Բացել գլխավոր ցանկը
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բալի այգին (այլ կիրառումներ)

Բալի այգին (ռուս.՝ Вишнёвый сад), չորս գլուխներից բաղկացած քնարական պիես, որը գրել է Անտոն Չեխովը: Ստեղծագործության ժանրը հեղինակը ներկայացրել է որպես կատակերգություն:

Բալի այգին
Вишнёвый сад
The Cherry Orchard MAT.jpg
ՀեղինակԱնտոն Չեխով
Տեսակպիես
Ժանրտրագիկոմեդիա
Բնօրինակ լեզուռուսերեն
Կերպար(ներ)Lyubov Andreievna Ranevskaya?, Անյա, Varya?, Leonid Andreieveitch Gayev?, Lopakhin Yermolai Alexeievitch?, Trofimov?, Boris Borisovich Simeonov -Pishchik?, Yepikhodov?, Dunyasha?, Firs?, Yasha? և Charlotta Ivanovna?
Ստեղծման տարեթիվ1903
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Հրատարակման տարեթիվ1904
Առաջնախաղի տարեթիվհունվարի 17, 1904
The Cherry Orchard (Chekhov) Վիքիպահեստում

ՊատմությունԽմբագրել

1903 թվականին գրված պիեսն առաջին անգամ բեմադրվել է 1904 թվականին Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնում: Այն համարվում է Չեխովի և ռուս գրականության ամենահայտնի ստեղծագործություններց մեկը: «Բալի այգին» Չեխովի վերջին ստեղծագործությունն է, որը ավարտել է ռուսական հեղափոխության սկզբին` իր վաղաժամ մահից մեկ տարի առաջ: Պիեսի գաղափարը Չեխովի մոտ ծնվել է 1901 թվականի սկզբին: Պիեսը ավարտվել է 1903 թվականի սեպտեմբերի 26-ին: Կ. Ս. Ստանիսլավսկին իր հիշողություններում գրում է[1]. «Լսեք, ես գտել եմ հրաշալի անվանում պիեսի համար`հրաշալի,- ավելացրեց նա ինձ ակնդետ նայելով: Ինչպիսի՞,- անհանգստացա ես: Բալենու այգին- և նա ուրախ ծիծաղեց: Ես չհասկացա իր ուրախության պատճառը և ոչ մի յուրահատուկ բան չգտա անվան մեջ: Միայն, որպեսզի չհիասթափեցնեմ Անտոն Պավլովիչին, պետք եղավ այնպես ցույց տալ, որ իր բացահայտումը ինձ վրա տպավորություն թողեց: Բացատրելու փոխարեն Անտոն Պավլովիչը սկսեց կրկնել տարբեր ձայներով և հնչերանգներով: «Բալի այգի», լսեք սա հրաշալի անվանում է: Բալենու այգի, բալենու… Այդ հանդիպումից անցավ մի քանի օր կամ շաբաթ: Մի անգամ ներկայացման ժամանակ նա մտավ ինձ մոտ հանդերձարան` տոնական ծիծաղով նստելով իմ սեղանին: Չեխովը սիրում էր նայել, թե մենք ինչպես ենք պատրաստվում ներկայացմանը: Նա այնքան ուշադիր էր հետևում մեր դիմահարդարմանը, որ նրա դեմքից կարելի էր կռահել` բարեհաջող, թե անհաջող էինք քսել մեր դեմքին ներկը: Լսե′ք, «Բալի այգի» (տալիս է ռուսերենի շեշտադրմանը հատուկ բացատրություն),- ավելացրեց նա և ծիծաղեց: Սկզբի րոպեին ես նույնիսկ չհասկացա` ինչի մասին է խոսքը, բայց Անտոն Պավլովիչը շարունակում էր արտաբերել պիեսի անվանումը շեշտը դնելով ё քնքուշ հնչյունի վրա, իսկապես փորձելով ցույց տալ նախկին գեղեցիկ, բայց հիմա անպետք կյանքը, որը նա արցունքներով ավերում էր պիեսում: Բայց այս անգամ ես հասկացա նրբությունը: «Բալի այգին» կոմերցիոն այգի է, որը բերում է եկամուտ: Այդպիսի այգի հիմա էլ էր պետք: Բայց «Բալի այգին» եկամուտ չի բերում, այն իր և իր ծաղկած ճերմակության մեջ է պահում երբեմնի ազնվական կյանքի պոեզիան: Այդպիսի այգին աճում և ծաղկում է էսթետների երես առած աչքերի համար: Ափսոս է այն ոչնչացնելը, սակայն պե′տք է, քանի որ երկրի տնտեսական զարգացումն է պահանջում դա:

Գործող անձիքԽմբագրել

  • Լյուբով Անդրեևնա Ռանեվսկայա-կալվածատեր
  • Անյա - նրա աղջիկը, 17 տարեկան
  • Վարյա - իր որդեգրած աղջիկը, 24 տարեկան
  • Լեոնիդ Անդրեևիչ Գաև - Ռանևսկոյի եղբայրը
  • Եռմոլայ Ալեքսեևիչ Լոպախին- առևտրական
  • Պյոտր Սերգեևիչ Տրոմիֆով - ուսանող
  • Բորիս Բորիսևիչ Սիմյոնովա -Պիշիկ - կալվածատեր
  • Շառլոտա Իվանովնա - աշխատակցուհի
  • Սեմյոն Պանտելեևիչ Էպիխոդով - գործակատար
  • Դունյաշա - աղախին
  • Ֆիրս - սպասավոր, 87 տարեկան ծերուկ
  • Յաշա - երիտասարդ սպասավոր
  • Հարբած անցորդ
  • Փոստային աշխատակից
  • Հյուրերը
  • Աղախին

