Բացել գլխավոր ցանկը

Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ


Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ (Հյուսիսի և Հարավի պատերազմ, անգլ.՝ American Civil War), քաղաքացիական պատերազմ ԱՄՆ-ում 1861-ից 1865 թվականներին Հյուսիսի (Միություն) և հարավի (Համադաշնություն) միջև: Պատերազմի սկիզբը արդյունք էր երկարատև հակամարտության ստրկության հարցի շուրջ: Պատերաքզմն սկսվեց 1861 թվականի ապրիլին, երբ անջատողականները հարձակվեցին Ֆորտ Սամտերի վրա Հարավային Կարոլինայում Աբրահամ Լինքոլնի կողմից որպես ԱՄՆ-ի նախագահ երդմնակալությունից շատ չանցած: Միության կողմնակիցները Հյուսիսում, որը նաև ընդգրկում էր աշխարհագրորեն արևմտյան և հարավային նահանգներ, հայտարարեցին իրենց աջակցությունը Սահմանադրությանը: Նրանց դիմակայում էին Համադաշնային նահանգների անջատողականները, որոնք դեմ էին ստրկության վերացմանը:

Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ
Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png
Գետիսբուրգի ճակատամարտը
Թվական Ապրիլի 12, 1861 – Ապրիլի 9, 1865
Վայր Հարավային, հյուսիսարևելյան, արևմտյան ԱՄՆ, Ատլանտյան օվկիանոս
Պատճառ Հարձակումը Ֆորտ Սամտերի վրա
Արդյունք Հյուսիսի հաղթանակը
  • ԱՄՆ-ի տարածքային միասնության վերականգնումը
  • Ստրկության վերացումը
Հակառակորդներ
Հյուսիս Հարավ
Հրամանատարներ
Աբրահամ Լինքոլն Ջեֆերսոն Դեվիս
Կողմերի ուժեր
2,100,000 1,064,000
Ռազմական կորուստներ
140,414 զոհված
275,200 վիրավոր
72,524 զոհ
137,000+ վիրավոր
Ընդհանուր կորուստներ
620 հազար զոհ,
ավելի քան 412 հազար վիրավոր

ԱՄՆ 34 նահանգից յոթ հարավային ստրկատիրական նահանգները 1861 թվականի փետրվարին հայտարարեցին երկրից անջատման մասին և Ամերիկայի Համադաշնային Նահանգներ ապստամբություն իրականացրեցին ԱՄՆ-ի սահմանադրական կառավարության դեմ: Համադաշնությունը հսկողության տակ առավ նվազագույնը տասնմեկ նահանգի նկատմամբ և նրանց միացան նաև Կենտուկի և Միսսուրի նահանգների կառավարությունները, սակայն առանց իրենց տարածքի կամ բնակչության: Այս նահանգներին լիիրավ իրավունք տրվել ներկայացվելու Համադաշնության Կոնգրեսում Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ: Մնացած երկու ստրկատիրական նահանգներ Դելիվերը և Մերիլենդը հրավիրվեցին միանալ Համադաշնությանը, սակայն հետագա զարգացումներ չունեցան:

Համադաշնային նահանգները երբեք դիվանագիտորեն չեն ճանաչվեց ԱՄՆ-ի կառավարության կամ որևէ այլ երկրի կողմից: ԱՄՆ կառավարությանը հավատարիմ մնացած նահանգները կոչվեցին Միություն: Միությունը և Համադաշնությունը արագորեն կամավորագրեցին զինվորներ և կռիվները հիմնականում տեղի ունեցան Հարավում: Սպանվեցին 620.000-ից 750.000 զինվորական, ինչն ավելի շատ էր քան ԱՄՆ-ի բոլոր պատերազմները միասին վերցրած[1]:

Պատերազմն ավարտվեց 1865 թվականի ապրիլի 9-ին, երբ գեներալ Ռոբերտ Էդվարդ Լին հանձնվեց գեներալ Ուլիսես Ս. Գրանթին Ապպոմատոքսի ճակատամարտում: Այնուամենայնիվ Համադաշնության գեներալները շարունակեցին պայքարել, վերջինը անձնատուր եղավ հունիսի 23-ին: Հարավի ենթակառուցվածքի մեծ մասն ավերված էր, հատկապես տրանսպորտային համակարգը: Համադաշնությունը կազմալուծվեց, ստրկությունն արգելվեց և չորս միլիոն սևամորթ ստրուկներ ազատ արձակվեցին: Պատերազմին հաջորդեց Վերակառուցման ժամանակաշրջանը, ազգային միասնությունը դանդաղորեն վերականգնվեց, ազգային կառավարությունը մեծացրեց իշխանությունը և քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներ տրվեցին ազատված սևամորթներին սահմանադրության և դաշնային օրենքների փոփոխությամբ[2]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Civil War Facts»։ American Battlefield Trust։ American Battlefield Trust։ August 16, 2011։ Վերցված է October 7, 2018 
  2. Hutchison Coleman (2015)։ A History of American Civil War Literature։ Cambridge University Press։ ISBN 9781316432419