Բարդայի հրթիռահրետակոծություն

Բարդայի հրթիռահրետակոծություն (ադրբ.՝ Bərdənin bombalanması), 2020 թվականին Արցախի Հանրապետության դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմի շրջանակներում տեղի ունեցած հրթիռահրետանային հարվածների շարք, որի թիրախը եղել է Ադրբեջանի Բարդա քաղաքը։ Ըստ ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալների՝ հրթիռահրետակոծությունների արդյունքում զոհվել և վիրավորվել են տասնյակ քաղաքացիական անձինք։

Բարդայի հրթիռահրետակոծություն
Bərdənin bombalanması
Տեսակհրթիռահրետանային հարված
ԵրկիրFlag of Azerbaijan.svg Ադրբեջան
Գրոհի վայրԲարդա, Ադրբեջան
ՏեղադրանքՊարտավ, Qarayusifli? և Əyricə?
Գրոհի նպատակռազմական նշանակության օբյեկտների խոցում
Տարեթիվ
  • հոկտեմբերի 27, 2020
  • հոկտեմբերի 28, 2020
Գրոհի միջոցԲՄ-30 Սմերչ
Զոհվածներ26 զոհված
Վիրավորներ83 վիրավորված
ԿազմակերպիչներArmy Artsakh.jpg Արցախի պաշտպանության բանակ (ըստ ադրբեջանական կողմի)
Commons-logo.svg 2020 Barda missile attacks Վիքիպահեստում

Բարդայի ուղղությամբ առաջին հրթիռահրետակոծությունը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 27-ին, որի արդյունքում զոհվել է 5 և վիրավորվել 13 քաղաքացիական անձ։ Հաջորդ օրը՝ հոկտեմբերի 28-ին, Բարդան թիրախավորվում է ևս մի քանի հրթիռների կողմից, որի արդյունքում սպանվում է ևս 21 բնակիչ, այդ թվում՝ «Կարմիր մահիկ»-ի կամավոր[1]։

Ադրբեջանական կողմը հարձակումների մեջ մեղադրում է Հայաստանի զինված ուժերին, մինչդեռ ի պատասխան դրա՝ ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանը իր ֆեյսբուքյան էջում պաշտոնապես հերքում է այդ ինֆորմացիան՝ այն համարելով «կեղծ և անհիմն»։ Արցախի պաշտպանության բանակը հարձակումներից հետո հրապարակել է Բարդայում տեղակայված ռազմական օբյեկտների ցանկը, մասնավորապես՝ 1-ին ԲԿ շտաբ, վերանորոգման գումարտակ, կապի առանձին գումարտակ, զենիթահրթիռային դիվիզիոն, տանկային բրիգադ և հակատանկային դիվիզիոն[2]։

ՆախապատմությունԽմբագրել

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի զինված ուժերը՝ Թուրքիայի և միջազգային ահաբեկչական խմբավորումների գործուն աջակցությամբ լայնամասշտաբ հարձակման է անցնում արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, որը վերաճում է հինգերորդ սերնդի աննախադեպ պատերազմի[3]։ Պատերազմական գործողությունների առաջին օրվանից սկսած ադրբեջանական կողմերը ռազմական ավիացիայի և հրետանային միջոցների կիրառմամբ թիրախավորում է Արցախի բազմաթիվ քաղաքացիական օբյեկտներ, որոնք արդյունքում զոհվում են մի շարք խաղաղ բնակիչներ։

Բարդա քաղաքը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծից շուրջ 20 կմ հյուսիս-արևելք[4] և ունի 40 հազար բնակիչ[5]։ Պատերազմական գործողություններին զուգընթաց առաջին բանակցությունները սկվել են հոկտեմբերի 9-ին Մոսկվայում՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարների մասնակցությամբ[6]։ Ավելի քան 10 ժամ տևած բանակցությունների արդյունքում տեղական ժամանակով ժամը 03:00-ին կողմերը հանդես են գալիս համատեղ հայտարարությամբ[7]՝ նշելով, որ կեսօրից հետո ուժի մեջ կմտնի հումանիտար հրադադար[8][9]։ Այնուամենայնիվ, հրադադարի ուժի մեջ մտնելուց անմիջապես հետո ադրբեջանական կողմը խախտում է պայմանավորվածությունը և վերստին հարձակման անցնում շփման գծի ողջ երկայնքով։

Հոկտեմբերի 4-ին Ադրբեջանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը՝ Գանձակը[10], չորս անգամ ենթարկվում է բալիստիկ հրթիռակոծությունների, արի արդյունքում զոհվում է 25 և վիրավորվում 125 քաղաքացիական անձ։ Հոկտեմբերի 26-ին հրադադարի մեկ այլ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում Միացյալ Նահանգների նախաձեռնությամբ, սակայն այն նույնպես խախտվում է ուժի մեջ մտնելուց րոպեներ անց[11][12]։

ՀրթիռահրետակոծությունԽմբագրել

 
Ըստ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության հաղորդագրության՝ Բարդայի հրթիռահրետակոծությունները կատարվել են ԲՄ-30 Սմերչ ՀԿՌՀ կայանքներից։

Բարդայի առաջին հրթիռահրետակոծությունը տեղի է ունենում հոկտեմբերի 27-ին, որի արդյունքում զոհվում է 5 և վիրավորվում 13 քաղաքացիական անձ[13]։ Երկրորդ հարձակումը տեղի է ունենում հոկտեմբերի 28-ին, տեղական ժամանակով ժամը 13:00-ի սահմաններում։ Ըստ ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալների՝ օգտագործվել են կասետային ռումբեր, որոնցով թիրախավորվել են առավել խիստ բնակեցված քաղաքային շրջանները, հիմնականում՝ առևտրի օբյեկտները[14]։