ՍյուժեԽմբագրել

Գործողություններն սկսվում են գարնանը, Լյուբով Անդրեևնա Ռանևսկայայի մասնակցությամբ, ով Ֆրանսիայում մի քանի տարի ապրելուց հետո վերադառնում էր Ռուսաստան իր աղջկա` 17 տարեկան Անյայի մոտ: Կայարանում նրան արդեն սպասում էր իր եղբայր Գաևը` իր որդեգրած աղջկա` Վարյայի հետ: Ռանևսկսկայայի մոտ տեսականորեն փող արդեն չէր մնացել,իսկ կալվածքը, հրաշալի բալենու այգով, շուտով պետք է տրվեր պարտքի դիմաց: Ծանոթ առևտրական Լոպախինը կալվածատիրուհուն ներկայացնում է խնդիրը լուծելու իր տարբերակը: Նա առաջարկում է բաժանել հողը փոքր հողատարածքների և այն վարձույթով տալ զբոսաշրջիներին: Լյուբով Անդրեևնանան շատ զարմացած էր նման առաջարկից: Նա չէր կարողանում պատկերացնել, թե ինչպե՞ս կարելի է կտրել բալենու այգին և տալ զբոսաշրջիկներին այն կալվածքը, որտեղ նա մեծացել էր, որտեղ անցել էին նրա երիտասարդ կյանքի տարիները և վերջապես որտեղ մահացել էր իր որդի Գրիշան: Գաևը և Վարյան նույնպես ելք էին փնտրում այդ դժվար իրավիճակից դուրս գալու համար: Գաևը բոլորին հույս էր տալիս` ասելով և երդվելով, որ ինքը ամեն ինչ կանի, որպեսզի այդ տարածքը չվաճառվի: Նրա պլանների մեջ մտնում էր մի հարուստ յառոսլավյան տիկինից պարտքով փող վերցնել, ով այդքան էլ չէր սիրում Ռանևսկայային:

Երկրորդ արարում ամբողջ գործողությունները տեղափոխվում են փողոց: Լապոխինը շարունակում է պնդել, որ իր պլանը միակ ճշմարիտն է, բայց նրան նույնիսկ չէին լսում: Հենց այդ ժամանակ պիեսում հայտնվում է փիլիսոփայական թեմա, որը ամբողջությամբ բացահայտում է ուսուցիչ Տրամիֆովի կերպարը: Հայտնվելով Ռանևսկայայի և Գաևի խոսակցության ժամանակ, Տրոմիֆովը խոսում է Ռուսաստանի ապագայի, երջանկության, նոր մարդու մասին: Երազող Տրոմիֆովը կռվի մեջ է մտնում նյութապաշտ Լապոխինի հետ, ով ընդունակ չէր գնահատելու նրա մտքերը: Մի օր մենակ մնալով Անյայի հետ, ով բոլորից լավ էր նրան հասկանում, Տրոմիֆովը ասում է նրան, որ պետք է «սիրուց վեր լինել»:

Երրորդ արարում Գաևը և Լոպախինը գնում են քաղաք, որտեղ պետք է կայանար հաշտությունը: Այդ ժամանակ հաղատարածքում պարահանդես է կազմակերպվում: Աշխատակցուհի Շառլոտա Իվանովնանա զբաղեցնում էր մարդկանց իր հնարքներով: Հերոսներից յուրաքանչյուրը զբաղված էր իր խնդիրներով: Լյուբով Անդրեևնային անհանգստացնում էր այն միտքը, թե ինչու եղբայրը այսքան երկար ժամանակ չի վերադառնում: Ամեն դեպքում, երբ Գաևը հայտնվում է, նա ասում է քրոջը, որ իր հույսերը ամբողջությամբ զուր են, որ հողատարածքը վաճառվել է և դրա գնորդը Լոպախինն է: Լոպախինը երջանիկ էր, նա իրեն համարում էր հաղթած և այդ պատճառով խնդրում էր, որպեսզի նվագեն ինչ որ ուրախ երաժշտություն: Նա ոչ մի գործ չուներ տխրության և հուսահատված Ռանևսկայայի և Գաևի հետ: Վերջին արարը նվիրված է Ռանևսկայայի, նրա եղբոր, աղջկա և աղախնի` հողատարածքից հեռանալուն: Նրանք բաժանվում են այն տարածքից, որը մեծ նշանակություն ուներ նրանց համար և սկսում են նոր կյանք: Լոպախինի ծրագիրը կատարվեց, հիմա նա` ինչպես ինքն էր ուզում, այգին կկտրեր և վարձույթով տարածքը կտար զբոսաշրջիկներին: Բոլորը հեռանում են, և միայն բոլորի կողմից մոռացված ծեր սպասավոր Ֆիրսը արտասանում է վերջին մենախոսությունը,որից հետո լսվում է կացնի հարվածի ձայնը:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. К. С. Станиславский: А. П. Чехов в Художественном театре. «А. П. Чехов в воспоминаниях современников»,գրքում, Гос.изд-во худ лит-ры, 1960, стр.411