Հեքիաթ արքայազն գորտի մասին

«Հեքիաթ արքայազն գորտի կամ Երկաթե Հենրիխի մասին» (գերմ.՝ Der Froschkönig oder der eiserne Heinrich), Գրիմ եղբայրների հեքիաթը, առաջին պատմությունը ժողովածուի մեջ, որ պատմում է չար թագուհու մասին, ով չի պահում իր խոստումը և անշնորհակալ է գտնվում գորտի նկատմամբ, որը դուրս էր հանել նրա ոսկեգույն գնդակը` ընկնելով ջրափոսը: Գորտը հրաշքով փոխակերպվում է արքայազնի: Ըստ Աարնե-Տոմպսոնի հեքիաթային սյուժեների դասակարգման, կրում է 440 համարը[1]:

Հեքիաթ արքայազն գորտի մասին
Crane frog4.jpg
Տեսակգրական ստեղծագործություն
Ժանրժողովրդական ասք
ՀեղինակԳրիմ եղբայրներ
Բնագիր լեզուգերմաներեն
Frog Prince

ՍյուժեԽմբագրել

 
Գորտ արքայազնը, Բաուտցեն, Հերինգշտասե

Թագուհու ոսկե գնդակը խաղի ժամանակ ընկնում է ջրափոսը, ինչի պատճառով նա սկսում է լացել: Կարեկից գորտը փորձում է օգնել և հանել գնդակը: Թագուհին իր հերթին խոստանում է, որ լինելու է նրա մանկության ընկերուհին և նրա հետ կկիսի և՛ իր ազատ ժամանակը, և՛ միասին հաց կուտեն ու կքնեն:

Երբ թագուհին հետ է ստանում իր գնդակը, արագ փախչում է: Ամեն դեպքում, մյուս օրը գորտը հասնում է պալատի դռանը, և թագավորի պահանջով արքայադուստրը չուզելով կատարում է իր խոստումը: Բայց, երբ գորտը ժամանում է, որպեսզի նա նրան իր հետ վերցնի անկողին, սպառնալով բողոքել հայրիկ-թագավորին, նա զզվանքով հետ է շպրտում գորտին: Այդ պահին գորտը վերածվում է արքայազնի, նա ուներ գեղեցիկ և հմայիչ աչքեր: Պարզվում է, որ նրան կախարդել էին, միայն արքայադուստրը կարող էր նրան փրկել: Առավոտյան արքայազնը նրան շքեզ կառքով տանում է իր սեփական պալատ, որպես հարսնացուի: Ճանապարհորդության ժամանակ նրանց ուղղեկցում է հավատարիմ ծառան Հենրիխը, որը տխրությունից իր սիրտը փակել է երեք երկաթյա շղթաներով: Ճանապարհին իր տիրոջ ազատության շնորհիվ ուրախությունից Հենրիի սրտի կապանքներն աղմուկով պայթում են:

Սյուժեի տարբերակներԽմբագրել

 
Գորտը դռան մոտ, Ուոլթեր Քրեյնի պատկերազարդումը, 1874

Հեքիաթի ժամանակակից տարբերակներում գորտի փոխակերպումը տեղի է ունենում նրան համբուրող արքայադստեր շնորհիվ, իսկ հեքիաթի սկզբնական տարբերակում հրաշքը տեղի է ունենում, երբ կատաղած արքայադուստրը շպրտում է նրան պատին: Ըստ այլ տարբերակների, գորտի` մարդկային կերպարանք ստանալու համար բավական էր, որ նա մեկ գիշեր անցկացնի արքայադստեր բարձին: Աշխարհի տարբեր երկրներում գոյություն ունեն սյուժեի սեփական տարբերակներ:

  • Հիանալի գորտ (Հունգարիա)
  • Հեքիաթ թագուհու մասին, որը փնտրում էր կախարդական ըմպելիք (Շոտլանդիա)
  • Պադդո (Շոտլանդիա)
  • Փերի և գորտ (Անգլիա)
  • Բարի աղջիկը և գորտը (Անգլիա)
  • Արքայազն գորտ (Շրի Լանկա)
  • Գորտ ամուսնու համար (Կորեա)
  • Դոդոշ փեսացու (Կորեա)

Գորտին պատին խփելը ընդհանուր ֆոլկլորային մեթոդ է` կախարդանքը վերացնելու համար:

ԾանոթագրություններԽմբագրել