ԵՊՀ բուսաբանության և սնկաբանության ամբիոն

Երևանի պետական համալսարանը, իր 100-ամյա պատմության ընթացքում, ենթարկվել է բազմաթիվ կառուցվածքային փոփոխությունների: Իր կայունությամբ աչքի է ընկել այժմյան բուսաբանության և սնկաբանության ամբիոնը, որը նախկինում անվանվել է բույսերի մորֆոլոգիայի և կարգաբանության, բարձրակարգ բույսերի և բուսաբանության ամբիոն:

Ստեղծվելով համալսարանի գործունեության առաջին տարիներին, ամբիոնը հիմք է հանդիսացել կենսաբանական գիտությունների բազմաթիվ ուղղությունների զարգացման համար ինչպես ԵՊՀ-ում, այնպես էլ հանրապետությունում:

1923 թվականին ձևավորվեց բուսաբանության ամբիոնը, որը ֆակուլտետում ինքնուրույն, կոնկրետ ուղղվածությամբ առաջին ամբիոններից մեկն էր: Ամբիոնի վարիչ նշանակվեց Հովակիմ Լազարի Բեդելյանը: Պրոֆեսոր Հ.Լ. Բեդելյանը կրթություն էր ստացել Պետերբուրգի համալսարանում, Պետրովսկի-Ռազումովսկու (ներկայումս Տիմիրյազևի) գյուղատնտեսական ակադեմիայում: Հետագայում մասնագիտացվել է Մյունխենի, Փարիզի, Բեռլինի, Կոպենհագենի համալսարաններում՝ հանրահայտ պրոֆեսոր-բուսաբանների մոտ:

1927 թվականին ուսումնական ծրագրերի խորացման և ընդլայման նպատակով, բուսաբանության ամբիոնը բաժանվում է 2 ամբիոնների՝ բույսերի մորֆոլոգիայի և սիստեմատիկայի, որի վարիչը Նիկոլայ Ալեքսանդրի Տրոիցկին էր և բույսերի ֆիզիոլոգիայի և անատոմիայի ամբիոն, որը ղեկավարում էր պրոֆեսոր Հ.Լ. Բեդելյանը:

Ամբիոնում գիտական հետազոտությունների զարգացմանը նպաստել են 1931 թվականին ֆակուլտետում ստեղծված գիտահետազոտական ինստիտուտի կողմից կազմակերպված աշխատանքները, որը գլխավորում էր Ն.Ա. Տրոիցկին: Այդ տարիներին իրականացվել են ֆլորայի և բուսականության բազմակողմանի, լայնածավալ ուսումնասիրություններ: Տրոիցկին կազմակերպում էր խոշոր գիտական արշավներ, որին մասնակցում էին տարբեր հաստատություններից հրավիրված բուսաբաններ և համալսարանի ուսանողներ: Մասնակիցների թվում էին Ենոք Սեմյոնի Ղազարյանը, Հարություն Կարպի Մաղաքյանը, Ռոմելլա Միքայելի Հալաջյանը, Թամարա Գրիգորի Ծատուրյանը, Թամարա Պետրոսի Քոչարյանը, Աննա Բորիսի Հովհաննիսյանը և ուրիշներ:

1929-1945թթ-ին ամբիոնում աշխատել է Դոխիկ Ալեքսանդրի Չատրջյանը, սկզբում որպես ասիստենտ, գիտական լաբորատորիայի վարիչ, հետագայում՝ դոցենտ: Ամբիոնի ասիստենտներ են եղել Թամարա Պետրոսի Քոչարյանը, Աննա Բորիսի Հովհաննիսյանը, Թամարա Գրիգորի Ծատուրյանը:

1932 թ-ին Ն.Ա. Տրոիցկին, Դ.Ա. Չատրջյանը և Թ.Պ. Քոչարյանը հայերեն լեզվով հրատարակեցին «Ընդհանուր բուսաբանություն» դասագիրքը, ինչպես նաև գունազարդ աղյուսակների ձևով դասագիրք-ձեռնարկ տեղական ֆլորայի առավել տարածված տեսակները որոշելու համար:

1936 թ-ին Ն.Ա. Տրոիցկին «Բույսերի աշխարհագրությունը» կարդալու համար ներգրավեց երիտասարդ, հեռանկարային բուսաբան, բուսաբանության ինստիտուտի հերբարիումի աշխատակից Արմեն Լեոնի Թախտաջյանին, ում ճանաչել էր ԵՊՀ-ում (1929-1930 ուս.տարի):

Ա.Լ. Թախտաջյանը 1938 թվականի սեպտեմբերից գլխավորեց բույսերի մորֆոլոգիայի և կարգաբանության ամբիոնը: Ա.Լ. Թախտաջյանը շատ ժամանակ էր տրամադրում Անդրկովկասի բուսաբանության ուսումնասիրմանը: Նա առաջին անգամ հաստատել է Անդրկովկասի տոմիլյարները, որոնք բնորոշ են Միջերկրյածովյան շրջաններին:

