Բացել գլխավոր ցանկը

Միասնություն կամ մահ (սերբ.՝ Уједињење или смрт), նաև հայտնի որպես Սև ձեռք (Црна рука), եղել է գաղտնի ռազմական միավորում հիմնադրված 1911 թվականի մայիսի 9-ին Սերբիայի թագավորության բանակի մի խումբ սպաների կողմից, որը ղեկավարում էր կապիտան Դրուգատին Դիմիտրևիչը:

Նրա հիմնական նպատակն էր միավորել ամբողջ հարավային սլավոնական հողերը, որտեղ սլավոնները մեծամասնություն էին կազմում: Նրա քաղաքականությունը կառուցված էր 1859-70 թվականների Իտալիայի միավորման և 1871 թվականի Գերմանիայի միավորման մոտիվներով[1][2]: 1914 թվականի հունիսին կազմակերպությունը իրականացրեց Ավստրիայի արքայազն Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունը Սարաևոյում, որին աջակցեցին Երիտասարդ Բոսնիայի երիտասարդ շարժումը, ինչը հրահրեց Հուլիսյան ճգնաժամը և որից հետո սկիզբ առավ Առաջին համաշխարհային պատերազմը[3]:

ՆախապատմությունԽմբագրել

Մայիսիյան հեղաշրջումԽմբագրել

 
Սև ձեռքի առաջին անդամները:

1901 թվականի օգոստոսին մի խումբ սպաներ կապիտան Դրագուտին Դիմիտրևիչի գլխավորությամբ ստեղծեցին հեղափոխական խումբ (գրականության մեջ կոչվել է Սև ձեռք), ընդդեմ դինաստիայի[4]: Խմբի առաջին հանդիպումը կայացել է 1901 թվականի սեպտեմբերի 6-ին: Խմբի կազմում էին կապիտաններ Ռադոմիր Արանդելովիչը, Միլան Ֆ. Պետրովիչը և Դրագուտին Դիմիտրևիչը, ինչպես նաև լեյտենանտներ Անտոնիե Անտիչը, Դրագուտին Դուլիչը, Միլան Մարինկովիչը և Նիկոդիե Պապովիչը[5]: Նրանք նախագծեցին սպանել թագավորական զույգին` Սերբիայի թագավոր Ալեքսանրդ I-ին և Թագուհի Դրագային: Դիմիտրևիչը անձամբ գլխավորեց սպաներին, ովքեր սպանեցին զույգին Բելգրադի Հին պալատում 1903 թվականի մայիսի 28/29-ին:

Նարոդնա ՕբրանաԽմբագրել

1908 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, Ավստրիայի կողմից Բոսնիայի և Հերցեգովինայի անէքսավորումից երկու օր անց, սերբ գեներալներ, նախարարներ և պաշտոնյաներ հավաքվեցին Բելգրադի հրապարակում: Նրանք հիմնեցին կիսագաղտնի Նարոդնա Օբրանա ("Ազգային պաշտպանություն") կազմակերպությունը, որը ուներ Պան-սերբական հայացքներ: Կազմակերպության նպատակն էր, ազատել սերբերին ավստրո-հունգարական լծից: Նրանք նաև հակաավստրիական գաղափարախոսություն տարածեցին և կազմակերպեցին լրտեսական խումբ նվաճված տարածքներում: Նման խմբեր ստեղծվեցին Սլովենիայում, Բոսնիայում, Հերցեգովինայում և Իստիրիայում: Բոսնիայում խումբը ստացավ Mlada Bosna ("Երիտասարդ Բոսնիա") անվանումը:

ՀիմնադրումԽմբագրել

 
Սև ձեռքի խաչը
 
Ստորագրություններ

Միացում կամ մահը հիմնադրվել է 1911 թվականի մայիսի սկզբին[6], իսկ նրա կանոնադրությունը ստորագրվել է մայիսի 9-ին[7]: Լուբա Չուպան, Բոգդան Ռադենկովիչը և Վոիսլավ Տանկոսիճը գրել են կազմակերպության կանոնադրությունը[8]: Կանոնադրությունը գրվել է նույնատիպ գերմանական և իտալական գաղտնի կազմակերպությունների կանոնադրությունների հիմքով[8]: Կազմակերպությանը 1911 թվականի վերջում հավանություն տվեց Սերբիայի խորհրդարանը[9]:

1911-12 թվականներին Նարոդնա Օբրանան կապեր հաստատեց Սև ձեռքի հետ և սկսեցին զուգահեռ գործողություններ իրականացնել[10]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Gavrilo Princip and the Black Hand organization»։ Bookrags 
  2. Alan Cassels (15 November 1996)։ Ideology and international relations in the modern world։ Psychology Press։ էջեր 122–։ ISBN 978-0-415-11926-9։ Վերցված է 8 November 2011 
  3. David Stevenson, 1914-1918, 2012 Penguin, reissue, p.12
  4. Borislav Ratković, Mitar Đurišić, Savo Skoko (1972)։ Srbija i Crna Gora u balkanskim ratovima 1912-1913։ Beogradski izdavačko-grafički zavod։ «Y августу 1901. нижи официри су, под руководством капетана Драгутина Димитр^евиhа — Аписа, створили заверенички покрет против ди- насти е ("Црна рука").» 
  5. Antić, 2010-11-20
  6. Đorđe Radenković (1997)։ Pašić i Srbija։ Službeni list SRJ։ էջ 462 
  7. Srpska akademija nauka i umetnosti (1955)։ Posebna izdanja 243։ էջ 199։ «Оригинални Устав истого, друштва од 9/22 ма]а 1911 год. са своеручним потписила опт.» 
  8. 8,0 8,1 Stanoje Stanojević (1929)։ Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka, knjiga 2 (սերբա-խորվաթերեն)։ Zagreb։ էջ 181 
  9. Olga Popović-Obradović (1998)։ Parlamentarizam u Srbiji od 1903. do 1914. godine։ Službeni list SRJ։ էջ 158 
  10. Victor Roudometof (2001)։ Nationalism, Globalization, and Orthodoxy: The Social Origins of Ethnic Conflict in the Balkans։ Greenwood Publishing Group։ էջեր 170–։ ISBN 978-0-313-31949-5