Վեստֆալյան ինքնիշխանություն

Վեստֆալյան ինքնիշխանություն (անգլ.՝ Westphalian sovereignty), որը հայտնի է նաև որպես Միջազգային հարաբերությունների Վեստֆալյան համակարգ, կամ պարզապես Վեստֆալյան համակարգ, միջազգային իրավունքի սկզբունքներից, համաձայն որի յուրաքանչյուր պետություն ունի սեփական տարածքի նկատմամբ բացառիկ ինքնիշխանություն (սուվերենություն)։ Այդ սկզբունքը գտնվում է ինքնիշխան պետությունների ժամանակակից միջազգային համակարգի հիմքում և ամրագրված է Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության կանոնադրության մեջ, որտեղ ասվում է հետևյալը. «Սույն կանոնադրության և ոչ մի դրույթ Միավորված ազգերի կազմակերպությանը չի լիազորում միջամտել որևէ պետության ներքին իրավասության հարցերին և չի պահանջում անդամներից նմանօրինակ հարցերը ներկայացնել լուծման սույն կանոնադրության կարգով,սակայն այս սկզբունքը չի վերաբերում գլուխ 7-ով նախատեսված հարկադրական միջոցների կիրառմանը:»[1][2]։ Համաձայն այդ գաղափարի, բոլոր պետությունները ունեն նույն չափի ինքնիշխանություն՝ անկախ իրենց տարածքի մեծությունից կամ փոքրությունից[3]։ Քաղաքագետները համակարծիք առ այն, որ այդ գաղափարը սկիզբ է առնում Վեստֆալյան հաշտությունից (1648), որը ավարտել է Երեսնամյա պատերազմը։ Այնուհետև չմիջամտության սկզբունքը զարգացել է 18-րդ դարում, 19-20-րդ դարերում հասել իր գագաթնակետին, սակայն բախվել է մի շարք խնդիրների, կապված է հումանիտար միջամտության հետ։

Վեստֆալյան համակարգի ժամանակակից խնդիրները և ձևափոխվող միջազգային համակարգը որոշ հետազոտողների համար հիմք է հանդիսանում պնդելու Հետվեստֆալյան համակարգի ընթացիկ կազմավորման մասին[4]։

Տես նաևԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • John Agnew, Globalization and Sovereignty (2009)
  • T. Biersteker and C. Weber (eds.), State Sovereignty as Social Construct (1996)
  • Wendy Brown, Walled States, Waning Sovereignty (2010)
  • Hedley Bull, The Anarchical Society (1977)
  • Joseph Camilleri and Jim Falk, The End of Sovereignty?: The Politics of a Shrinking and Fragmenting World, Edward Elgar, Aldershot (1992)
  • Derek Croxton, "The Peace of Westphalia of 1648 and the Origins of Sovereignty," The International History Review vol. 21 (1999)
  • A. Claire Cutler, "Critical Reflections on the Westphalian Assumptions of International Law and Organization," Review of International Studies vol. 27 (2001)
  • M. Fowler and J. Bunck, Law, Power, and the Sovereign State (1995)
  • S. H. Hashmi (ed.), State Sovereignty: Change and Persistence in International Relations (1997)
  • F. H. Hinsley, Sovereignty (1986)
  • K. J. Holsti, Taming the Sovereigns (2004)
  • Robert Jackson, The Global Covenant (2000)
  • Henry Kissinger, World Order (2014)
  • Stephen Krasner, Sovereignty: Organized Hypocrisy (1999)
  • Stephen Krasner (ed.), Problematic Sovereignty (2001)
  • J.H. Leurdijk, Intervention in International Politics, Eisma BV, Leeuwarden, Netherlands (1986)
  • Andreas Osiander, "Sovereignty, International Relations, and the Westphalian Myth," International Organization vol. 55 (2001)
  • Daniel Philpott, Revolutions in Sovereignty (2001)
  • Cormac Shine, 'Treaties and Turning Points: The Thirty Years' War', History Today (2016)
  • Hendrik Spruyt, The Sovereign State and Its Competitors (1994)
  • Phil Williams, Violent Non-State Actors and National and International Security, ISN, 2008
  • Wael Hallaq, "The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity's Moral Predicament" (2012)

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության Կանոնադրության
  2. «To protect sovereignty, or to protect lives?»։ The Economist (անգլերեն)։ մայիսի 15, 2008 
  3. Simpson Gerry (2006)։ Great Powers and Outlaw States: Unequal Sovereigns in the International Legal Order։ Cambridge: Cambridge Univ. Press։ ISBN 9780521534901։ «The trajectory traced, in all this, describes a system developing out of the highly centralised and unequal relations that were the mark of the pre-Westphalian stage in international affairs to a Westphalian order in which the sovereign equality of states becomes a defining quality of the system.» 
  4. Любашиц В.Я., Разуваев Н.В. Эволюция государства: историческая динамика и теоретическая модель : монография / В.Я. Любашиц, Н.В. Разуваев. - М. : РИОР: ИНФРА-М, 2019. С. 451-486