Մկնասոխ
Մկնասոխ
Пролеска гиацинтовидная. Общий вид цветущего растения
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Միաշաքիլավորներ
Կարգ Աստղածաղկավորներ
Ընտանիք Հակինթազգիներ
Ցեղ Մկնասոխ
Լատիներեն անվանում
Scilla L., 1753


Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Մկնասոխ (լատ.՝ Scilla)՝ հակինթազգիների (Hyacinthaceae) ընտանիքի բազմամյա սոխուկավոր խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 60 (այլ տվյալներով՝ 90) տեսակ։

ՀայաստանումԽմբագրել

 
Բուսաբանական նկարազարդում

Հայաստանի Հանրապետությունում՝ 8 տեսակ[1]՝

  • Մկնասոխ Սիբիրյան (Scilla siberica Haw.),
  • Մկնասոխ Միշչենկոյի (Scilla mischtschenkoana Grossh.)
  • Մկնասոխ Ռոզենի (Scilla rosenii K. Koch)
  • Մկնասոխ հայկական (Scilla armena Grossh.)
  • Մկնասոխ կովկասյան ( Scilla caucasica Misch.)
  • Scilla monanthos K. Koch
  • Մկնասոխ Վինոգրադովի (Scilla winogradowii Sosn.)
  • S. hohenackeri Fisch. & C. A. Mey

Կենսաբանական նկարագիրԽմբագրել

Ցողունը տերևազուրկ է, բարձրություն՝ 15-20 (հազվադեպ՝ 40) սմ։ Տերևները գետնամերձ են, գծաձև։ Ծաղկաբույլը հիմնականում նոսր հուրանաձև է (հազվադեպ՝ միայնակ), ծաղիկները՝ սպիտակ, երկնագույն, կապույտ, կապտամանուշակագույն։ Ծաղկում է մարտ ամսին, պտղաբերում ապրիլին։ Պտուղը սակավասերմ տուփիկ է։

Պարունակում է ալկալոիդներ։ Գեղազարդիչ է։

ՏարածումԽմբագրել

Միշչենկոյի մկնասոխը հանդիպում է Վայոց ձորի (Արենի գյուղի շրջակայքում) և Սյունիքի մարզերում։ Աճում է ստորին և միջին գոտիների ժայռաճեղքերում և քարաժայռերին (1000-1800 մետր բարձրություններում), Ատրոպատանյան մկնասոխ՝ միայն Սյունիքի մարզում (Արաքս գետի կիրճում)՝ ստորին և միջին լեռնային գոտիների խճաքարոտ և քարքարոտ լանջերին, ժայռաճեղքերում (400-1200 մետր բարձրություններում), Ռոզենի մկնասոխ՝ Լոռու և Շիրակի մարզերի, Գեղամա լեռնաշղթայի ենթալպյան մարգագետիններում՝ գետակների ափերին, խոնավ վայրերում (2000-2500 մետր բարձրություններում)։ Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

ՀոմանիշներԽմբագրել

Ըստ Կյուի Թագավորական բուսաբանական այգու տվյալների[2] հայտնի է հետևյալ հոմանիշները
Հոմոտիպ հոմանիշներ

Հետերոտիպ հոմանիշներ։

  • Helonias Adans., 1763, nom. illeg.
  • Lilio-Hyacinthus Ortega, 1773
  • Epimenidion Raf., 1837
  • Ioncomelos Raf., 1837, orth. var.
  • Lagocodes Raf., 1837
  • Oncostema Raf., 1837
  • Tractema Raf., 1837
  • Genlisa Raf., 1840
  • Chionodoxa Boiss., 1844
  • Nectaroscilla Parl., 1854
  • Adenoscilla Gren. & Godr., 1855
  • Basaltogeton Salisb., 1866
  • Hylomenes Salisb., 1866
  • Monocallis Salisb., 1866
  • Othocallis Salisb., 1866
  • Petranthe Salisb., 1866
  • Rinopodium Salisb., 1866
  • Caloscilla Jord. & Fourr., 1869
  • × Chionoscilla J.Allen ex Nicholson, 1897
  • Apsanthea Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, 1903
  • Autonoe (Webb & Berthel.) Speta, 1998
  • Chouardia Speta, 1998
  • Pfosseria Speta, 1998
  • Schnarfia Speta, 1998

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Таманян Камила (2001)։ Флора Армении։ էջեր 251–262 
  2. World Checklist of Scilla. The Royal Botanic Gardens, Kew.

ԳրականությունԽմբագրել

  • Гроссгейм А. А. Род 275. Пролеска — Scilla L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. и ред. тома акад. В. Л. Комаров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1935. — Т. IV. — С. 369—379. — 760 + XXX с. — 5175 экз.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։