Մարտիրոս Ղրիմեցի

հայ եկեղեցական-քաղաքական գործիչ, մատենագիր, տաղասաց

Մարտիրոս Ղրիմեցի, Մարտիրոս Կաֆացի (անհայտ, Թեոդոսիա, Օսմանյան կայսրություն - 1683, Եգիպտոս), հայ եկեղեցական-քաղաքական գործիչ, մատենագիր, տաղասաց։ Կ. Պոլսի (1659-1660) և Երուսաղեմի (1677-1680, 1681-1683) հայոց պատրիարք։

Մարտիրոս Ղրիմեցի
Ծնվել էանհայտ
ԾննդավայրԹեոդոսիա, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է1683
Մահվան վայրԵգիպտոս
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող, քահանա, քաղաքական գործիչ և մատենագիր

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնողները՝ Գրիգոր և Խաթուն։ Սովորել է Կաֆայի Ս. Նշան վանքում, ապա տեղափոխվել Թոխաթ և աշակերտել տաղասաց Ստեփանոս քահանա Թոխաթեցուն։ Ուսումնառությունը շարունակել է Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքում՝ Աստվածատուր Տարոնացու մոտ։ 1659-1660 թվականներին եղել է Կ.Պոլսի պատրիարքը, 1661-1664 թվականներին՝ Ղրիմի թեմի եպիսկոպոսը, 1680-1683 թվականներին՝ Երուսաղեմի պատրիարքը։ Մ. Ղրիմեցին կարևոր դեռ է խաղացել Եղիազարյան-Հակոբյան պայքարում (1664-1680)։ Եղիազար Ա Այնթափցին փորձում էր ստեղծել Էջմիածին հակաթոռ կաթողիկոսություն, որի դեմ դուրս եկավ Էջմիածնի կաթողիկոս Հակոբ Դ Ջուղայեցին։ Ընդդիմադիր թևը, սակայն, փաստորեն ղեկավարում էր Մ. Ղրիմեցին, որին և հաջողվեց խանգարել իրականացնելու միասնակամ կաթողիկոսության տրոհումը։ Մ. Ղրիմեցին թողել է մատենագիտական հարուստ ժառանգություն։ Նրա գրչին են պատկանում «Կարգ և թիւ թագաւորաց ազգիս Հայոց» (1672) չափածո ժամանակագրությունը, «Պատմութիւն Ղրիմի հայ գաղութի պատմության համար, «Ողբ Երեմիա մարգարէին...» (17-րդ դ. 70-ական թթ) երկերը։ 1672 թվականին չափածոյի է վերածել Հայսմավուրքը, գրել է ներբողներ, թվերի մասին չափածո վիճաբանություն («Յաղաս թուոց») և այլն։ Մ. Ղրիմեցուն բնորոշ է երգիծանքը։ Նա վերարթնացման շրջանի առաջին տաղերգուներից է, որ զավեշտին սոցիալական շեշտ է տվել։ Մ. Ղրիմեցու երգիծական ոտանավորների հերոսները ժամանակի եկեղեցական-քաղաքական գործիչներ են[1][2]։

ԱշխատություններԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Մարտիրոս Ղրիմեցի | armenianreligion.am»։ www.armenianreligion.am։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-07-06-ին։ Վերցված է 2019-07-06 
  2. «AV Production - Մարտիրոս Ղրիմեցի»։ avproduction.am։ Վերցված է 2019-07-06 
  3. Մարտիրոսյան Արտաշես (1958)։ Մարտիրոս Ղրիմեցի։ ուսումնասիրություն եվ բնագրեր (հայերեն)։ ՀայկականՍՍՌԳԱՀրատարակչություն