Թախտաջյանի ղեկավարած տարիներին ամբիոնում դասավանդում էին պրոֆեսոր Պ.Դ. Յարոշենկոն, գիտության վաստակավոր գործիչ Ա.Գ. Արարատյանը,  Ա.Ա. Յացենկո-Խմելևսկին:

1941 թվականին Ա.Գ. Արարատյանը, Թ.Գ. Ծատուրյանը, Թ.Պ. Քոչարյանը հրատարակում են ռուս- հայերեն բուսաբանական տերմինների կրճատ բառարանը:

1946 թվականին Ա.Լ. Թախտաջյանը և Ան.Ա. Ֆեոդորովը հրատարակեցին առաջին երկհատորյա պատկերազարդ ուղեցույցը՝ «Երևանի ֆլորան»:

1949-1972թթ. բույսերի մորֆոլոգիայի և սիստեմատիկայի ամբիոնը ղեկավարել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից-անդամ Դ.Ն. Տետերևնիկովա-Բաբայանը (Բաբայան): Ամբիոնում ստորակարգ բույսերի և հատկապես ֆիտոպաթոգեն սնկերի հետ կապված ուսումնասիրությունները ընդլայնվեցին նրա գործունեության շնորհիվ:

Սնկաբանության ասպարեզում ծավալուն գիտական գործունեության և բազմակողմանի ուսումնասիրությունների արդյունքում 1968թ-ին բուսաբանության ամբիոնից անջատվեց ստորակարգ բույսերի ամբիոնը, որը մինչև 1971թ. ղեկավարեց Դ.Ն. Բաբայանը: 1971թվականից ամբիոնը ղեկավարեց պրոֆեսոր, այժմ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Լ.Լ. Օսիպյանը:

Բարձրակարգ բույսերի ամբիոնը 1968թ-ից ղեկավարեց դոցենտ Թամարա Գրիգորիի Ծատուրյանը: Նրա աշխատանքը առաջինն էր Հայաստանում պալինոլոգիայի ասպարեզում և լայն արձագանք ստացավ հայրենական և արտասահմանյան գիտնականների շրջանում:

1973-77թթ. ամբիոնը գլխավորեց Ալեքսանդր Պավելի Մելիքյանը, ով երկար տարիներ (1977-2008թթ.) որպես պրոֆեսոր աշխատել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բարձրակարգ բույսերի ամբիոնում: 1975-1977թթ. Մելիքյանը համատեղեց ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի բարձրակարգ բույսերի և ագրոքիմիայի և հողագիտության ամբիոնների վարիչի պաշտոնը:

Բարձրակարգ և ստորակարգ բույսերի ամբիոններն ինքնուրույն գոյատևեցին 10 տարի, 1978թ. այդ երկու ամբիոնները միավորվեցին և դարձավ բուսաբանության ամբիոն, որը ղեկավարեց Լ.Լ. Օսիպյանը:

Այդ տարիներին ամբիոնի աշխատակիցները կատարեցին Հայաստանի տարբեր շրջանների սնկերի ցուցակագրում, որտեղ ընդգրկվեցին սնկերի կարգաբանական և էկոլոգիական խմբերը: 60-ական թվականների վերջին զգալիորեն ընդլայնվեցին ուսումնասիրվող օբյեկտների շրջանակները, ինչը բերեց բացի ֆիտոտրոֆ (Դ.Ն. Բաբայան, Լ.Լ. Օսիպյան, Ջ.Հ. Մելիք-Խաչատրյան, Մ.Գ. Թասլախչյան, Ս.Գ. Նանագյուլյան, Ս.Գ. Բատիկյան, Ի.Ա. Մարտիրոսյան), նաև հողային (Ջ.Հ. Աբրահամյան, հետագայում Ի.Մ. Էլոյան), ջրային (Լ.Լ. Օսիպյան, Լ.Ա. Հակոբյան), գիշատիչ (Ա.Հ. Եսայան), կոպրոտրոֆ սնկերի (Մ.Գ. Թասլախչյան, Ս.Գ. Նանագյուլյան), դերմատոֆիտների (Լ.Լ. Օսիպյան), կենցաղային և արդյունաբերական տարածքների սնկերի (Ս.Գ. Բատիկյան, Հ.Գ. Բատիկյան), ալերգիկ հիվանդություններ առաջացնող սնկերի (Ա.Հ. Եսայան), բուսական և կենդանական ծագում ունեցող սննդարդյունաբերության (Լ.Լ. Օսիպյան, Հ.Գ. Բատիկյան, Կ.Մ. Գրիգորյան), դեղորայքակոսմետիկ միջոցների (Լ.Լ. Օսիպյան, Ա.Հ. Զաքարյան), արդյունաբերական նյութերի և դրանցից պատրաստված իրերի կոնտամինանտ-դեստրուկտորների (Ջ.Հ. Աբրահամյան) ուսումնասիրությունները:

2005 թ-ից մինչ այժմ ամբիոնի վարիչն է կ.գ.դ., պրոֆեսոր Ս.Գ. Նանագյուլյանը: