Ջորջ Կրամ (անգլ.՝ George Crum)[1][2], 1822, Saratoga, Սարատոգա շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հուլիսի 22, 1914(1914-07-22), Malta, Սարատոգա շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ), Moon’s Lake House ռեստորանի խոհարարը (Սարատոգա Սփրինգս քաղաքի մոտ գտնվող լճի հարավային մասում տեղակայված հանգստավայրում, Նյու Յորք, ԱՄՆ)։ Հայտնի է է որպես չիպսի գյուտարար[3][4][5]։

Ջորջ Կրամ
Դիմանկար
Ծնվել է1822
ԾննդավայրSaratoga, Սարատոգա շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Մահացել էհուլիսի 22, 1914(1914-07-22)
Մահվան վայրMalta, Սարատոգա շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States (1912-1959).svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունշեֆ խոհարար և գյուտարար

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ջորջ Կրամը ծնվել է 1824 թվականի հուլիսի 15-ին[6]։ Աշխատել է Moon's Lake House ամերիկյան թանկարժեք ռեստորանում որպես շեֆ-խոհարար[7][8].

Վարկածներից մեկի համաձայն՝ հաճախորդներից մեկը (հավանաբար՝ Վանդերբիլտ[9]) 1853 թվականի օգոստոսի 24-ին բողոքել է (այլ վարկածով[10][11], այցելուներից մեկը Կրամի ֆրանսիական կարտոֆիլը միշտ հետ է ուղարկել խոհանոց՝ ասելով, որ այն շատ հաստ է կտրված), որ իր ֆրի կարտոֆիլը շատ հաստ է կտրվել (վերադարձրել է ուտեստը հետ և հրապարակավ զեկուցել շեֆ-խոհարարին)։ Ի պատասխան, Կրամը կարտոֆիլը կտրել է այնպես, որ այն անցկացնում էր լույսը, տապակել այն յուղի մեջ մինչև ճռճռոցը և ներկայացրել հաճախորդին։ Նա գոհ է մնացել։ Ճաշատեսակը ճաշացանկում ներկայացվել է «Սարատոգայի չիպս» անվանումով (անգլ.՝ թարգմանաբար «չիպս» - «կտոր», Սարատոգա - քաղաքը, որտեղ գտնվում էր ռեստորանը)[12]։

Այնուամենայնիվ, չիպսերի նման տապակած կարտոֆիլի բաղադրատոմսը ԱՄՆ-ում տպագրվել է 1832 թվականի մի խոհարարական գրքում, ինչը ստիպում է որոշակի թերահավատությամբ վերաբերվել 1853 թվականին Սարատոգա Սփրինգսում չիպսի գյուտի վերաբերյալ պնդմանը[13].

Ջերջ Կրամը մահացել է 1914 թվականի հուլիսի 22-ին, 90 տարեկանում։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Hugh Bradley, Such Was Saratoga, New York: 1940
  2. Gruse Doug (November 25, 2009)։ «Chipping Away at History»։ Post-Star (Glens Falls, New York)։ «Speck and Wicks both identified as members of the St. Regis Mohawk tribe. Their children also considered themselves to be American Indians.» 
  3. D'Ambrosio Brian։ From Football to Fig Newtons: 76 American Inventors and The Inventions You Know By Heart։ Lulu.com։ էջ 61։ ISBN 9781105737725։ «William Kitchiner's The Cook's Oracle includes a recipe for what can only be described as a potato chip. Whether one called it a potato chip or not, it would seem that a thinly sliced potato cooked in hot oil and served sprinkled with salt existed before George Speck or his sister Katie Speck Wicks "invented" the potato chip.» 
  4. Berry Steve, Norman Phil (July 14, 2014)։ «Crisps buoyed Britain in its darkest hour»։ The Telegraph 
  5. Hugh Bradley. Such Was Saratoga 1940:121-122
  6. https://www.blackpast.org/african-american-history/george-crum-1824-1914/ 
  7. Moon, D.L. The Descendants of Robert Moon of Boston and Newport, p. 420]
  8. Menu at Moon's Lake House
  9. Snopes, which lists its sources
  10. Early Lake Houses Saratoga, New York (Reminiscences of Saratoga compiled by Cornelius E. Durkee, The Saratogian 1927-28 Archived 2011-08-05 at the Wayback Machine.(անգլ.)
  11. КАРТОФЕЛЬНЫЕ ЧИПСЫ
  12. «Вредные чипсы»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-12-05-ին։ Վերցված է 2011-03-24 
  13. Civil War Recipes and Food History - The Potato During the Civil War Archived 2014-10-22 at the Wayback Machine.(անգլ.)

ԳրականությունԽմբագրել

  • Dirk Burhans Crunch!: A History of the Great American Potato Chip. — 2008. — 208 с. — ISBN 0299227707