաժշտական լսողությունից, գտել է այդ թերությունը փոխհատուցելու եղանակը՝ սովորեցնելով նրան կարծես վերակերպավորվել բեմի վրա ու մտնել կերպարի էության և զգացմունքների մեջ: Քերլը պնդում էր, որ Ռոչեստերը Բարրիին պատրաստում էր Ռոջեր Բոյլ Օրերիի «Մուստաֆա» ողբերգության մեջ Հունգարիայի թագուհի Իզբելլայի դերի համար, սակայն չի պահպանվել ոչ մի փաստաթուղթ, որը կհաստատեր, որ Բարրին խաղացել է այդ դերը[5]։ Հետագայում հետազոտողները կասկածի տակ են առել հենց լեգենդը[10]:

 
Էլիզաբեթ Բարրի

Ինչևէ, Էլիզաբեթ Բարրին իսկապես դարձել է հաջողակ դերասանուհի և շուտով սկսել է բազմաթիվ դերեր ստանալ։ Նա նաև Ռոչեստերի սիրուհին է եղել, և 1677 թվականին նրանից դուստր է ունեցել[11][12]։ Հաջորդ տարի վերադառնալով բեմ՝ Բարրին լիովին բացահայտել է իր տաղանդը 1679-1680 թթ. խաղաաշրջանում և հենց այդ ժամանակ իր առաջին, իրապես բացառիկ դերն է խաղացել. Մոնիմիայի դերը Օտուեյի «Որբ»-ում։ Հետագայում նա խաղացել է Օտուեյի բոլոր պիեսներում, ընդ որում՝ դրամատուրգը դերերը հարմարեցրել է նրան՝ հաշվի առնելով նրա տաղանդի առանձնահատկությունները[13]:

1680-1681 թվականների թատերաշրջանում Բարրին դարձել է Duke’s Company թատերախմբի առաջատար դերասանուհի՝ հանդես գալով դերասան Թոմաս Բեթերթոնի հետ: Բարրին խաղացել է ինչպես կատակերգական, այնպես էլ դրամատիկ դերեր, սակայն իր խառնվածքով, ինչպես և բեմի իր գործընկեր Բեթթերթոնը, առավելապես մոտ էր ողբերգական դերեր կերտելուն։ Հատուկ նրանց համար Օտուեյը գրել է «Փրկված Վենետիկ»-ը, որի պրեմիերայի ժամանակ` 1682 թվականի փետրվարի 9-ին, Բարրին խաղում էր Բելվիդերայի դերը: Օտուեյը չափազանց տարված էր նրանով. պահպանվել է նրանց նամակագրությունը, որում Բարրին ներկայանում է որպես քմահաճ, խայթող ու ոչ անշահախնդիր, սակայն նրան սիրահարված Օտուեյի համար պահպանում էր իր անփոփոխ գրավչությունը[14]:

1682 թվականին, երբ Duke’s Company-ն միավորվեց King’s Company-ի հետ, Էլիզաբեթ Բարրին դարձավ նոր ձևավորված United Company-ի անվերապահ առաջատարը[12]։ 1692 թվականին Ջոն Դրայդենն իր «Կլեոմեն» ողբերգության մեջ նրա կողմից Կասանդրայի դերակատարման մասին գրել է. «Միսիս Բարրին, որը մշտապես հիասքանչ է, այս ողբերգության մեջ գերազանցել է ինքն իրեն և ձեռք բերել այնպիսի հեղինակություն, ինչպիսին ոչ մի կին չի ունեցել բոլոր նրանցից, ում ես տեսել եմ թատերաբեմին»[15]։ 1695 թվականին Բարրին լորդ Չեմբերլենին ուղղված խնդրագիր գրած այն դերասանների թվում էր, որոնք բողոքում էին աշխատավարձի և աշխատանքի պայմանների դեմ։ Արդյունքում նրանք թույլտվություն են ստացել ստեղծելու նոր թատերական ընկերություն Լինքոլնս-Ինն-Ֆիլդսում[12]: Բարրին շարունակել է հանդես գալ առաջատար դերերում և եղել է ընկերության ղեկավարների թվում[12][16]։ Դերասանուհին բարձր հոնորարներ է ստացել և բազմիցս դարձել է ժամանակակիցների երգիծանքի օբյեկտ, որոնք ծաղրել են նրա սերը փողի հանդեպ: Բացի այդ, նա ունեցել է ազատ բնավորության տեր կնոջ համբավ՝ բազմաթիվ սիրեկաններ ունեցող և նրանց առատաձեռնությունից օգտվող։ Այնուամենայնիվ, նրա պրոֆեսիոնալ վարպետությունը կասկածի տակ չի առնվել, և Էլիզաբեթ Բարրին ճանաչվել է իր ժամանակի լավագույն դերասանուհի[12][17]։

Բարրիի թատերական երկար կարիերան ավարտվել է 1710 թվականին։ Վերջին տարիները նա անցկացրել է Ակտոնի ամառանոցում՝ թատրոնից պարբերաբար նպաստ ստանալով։ 1713 թվականին, ժամանակակիցներից մեկի պնդմամբ, նրա շունը, որը վարակված էր կատաղությամբ, կծել է նրան։ Նոյեմբերի 4-ին Բարրին իրեն շատ վատ է զգացել և սկսել է կտակ գրել։

Նա մահացել է 1713 թվականի նոյեմբերի 7-ին[18]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Էլիզաբեթ Բարրի // Թատերական հանրագիտարան / Պ. Ա. Մարկով. — Մ: Սովետական հանրագիտարան, 1961. — Т. I.
  • Barry, Elizabeth // A Historical Dictionary of British Women / Cathy Hartley. — Psychology Press, 2003. — P. 35.
  • Kate C. Hamilton The «Famous Mrs. Barry»: Elizabeth Barry and Restoration Celebrity // Eighteenth-Century Culture. — 2013. — Vol. 42. — P. 291—320.
  • Simon Hampton Rochester, The Man of Mode and Mrs Barry // That Second Bottle: Essays on the Earl of Rochester / Nicholas Fisher. — Manchester University Press, 2000. — P. 165—179.
  • Philip H. Highfill, Kalman A. Burnim, Edward A. Langhans Barry, Elizabeth // A Biographical Dictionary of Actors, Actresses, Musicians, Dancers, Managers and Other Stage Personnel in London, 1660—1800: Cabanel to Cory. — SIU Press, 1975. — P. 313—339.