Երաժշտական հնագրություն

Երաժշտական հնագրություն, պատմական երաժշտագիտության, միաժամանակ պատմա-բանասիրական հնագրության բնագավառ, երաժշտապատմական դիսցիպլին, որն ուսումնասիրում է երաժշտական գրության հին համակարգերը, երաժշտական նշանների էվոլյուցիայի օրինաչափությունները, նրանց գծագրական ձևերի փոփոխությունը, ինչպես ևաև երաժշտական գրության հին հուշարձանները՝ նրանցում կիրառված նոտային համակարգերի բովանդակության և նրանց գրության ժամանակի ու վայրի առումով։

Երաժշտական հնագրության խնդիրըԽմբագրել

Հիմնական խնդիրն է՝ երաժշտական գրության մոռացված համակարգերի վերծանումը և նրանցով գրառված երաժշտության փոխադրությունը ժամանակակից գծային նոտագրության։ Բուն հնագրության մեթոդներից բացի, օգտագործում է երաժշտա-տեսական ու պատմական հետազոտություններ նաև վիճակագրության, ինֆորմացիայի տեսության ու այլ գիտությունների տեսական վերլուծումներ։

ՁևավորումըԽմբագրել

Որպես ինքնուրույն գիտություն ձևավորվել է XIX դարի կեսերին։ Արևմտաեվրոպական և բյուգանդական նևմային գրության ուսումնասիրության և վերծանության ուղղությամբ մեծ ներդրում ունեն է.Կուսմակերը, Հ.Ռիմանը, Օ.Ֆլայշերը, նոր ժամանակներում՝ է.Վելեսը, Հ.Տիլյարդը, Կ.Հյոհեգը (փորձել են տալ միջին-բյուզանդական նևմագրությաև լիակատար վերծաևությունը)։ Ռուսական միջնադարյան եկեղեցական երգարվեստի («Զնամենյան ռասպև») և կրյուկային նոտագրության ուսումնասիրության բնագավառում նշանակալից են Մ.Սմոլենսկու, Վ.Մեքալլովի, Ա. Պրեոբրաժենսկու, սովետական հետազոտողներ Վ.Բելյաևի, Մ.Բրաժնիկովի, Ն.Ուսպենսկու աշխատությունները։ Որոշակի աշխատանք է տարվում վրացական հին նոտագրության («Նիշանի») ուսումնասիրության ուղղությամբ։ Հայկական խազային նոտագրության ուսումնասիրության բնագավառում աշխատել են բազմաթիվ եվրոպացի երաժիշտ-միջնադարագետներ։ Նշանակալից են հայ հետազոտողներ Ե.Տնտեսյանի և Կոմիտասի, խորհրդային երաժշտագետներ Ռ.Աթայանի և Ն.Թահմիզյանի աշխատությունները։ Վերջին ժամանակներում զգալի նվաճումներ կան մասնավորապես հին երաժշտական ձեռագրերի հայտնաբերման, նրանց թվագրման, ընդհանրապես հայ երաժշտական հնագրության սկզբունքների մշակման, խազագրության համակարգերի պատմության, էվոլյուցիայի ուսումնասիրման նաև որոշ տեսական-հևագրականհարցերի մշակման գործում (տե՛ս խազագրություն)։ Սակայն միջնադարյան նոտագրության բոլոր համակարգերն էլ դեռևս հեռու են վերջնականորեն վերծանված լինելուց։

Տես նաևԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Կոմիտաս, Տողվածներ և ուսումնասիրություններ, Երևան, 1941։
  • Ռոբերտ Աթայան, Հայկական խազային նոտագրությունը, Երևան, 1959։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 462