Օքրա (հուն․՝ ὠχρός), բնական հանքային ներկանյութ։ Բաղկացած է կավի հետ խառնված երկաթի հիդրօքսիդներից։ Գույնը տատանվում է դեղինից մինչև մուգ նարնջագույն կամ շագանակագույն։ Օքրա կոչվում են նաև այդ պիգմենտով արտադրված ներկերը, հատկապես բաց դարչնավուն-դեղին[1][2]։ Մեծ քանակությամբ հեմատիտ պարունակող օքրան ունի կարմրավուն երանգ և հայտնի է որպես «կարմիր օքրա»։

Օքրա

Օքրա կոչվում են նաև երկաթի օքսիդով ներկված կավերը, որոնք ստացվում են անագի և պղնձի արդյունահանման ժամանակ[3]:

Տարբերում են բաց դեղին (Fe-ի պարունակությունը՝ 12-25 % ըստ Fe203), միջին դեղնության (25-40 %) և ոսկեդեղին (40-75 %) օքրաներ։ Կայուն է մթնոլորտի ազդեցությունների, թույլ թթուների, հիմքերի և լույսի նկատմամբ։

ԿիրառությունԽմբագրել

Օգտագործվում է բոլոր տեսակի ներկերի պատրաստման համար, ինչպես նաև խծուծման ու նախաներկման աշխատանքներում։

Հին Եգիպտոսում կարմիր օքրան օգտագործվել է շրթունքների կարմրացման կամ դրանց փայլ տալու համար[4]։ Ավստրալիայի աբորիգենները հազարամյակներ շարունակ օքրան օգտագործել են մարմինը զարդարելու, արևից պաշտպանվելու[5], թաղման ծեսերի, ժայռապատկերների, որմնանկարների և այլ գեղարվեստական աշխատանքների համար և այլն։ Ավստրալիայի ազգային թանգարանում պահվում է երկրի տարբեր վայրերից բերված օքրայի նմուշների մեծ հավաքածու[6]։

 
Հիմբա ցեղի կին, որի մազերը ծածկված են օքրայով

Աֆրիկայում կարմիր օքրան՝ որպես ներկ, օգտագործվում է արդեն ավելի քան 200 000 տարի[7]: Նամիբիայի հիմբա ցեղի կանայք օքրայի և կենդանական ճարպի խառնուրդն օգտագործում են մարմնի ձևավորման համար (այն մաշկին տալիս է կարմրավուն գույն)։ Օքրայի խառնուրդը նրանք քսում են նաև հյուսած մազերին[8]։

Նյուֆաունդլենդում[9] (Կանադա) օքրայի օգտագործումը հաճախ ասոցացվում է բեոտուկ ժողովրդի հետ, որոնք կարմիր օքրայի օգտագործման շնորհիվ կոչվել են «կարմիր հնդկացիներ» Նյուֆաունդլենդ ժամանած առաջին եվրոպացիների կողմից[10]։ Բեոտուկ ժողովրդի ներկայացուցիչներն օգտագործել են նաև դեղին օքրա՝ մազերը ներկելու համար[11]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Shorter Oxford English Dictionary (2002), Oxford University Press.
  2. The Random House College Dictionary, Revised Edition, (1980). "Any of a class of natural earths, mixtures of hydrated oxides of iron and various earthy materials, ranging in colour from pale yellow to orange and red, and used as pigments. A colour ranging from pale yellow to reddish-yellow."
  3. Ochre։ Collier's New Encyclopedia։ 1921 
  4. Hamilton R. (2007). Ancient Egypt: The Kingdom of the Pharaohs. Parragon Inc. p. 62.
  5. Rurenga Declan (2017-08-09)։ «Wiradjuri artist's painting depicts journey of healing at hospital»։ Central Western Daily։ Վերցված է 2018-05-13 
  6. «Ochre samples, National Museum of Australia»։ Nma.gov.au։ Վերցված է 2012-12-27 
  7. Mcbrearty Sally, Brooks Alison S. (2000-11-01)։ «The revolution that wasn't: a new interpretation of the origin of modern human behavior»։ Journal of Human Evolution 39 (5): 453–563։ PMID 11102266։ doi:10.1006/jhev.2000.0435 
  8. Crandall, David P. (2000). The Place of Stunted Ironwood Trees. New York: Continuum International Publishing Group Inc. p. 48
  9. «Red ochre in Newfoundland»։ Fisheriesheritage.ca։ 2006-09-24։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-22-ին։ Վերցված է 2012-12-27 
  10. Ingeborg Marshall, The Beothuk of Newfoundland: A Vanished People, Breakwater Books, 1989, p.5.
  11. Gilbert William (February 2009)։ «The Baccalieu Trail Archaeology Project 2008: A Preliminary Report on Excavations at Cupids and Dildo Island.»։ Provincial Archaeology Office 2008 Archaeology Review 7: 58–66 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։