Դմակ (թուրք.՝ kuyruk, պոչ[1]), դմակավոր տեսակի ոչխարի պոչի շրջանում առկա ճարպային կուտակում։ Դմակի ճարպը պետք չէ շփոթել ավելի դժվարահալ՝ փորոտիքի ճարպի հետ, ինչը կենդանու ներքին օրգանների շրջանում կուտակված ճարպային գոյացություն է։

Թուրքական սորտի դմակավոր ոչխարներ

ԱնատոմիաԽմբագրել

Ճարպը կուտակվում է սրբոսկրի վրա և ոչխարի պոչից ձևավորված առաջին 3-5 ողերի վրա։ Կախված ցեղատեսակից և մսեղիքի ընդհանուր քաշից՝ դմակը կարող է հասնել 30 կիլոգրամի, չնայած սովորաբար դրա քաշը հազվադեպ է գերազանցում 5-10 կիլոգրամը։ Ծառայում է բտման շրջանում ճարպի կուտակման համար և հետևապես երաշտի շրջանում էլ սպառման համար (ճիշտ այնպես, ինչպես ուղտերի դեպքում սապատն է ծառայում)[2]։ Դմակը միայն արտաքին մասից է պատված բրդով և կազմված է համաչափ դասավորված մասերից, որոնց միջև տեղավորված է պոչի վերջնահատվածը՝ ծածկված երկար, կոշտ մազերով։ Ոչխարի դմակի առկայությունը և ճարպի շերտի հաստությունը պայմանավորված են թե՛ կերի որակով, թե՛ բտման պարբերականությամբ, թե՛ նպաստավոր բնակլիմայական պայմաններով։ Դմակի ձևավորումը պայմանավորված է նաև տեղանքի պայմաններով՝ այն բուսականության աճով, որը պիտանի է ոչխարի սնման համար։

ԿիրառումԽմբագրել

Դմակի ճարպի արժեքավոր հատկանիշները նկատվել են դեռևս շատ վաղուց. դմակավոր ոչխարների ամենահին պատկերները գտնվել են շումերական հնագույն քաղաքներ Ուրուկի (մ.թ.ա. 3 000 տարի) սպասքի և Ուրի (մ.թ.ա. 2 000 տարի) սպասքի և խճանկարների վրա։ Որպես զոհաբեության առարկա՝ դմակը հիշատակվում է նաև Աստվածաշնչում։ Դմակի ճարպը կամ դմակի յուղը սենյակային ջերմաստիճանում չի սառչում և խոհանոցում կիրառվում է արևելյան ուտեստների պատրաստման ժամանակ։ Դրանից պատրաստում են նաև քաղցրեղեն և օճառ։ Կիրառում են նաև թեյի պատրաստման համար։ Դմակից կտրված փոքր կտորները տապակած վիճակում մատուցում են մինչ հիմնական սննդի մատուցումը։ Բացի այդ՝ դմակի ճարպը կիրառվում է որպես բնական կոնսերվանտ՝ սառնարանի բացակայության դեպքում միսը տաք կլիմայական պայմաններում պահելու համար։ Արաբական երկրներից Իրանում, Անդրկովկասի գյուղական շրջաններում, Միջին Ասիայում և Ղազախստանում[3] թափոնքների օգտագործման մեջ գործում են դմակի կիրառման յուրահատուկ ավանդույթներ։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Словарь Ушакова — курдюк
  2. «Курдюк»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  3. «Овцеводство.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-06-07-ին։ Վերցված է 2018-11-13 

Արտաքին հղումներԽմբագրել