Բացել գլխավոր ցանկը
Պլաստմասսայի օգտագործմամբ արտադրված կամ լիովին պլաստմասսե իրեր

Պլաստմասսա, օրգանական միացություն, որի հիմքը կազմում են պոլիմերները։

Պլաստմասսաների մի մասը (թերմոպլաստերը) բարձր ջերմության ազդեցության տակ ենթարկվում է հալման (այդ վիճակում ենթակա է կաղապարման)։ Այդ տեսակի պլաստմասսաները եռակցվում են։

Մյուս տեսակները (անգ. thermoset; elastomer) հալման, ձևավորման և եռակցման չեն երթարկվում։

Հակիրճ տեղեկությունԽմբագրել

Պլաստմասսաները սինթետիկ կամ կիսասինթետիկ ամենաբազմազան պոլիմերներից կազմված նյութեր են, որոնք հեշտությամբ մշակման են ենթարկվում և կարող են կաղապարվել՝ վերափոխվելով պինդ առարկայի:

Պլաստիկությունը այն բոլոր նյութերի գլխավոր հատկությունն է, որոնք կարող են անդառնալիորեն դեֆորմացվել առանց կոտրվելու: Սակայն կաղապարման ենթարկվող պոլիմերների դասում այդ հատկանիշն այնքան լայն ընդգրկում ունի, որ դրանց ներկա անվանումն ինքնին բխում է հենց այդ առանձնահատկությունից:

Պլաստմասսաները տիպականորեն մոլեկուլյար բարձր զանգվածի օրգանական պոլիմերներ են, հաճախ նաև այլ նյութեր են պարունակում: Դրանք սովորաբար սինթետիկ են, մեծամասամբ ստացվում են նավթաքիմիական նյութերի մշակմամբ, սակայն կան նաև մի ամբողջ շարք տարբերակներ, որոնք պատրաստվում են հացահատիկից ստացվող պոլիլակտիկ թթվից կամ բամբակի լինտերից ստացվող ցելյուլոզից[1]:

Ցածր արժեքի, հեշտությամբ մշակման ենթարկվելու, անջրաթափանցության և բազմազանության շնորհիվ պլաստմասսաներն ամենալայն ընդգրկումով օգտագործվում են բազմաթիվ արտադրատեսակներում՝ սկսած թղթի ամրակներից և վերջացրած տիեզերանավերով: Շատ դեպքերում դրանց գերադասում են ավանդական նյութերից՝ փայտից, քարից, ոսկրից, կաշվից, մետաղից, ապակուց: Զարգացած տնտեսություններում կիրառվող պլաստմասսաների շուրջ մեկ երրորդն օգտագործվում է փաթեթավորման, մոտավորապես այդքան էլ՝ շինարարական նպատակներով (որպես խողովակներ, սանտեխնիկական նյութեր և այլն): Պլաստմասսաների լայնորեն կիրառման մյուս բնագավառներն են ավտոմեքենաշինությունը, կահույքի և խաղալիքների արտադրությունը: Զարգացող երկրներում այդ ցուցանիշները կարող են տարբերվել վերոնշյալներից (օրինակ՝ Հնդկաստանում փաթեթավորման նպատակով օգտագործվում է երկրում կիրառվող պլաստմասսաների ամբողջ զանգվածի 42 տոկոսը):

Պլաստմասսաները լայնորեն կիրառվում են նաև բժշկության բնագավառում՝ որպես պոլիմերային իմպլանտներ, բժշկական բազմազան այլ հարմարանքներ:

Աշխարհի առաջին ամբողջապես սինթետիկ պլաստմասսան՝ բեյքլիտը, հայտնագործվել է 1907 թվականին, Նյու Յորքում, Լեո Բեյքլանդի կողմից[2], ով հենց ինքն էլ հորինել ու գործածության մեջ է դրել 'plastics' պլաստմասսա եզրույթը[3]: Բազմաթիվ քիմիկոսներ են իրենց ավանդը ներդրել պլաստմասսաների ուսումնասիրման և ստեղծման ասպարեզներում, այդ թվում՝ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Հերման Սթոդինգերը, ում շնորհվել է նաև «Պոլիմերային քիմիայի հայր» պատվանունը, և Հերման Ֆրենսիս Մարկը, ով հայտնի է «Պոլիմերային ֆիզիկայի հայր» պատվանունով[4]:

Քսաներորդ դարում պլաստմասսաների կիրառման ծավալների հսկայածավալ ընդլայնումը, նկատի առնելով անգործածելի դառնալու, աղբի վերածվելու դեպքում դրանց քայքայման խիստ դանդաղ ընթացքը, հանգեցրեց բնապահպանական բնույթի մտահոգությունների: Դարավերջին այդ հիմնախնդրի լուծման ուղիներից մեկը դարձավ պլաստմասսայե աղբի վերամշակման կազմակերպումը:

ՍտուգաբանությունԽմբագրել

Plastic բառն առաջացել է հունարեն πλαστικός (plastikos) բառից, որ նշանակում է "ձևավորվելու, կաղապարվելու ունակ" կամ πλαστός (plastos) ձևույթից, որ նշանակում է "կաղապարված".[5][6]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Life cycle of a plastic product. Americanchemistry.com. Retrieved 2011-07-01.
  2. American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks։ «Bakelite: The World's First Synthetic Plastic»։ Վերցված է 23 February 2015 
  3. Edgar David, Edgar Robin (2009)։ Fantastic Recycled Plastic: 30 Clever Creations to Spark Your Imagination։ Sterling Publishing Company, Inc.։ ISBN 978-1600593420 – via Google Books 
  4. Teegarden David M. (2004)։ Polymer Chemistry: Introduction to an Indispensable Science։ NSTA Press։ ISBN 978-0873552219 – via Google Books 
  5. Plastikos, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, at Perseus. Perseus.tufts.edu. Retrieved on 2011-07-01.
  6. Plastic, Online Etymology Dictionary. Etymonline.com. Retrieved on 2011-07-01.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

ՀղումներԽմբագրել