Բացել գլխավոր ցանկը

Զելա, քաղաք պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Զելայի գավառակում[1][2]։ Գտնվում էր Ամասիա քաղաքից հարավ, Իրիս գետի վերին հոսանքում, նրա ձախակողմյան վտակներից մեկի ձախ կողմում, այգեվետ վայրում: Հանդիսանում էր համանուն գավառակի կենտրոնը:

Քաղաք
Զելա
Zile gece.jpg
Կոորդինատներ: 40°18′0″ հս․ լ. 35°53′0″ ավ. ե. / 40.30000° հս․. լ. 35.88333° ավ. ե. / 40.30000; 35.88333
Վարչական տարածքԹուրքիա
ՎիլայեթՍեբաստիայի վիլայեթ
ԳավառակԶելայի գավառակ
Այլ անվանումներԶալաս, Զելաս, Զելե, Զելիա, Զիլ, Զիլե, Զիլեն
ԲԾՄ710±1 մետր
Բնակչություն55 673 մարդ (2018)
Ազգային կազմՀայեր (մինչև Մեծ եղեռնը)
Կրոնական կազմՔրիստոնյա (մինչև Մեծ եղեռնը)
Ժամային գոտիUTC+3
Փոստային ինդեքսներ60400
Պաշտոնական կայքzile.bel.tr
##Զելա (Թուրքիա)
Red pog.png

ՊատմությունԽմբագրել

Ըստ Ստրաբոնի Զելան կառուցել է Ասորեստանի Շամիրամ թագուհին: Քաղաքն ունի ամուր դիրք և կառուցված է բարձրադիր բլրի շուրջը, որի վրա գտնվում է միջնաբերդը:

Մթա 47 թվականին Հուլիոս Կեսարը Զելայի մոտ պարտություն մատնեց պոնտական թագավոր Փառնակին՝ ասելով «Եկա, տեսա, հաղթեցի» արդեն թևավոր դարձած նախադասությունը:

Հայերը կոտորվեցին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ: Նրանցից շատ քչերը փրկվեցին: Ըստ տեղեկությունների ներկայումս քաղաքում ապրում են մոտ 35 հայեր, որոնք մոռացել են իրենց լեզուն և կրոնը:

ԲնակչությունԽմբագրել

XX դարի սկզբին ուներ 21000 հայ, թուրք, հույն և գնչու բնակիչ, որից 4200-ը հայեր էին:

ՏնտեսությունԽմբագրել

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը բրդյա, բամբակյա և մետաքսյա կտորների արտադրությունն ու երկրագործությունն էր: Հայտնի էին Զելայի կտավը և մանուսա կոչվող գործվածքը: Զելայի հայերը նաև զբաղվում էին առևտրով, արհեստագործությամբ և ոսորդությամբ:

Պատմամշակութային կառույցներԽմբագրել

Զելան ուներ Ս. Հակոբ և Ս. Նշան հայկական եկեղեցիներ: Հնում քաղաքում գտնվել է հայկական Անահիտ աստվածուհու տաճարը:

Քաղաքի արևմտյան կողմում գտնվում է Սիվրիչա բլուրը, որի այգիներում երբեմն-երբեմն հայտնաբերվում են հին շինությունների հետքեր, իսկ հարավային մասում՝ Կազի բաբա, Կյուվերջինլիք բլուրների վրա կան հին գերեզմանների մնացորդներ: Քաղաքի մոտ է գտնվում նաև Իսմայիլ տետե ուխտավայրը, ուր հաճախում են թե՛ հայերը, թե՛ թուրքերը:

ԿրթությունԽմբագրել

Քաղաքում գործում էր երկու հայկական վարժարան, որոնցից մեկը կոչվում էր Մեսրոպյան[3]:

ԱղբյուրներԽմբագրել

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Սեբաստիայի նահանգի Եվդոկիայի գավառ»։ Վերցված է 2015 ապրիլի 14 
  2. «Սեբաստիայի նահանգի Եվդոկիայի գավառակ»։ Վերցված է 2015 ապրիլի 14 
  3. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 2, էջ 285