Երկրորդ հրթիռակոծությունների արդյունքում սպանվել է 21 խաղաղ բնակիչ, վիրավորվել՝ 70-ից ավելի անձ։ Մահացածների թվում եղել է «Կարմիր մահիկ»-ի 39-ամյա կամավոր, ևս երկու կամավորներ վիրավորվել են։ Մեծապես վնասվել են քաղաքացիական ենթակառուցվածքները և տրանսպորտային ցանցը։ Ըստ Ադրբեջանի ՊՆ-ի, երկրորդ հարձակման ժամանակ օգտագործվել է ԲՄ-30 Սմերչ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։

Ադրբեջանը հարձակումների պատասխանատվությունը բարդում է ՀՀ ԶՈւ-ի վրա, մինչդեռ հայկական կողմը հերքում է ադրբեջանական զրպարտանքները։

Մասնավորապես, Արցախի պաշտպանության բանակը հրթիռահրետակոծություններից անմիջապես հետո հայտարարում է Բարդայում տեղակայված ռազմական նշանակության օբյեկտների մասին՝ 1-ին ԲԿ շտաբ, վերանորոգման գումարտակ, կապի առանձին գումարտակ, զենիթահրթիռային դիվիզիոն, տանկային բրիգադ և հակատանկային դիվիզիոն։

Ադրբեջանական պատասխանԽմբագրել

Հարձակումներից անմիջապես հետո Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հրապարակում է անօդաչու թռչող սարքի կադրեր, որում նշանառված էր հայկական կենդանի ուժը։ Ադրբեջանը շարունակում է հրթիռակոծել Ստեփանակերտն ու Շուշին, այդ թվում՝ թիրախավորելով Ստեփանակերտի ծննդատունը։

ԱրձագանքԽմբագրել

Բարդայի հրթիռահրետակոծությունները դատապարտվում են Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարության կողմից։ Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմը առաջին հարձակումը որակում է որպես «ադրբեջանական ժողովրդի նկատմամբ ցեղասպանության նոր ակտ»։ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը մեկնաբանում է երկրորդ հարձակումը, այն անվանելով «ահաբեկչություն խաղաղ բնակչության դեմ»։ Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը խոստանում է պատշաճ պատասխանել հարձակումներին։ Ադրբեջանի փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևան հայտարարում է, որ հարձակումները բարբարոսական են՝ միևնույն ժամանակ ցավակցության խոսք հայտնելով։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հարձակումները որակում է «մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ»։

Հարձակումները դատապարտող հայտարարություն է տարածել Թուրքիան։ Այս ամենը դատապարտել են նաև Ադրբեջանում Պակիստանի, Իրանի և Ղազախստանի դեսպանությունների կողմից։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Azerbaijan says 19 killed, 60 wounded in Armenia missile attack on its Barda district»։ The Economic Times (անգլերեն)։ 28 October 2020։ Վերցված է 29 October 2020 
  2. «Արցախի ՊԲ-ն հրապարակել է Ադրբեջանի Գանձակ և Բարդա քաղաքներում տեղակայծված ռազմական նշանակետերը»։ infocom.am։ Վերցված է 2020-10-29 
  3. «Armenia and Azerbaijan fight over disputed Nagorno-Karabakh» (անգլերեն)։ BBC։ 27 September 2020։ Վերցված է 15 October 2020 
  4. Hacaoglu Selcan, Arkhipov Ilya (28 October 2020)։ «Erdogan Pitches Putin on Karabakh Peace After U.S. Bid Fails» (անգլերեն)։ BloombergQuint։ Վերցված է 29 October 2020 
  5. «World Gazetteer: Azerbaijan»։ World Gazetteer (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 22 June 2011-ին։ Վերցված է 29 October 2020 
  6. «Armenian, Azerbaijani officials to hold truce talks in Moscow» (անգլերեն)։ France24։ 9 October 2020։ Վերցված է 15 October 2020 
  7. «Armenia and Azerbaijan agree ceasefire» (անգլերեն)։ Financial Times։ 10 October 2020։ Վերցված է 15 October 2020 
  8. «Armenia, Azerbaijan accuse each other of violating ceasefire» (անգլերեն)։ Al Jazeera։ 10 October 2020։ Վերցված է 15 October 2020 
  9. «Shaky ceasefire in Nagorno-Karabakh after Moscow deal» (անգլերեն)։ CNBC։ 10 October 2020։ Վերցված է 15 October 2020 
  10. «The Second Nagorno-Karabakh War, Two Weeks In»։ War on the Rocks (en-US)։ 2020-10-14։ Վերցված է 2020-10-16 
  11. Sultanova Aida (11 October 2020)։ «Azerbaijan, Armenia report shelling of cities despite truce»։ The Washington Post (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 23 October 2020-ին։ Վերցված է 15 October 2020 
  12. Kantchev Georgi (11 October 2020)։ «Armenia, Azerbaijan Trade Accusations of Shelling Despite Truce» (անգլերեն)։ The Wall Street Journal։ Վերցված է 15 October 2020 
  13. «Civilian death toll in Armenian attacks reaches 91»։ AzerNews.az (անգլերեն)։ 2020-10-28։ Վերցված է 2020-10-29 
  14. «General Prosecutor's Office: Death toll from Armenia's missile attack on Azerbaijan’s Barda rises to 21, about 70 people wounded - UPDATED - 2»։ Azeri Press Agency։ 28 October 2020։ Վերցված է 28 October 2020