Բացել գլխավոր ցանկը

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տաճար (Անի)

(Վերահղված է Անիի Գագկաշեն եկեղեցիից)

Գագկաշեն, Գագիկաշեն կամ Անիի Գրիգոր Լուսավորչի տաճար, հայկական ճարտարապետական հուշարձան Անիում։ 1001−10 թթ. կառուցել է ճարտարապետ Տրդատը, Գագիկ Ա Բագրատունի թագավորի պատվերով՝ մայրաքաղաքում վերակերտելով ավերակ Զվարթնոցի տիպարը։ Կառույցի ավերակները բացվել են 1905−06 թթ. պեղումներով։ Թորոս Թորամանյանը ուսումնասիրել և կազմել է Գագկաշենի վերակազմության նախագիծը, որը հիմնավորվել է հետագայում, պեղումներով Գագիկ Ա Բագրատունու՝ ձեռքին եկեղեցու մանրակերտը, արձանի հայտնաբերմամբ։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տաճար (Անի)
Եկեղեցի

ավերակները

ՏեղադրությունԱրևելյան Հայաստան, Այրարատ, Անի
ԱշխարհԱյրարատ
Պատմական երկիրԲագրատունյաց Հայաստան Բագրատունյաց Հայաստան
ԿրոնադավանանքՀայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Պատմություն
Հիմնադիր(ներ)Գագիկ Ա
Ճարտարապետություն
ԿարգավիճակԱվերակներ
Ակտիվ էՈչ
Ճարտարապետ(ներ)Տրդատ ճարտարապետ
Ճարտարապ. տիպԶվարթնոցատիպ
Ճարտարապ. ոճՀայկական
Կառուցման սկիզբ11-րդ դար
Կառուցման ավարտ1110
Ավերումերկրաշարժից
##Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տաճար (Անի) (Թուրքիա)
Set01-church1.svg
##Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տաճար (Անի) (Մեծ Հայք)
Set01-church1.svg
40°45′50.05″ հս․ լ. 43°43′32.11″ ավ. ե. / 40.7639028° հս․. լ. 43.7255861° ավ. ե. / 40.7639028; 43.7255861Կոորդինատներ: 40°45′50.05″ հս․ լ. 43°43′32.11″ ավ. ե. / 40.7639028° հս․. լ. 43.7255861° ավ. ե. / 40.7639028; 43.7255861
Հատակագիծ

Կառույցը եռաստիճան (եռահարկ) դեպի վեր աստիճանաբար նվազող տրամագծերով երեք գլանային (արտաքուստ բազմանիստ) ծավալներով կենտրոնագմբեթ հորինվածք է, որի հատակագծային հիմքը շրջանց սրահի մեջ ներառնված քառակոնքն է (սյունակազմ կոնքերի միջև չորս հուժկու մույթեր են)։ Երեք հարկի արտաքին պատերը գոտևորում են կրկնակի կիսասյուների վրա ձգվող դեկորատիվ կամարաշարեր։ Պահպանելով Զվարթնոցի կառուցվածքային ընդհանուր հորինվածքը՝ ճարտարապետը ուրույն մոտեցումով մեծացրել է ենթագմբեթային քառակուսու չափերը, ծանր, հաստահեղույս մույթերը փոխարինել նրբագեղ, վերասլաց սյուներով, ավելացրել արտաքին նիստերի քանակը (32-ի փոխարեն՝ 36), պարզեցրել ճարտարապետական մանրամասերը։

1013-ին տաճարը մեծ վնասվածքներ է ստացել (կառուցվածքային թերությունների պատճառով), և նրա որոշ մասեր (աբսիդների կենտրոնական զույգ սյուները, միջին հարկը պահող կամարները և այլն) ամրացվել են։ Այդուհանդերձ, Գագկաշենը կործանվել է (ավելի վաղ, քան Անիի մյուս եկեղեցական շենքերը)։ Հետագայում տուժել է նաև թուրքերի արշավանքից։

ԳրականությունԽմբագրել

  • Մարության Տ., Զվարթնոց և զվարթնոցատիպ տաճարներ, Երևան, 1963։
  • Մնացականյան Ս., Զվարթնոցը և նույնատիպ հուշարձանները, Երևան, 1971։
  • Թորամանյան Թ., Զվարթնոց, Գագկաշեն, Երևան, 1984։
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։