Անհետացող լեզուներ

Անհետացող լեզուներ (անգլ.՝ еndangered languages), լեզուներ, որոնք ներկայումս օգտագործվում են, բայց շուտով կարող են անհետանալ բնակչության ոչնչացման կամ հիմնական լեզվի փոփոխության պատճառով: Բազմալեզու երկրներում նախապատվությունը տրվում է հիմնական բնակչության լեզուներին, ինչը հանգեցնում է ազգային փոքրամասնությունների լեզուների ոչնչացման: Լեզուն, որը չունի կրողներ, կոչվում է մեռած լեզու:

ԴասակարգումԽմբագրել

Աշխարհում ժամանակակից լեզուների ընդհանուր թիվը ճշգրիտ սահմանված չէ: 2005 թվականին կազմված ազգային լեզուների թիվը կազմել է 6,912, որից 32.8%-ը (2.2269-ը) եղել են Ասիայում և 30.3%-ը (2,092) Աֆրիկայում[1]: Աշխարհի 6.000 լեզուների կեսը ունի 10,000 խոսնակ, իսկ 1/4-ը`1000-ից պակաս: Բոլոր լեզուների 96%-ը խոսում են աշխարհի բնակչության միայն 3%-ի կողմից: Եվ սա միջին հաշվով 30,000 մարդ է (բացառությամբ ընդհանուր լեզուների 4%-ը)[2]: Այսօրվա դրությամբ կան շուրջ 360 լեզուներ, որոնցից յուրաքանչյուրը խոսում է ավելի քիչ, քան 50 մարդ[2]: Գրեթե բոլոր լեզվական սպառնալիքի ուսումնասիրությունը կապված էր խոսակցական լեզուների հետ: Գոյություն ունի աշխարհի անհետացող և արդեն մահացած լեզուների դասակարգում (կազմված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «լեզուների Կարմիր գրքի» հիման վրա)․

  • Մեռած լեզուներ (անգլ.՝ extinct)
  • Լեզուներ, որոնք ոնչնչացման եզրին են (անգլ.՝ nearly extinct)
  • Անհետացող լեզուներ (անգլ.՝ seriously endangered)
  • Անբարենպաստ լեզուներ (անգլ.՝ endangered)
  • Բարեկեցիկ (ոչ մահացող) լեզուներ (անգլ.՝ not endangered)

Անհետացման վտանգի տակ գտնվող աշխարհի լեզուների ատլասԽմբագրել

Լեզվի անհետացումը ոչ միայն կորուստ է նրա կրողների համար, այլ նաև կորուստ ողջ մարդկության համար, քանի որ լեզուն այդ լեզվի կրողների մշակութային ժառանգության հիմնական մասն է: «Անհետացման եզրին գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս» (անգլ.՝ Atlas of the world's Languages in Danger), նախկինում «անհետացող լեզուների Կարմիր գիրք» (անգլ.՝ Red Book of Endangered Languages), ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հրատարակություն, որը նախատեսված է իշխանությունների, համայնքների և լայն հանրության ուշադրությունը լեզվի խնդրին, աշխարհում լեզվական բազմազանության պահպանման անհրաժեշտության վրա հրավիրելու համար: Բացի այդ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նպատակն է վերահսկել անհետացող լեզուների վիճակը: Ատլասի վերջին թողարկումը լույս է տեսել 2010 թվականին Նորվեգիայի կառավարության աջակցությամբ անգլերեն, ֆրանսերեն և իսպաներեն լեզուներով և պարունակում է շուրջ 2500 լեզու (որոնցից 230-ն արդեն անհետացել է 1950 թվականից): Ատլասում, յուրաքանչյուր լեզվի բաժնում նշված են նրա բոլոր տվյալները՝ անունը, կենսունակության մակարդակը[3]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել