«Վազգեն Մանուկյան»–ի խմբագրումների տարբերություն

→‎top: Լրացում Վազգեն Մանուկյանի վարչապետության տարիների արած գործերին:
(→‎top: Լրացում Վազգեն Մանուկյանի վարչապետության տարիների արած գործերին:)
 
== Հայաստանի երրորդ հանրապետության առաջին վարչապետ ==
1990 թվականի մայիսին Վազգեն Մանուկյանն ընտրվել է [[ՀԽՍՀ Գերագույն խորհուրդ|Հայաստանի Գերագույն խորհրդի]] (ԳԽ) պատգամավոր<ref name=":3" />, 1990 թվականի օգոստոսի 13-ին Գերագույն խորհրդի կողմից նշանակվել է Հայաստանի [[:ru:Совет_министров|Նախարարների խորհրդի]] նախագահ [[Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ|(վարչապետ]])<ref name=":3" />, Արդյունքում լինելով Խորհրդային Հայաստանի վերջին և Հայաստանի երրորդ հանրապետության առաջին վարչապետը: Դա Հայաստանի համար ծանր ժամանակաշրջան էր․ արագորեն քանդվում էր [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|ԽՍՀՄ]]-ը, սկսվել էր Հայաստանի քաղաքական և տնտեսական շրջափակումը հյուսիսից։
 
Մի կողմից՝ անհրաժեշտ էր ջանքեր գործադրել դանդաղեցնելու [[ԽՍՀՄ փլուզում|փլուզումը,]] մյուս կողմից՝ անհրաժեշտ էր արագ անցնել նոր [[Տնտեսական համակարգ|տնտեսական համակարգի]]։ [[Կառավարություն|Կառավարությունը]], որի ձեռքում էր գտնվում ամբողջ [[Գործադիր իշխանություն|գործադիր իշխանությունը]] ([[Սահմանադրություն|սահմանադրությամբ]]<ref>http://www.irtek.am/views/act.aspx?aid=150837</ref> չկար [[Նախագահ|նախագահի]] պաշտոն, ԳԽ-ի կողմից ամբողջ գործադիր իշխանությունը տրված էր կառավարությանը), հաջողությամբ էր իրականացնում այդ բարդ ծրագիրը՝ քաղաքական վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ ունենալով ինչպես խորհրդային հանրապետությունների, այնպես էլ մյուս երկրների հետ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ip-GCA3gC4g|title=1991թ.Վարչապետի մեկ շաբաթը, կարծիքներ|last=|first=|date=|website=YouTube|publisher=|accessdate=}}</ref>: Վազգեն Մանուկյանը պահպանում է պրոֆեսիոնալների կարևոր շերտին<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.am/am/previous-ministers/|title=Պատմական ակնարկ - Նախկին նախարարներ - Հայաստանի Հանրապետության Կառավարություն|last=LLC|first=Helix Consulting|website=www.gov.am|language=en|accessdate=2020-12-07}}</ref>՝ փորձառու նախարարներին և խոշոր գործարանների տնօրեններին, որոնք մեծ դեր ունեցան նոր կառավարության  և ԽՍՀՄ տնտեսական կառույցների հետ լիարժեք հարաբերություններ ստեղծելու գործում: Վազգեն Մանուկյանի ղեկավարած կառավարությունը համակարգային մի շարք բարեփոխումներ է սկսում, որոնք լուրջ հիմք են ստեղծում երկրի հետագա զարգացման համար<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=v6PRvUErx4s|title=1991թ,սեպտ,վարչապետ Վազգեն Մանուկյանի ասուլիսից|last=|first=|date=|website=YouTube|publisher=|accessdate=}}</ref>։
 
* 1990 թվականի օգոստոսի 21-ին նորընտիր վարչապետ Վազգեն Մանուկյանը ստորագրեց թիվ 411 հրամանագիրը, որը կրում էր «Հայաստանի Հանրապետության Նախարարների խորհրդի որոշումը ներքին գործերի նախարարությանն առընթեր հատուկ ստորաբաժանումներ ստեղծելու մասին»: Որոշման մեջ մասնավորապես ասվում էր. «Ելնելով Գերագույն խորհրդի կողմից հռչակված նպատակից՝ սկսելու անկախ պետականություն հաստատելու գործընթացը, սահմանակից շրջանների պաշտպանության, խմբակային զինված հանցագործությունների դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը: Նախարարների խորհուրդը որոշում է ստեղծել հանրապետության պաշտպանության և հասարակական կարգի պահպանության հատուկ ստորաբաժանումներ»: [[Հատուկ գունդ|Հատուկ գնդի]] ստեղծումը հիմք դրեց Հայոց բանակի ստեղծմանը<ref>{{Cite web|url=https://www.civilnet.am/news/2020/08/21/Հայկական-բանակի-ծնունդը-21-օգոստոս-1990-թվական/393088|title=Հայկական բանակի ծնունդը. 21 օգոստոս, 1990 թվական|website=www.civilnet.am|language=hy|accessdate=2020-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ankakh.com/hy/article/26890|title=«Հատուկ գնդի» ստեղծումը,տեսանյութ Հայոց բանակի ստեղծման առաջին քայլերը,տեսանյութ|website=ankakh.com|language=en|accessdate=2020-12-07}}</ref>: 1990 թվականի. հոկտեմբերի 5-ին գունդն իր առաջին երդումը տվեց Նախարարների խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանին<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=e_oQJl9gOfQ&feature=emb_logo&fbclid=IwAR1hf0oRtP37o5e7nIWRWhBAU11sTlsci8auqdot3K0dT-J5RbJLoWechhs|title=Հատուկ գունդ|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref>: Մանուկյանը իր ողջույնի խոսքում ասաց. «''...Այժմ մենք ունենք մեր հանրապետությունը: Այն դեռ լրիվ անկախ չէ: Բայց մենք քայլում ենք այդ ուղղությամբ և կհասնենք քաղաքական, տնտեսական անկախության: Մենք կունենանք հզոր պետություն, հզոր բանակ, հզոր տնտեսություն և կվերադարձնենք մեր նախնիների փայլը...»:''
1991 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Վազգեն Մանուկյանը հրաժարական է տալիս վարչապետի պաշտոնից<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8OT8JPeHTV8|title=26 09 1991,Վ Մանուկյանի հրաժարականը,3մաս,ելույթը|last=|first=|date=|website=YouTube|publisher=|accessdate=}}</ref>:
* Շահագործման հանձնվեց միջազգային կապի նոր համալիրը, որը Հայաստանին այդ կարևորագույն հարցում առաջ մղեց մյուս հանրապետություններից։ 1990-1991 թվականներին ՀՀ կառավարությունը ձեռնարկեց կարևոր մի նախագիծ, հաշվի առնելով, որ [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային միությունը]] փլուզվում է, և Հայաստանը մտնում էր նոր աշխարհ և կապի միջոցները շատ կարևոր են, պայմանագիր կնքվեց ամերիկյան «<nowiki/>[[AT&T]]<nowiki/>» ֆիրմայի հետ և Հայաստանը ունեցավ միջազգային կապ, որը Խորհրդային միության ուրիշ հանրապետություններ կամ քաղաքներ չունեին։ Հետագայում դա դարձավ ամենաեկամտաբեր ճյուղը Հայաստանի համար<ref>{{Cite web|url=https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1991-09-15-9109130641-story.html|title=AT&T; PUTS ARMENIA ON TELEPHONE MAP|last=Times|first=New York|website=OrlandoSentinel.com|language=en-US|accessdate=2020-12-07}}</ref><ref name=":21">{{Cite web|url=https://arpymaghakyan.wordpress.com/2013/10/24/%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%b6%d6%81-%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%a6%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%aa%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d5%be%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a4%d5%a8-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80/|title=«Առանց երազանքի ժողովուրդը մեծ բաների չի հասնի». Վազգեն Մանուկյան|date=2013-10-24|website=arpy maghakyan|language=en|accessdate=2020-12-07}}</ref>:
* Շարունակվեց և ավարտին հասցվեց Հայաստանի կողմից [[Վրաստան|Վրաստանի]] տարածքով Հայաստան մտնող գազամուղի կառուցումը, որը դարձավ Հայաստանի համար կյանքի ճանապարհ,  երբ 1991-ին փակվեց Ադրբեջանի տարածքով եկող գազամուղը<ref name=":21" />։
* Իրականացվեց հողի սեփականաշնորհումը և հարակից ծրագրային փաթեթների իրագործումը: 1990-1991 հողի սեփականաշնորհումից առաջ և հետո որոշումներ ընդունվեցին կապված գյուղատնտեսական մթերքների պետական մթերումների խթանման հետ (1991 օգոստոսի 3-ի թիվ 490 որոշում), համաձայն որի կառավարությունը հացահատիկի, խաղողի, ծիրանի, խորդենու, ծխախոտի, կաթի և բրդի պետական մթերումների դիմաց գյուղացիական և կոլեկտիվ տնտեսություններին նպաստավոր պայմաններով տրամադրում էր նյութատեխնիկական ռեսուրսներ և ժողովրդական սպառման ապրանքներ: Մեկ այլ որոշմամբ (1991 մայիս 23-ի թիվ 373 որոշում) ՀՀ կառավարությունը սահմանում էր գյուղացիական տնտեսությունների և ձեռնարկությունների գույքի կամավոր ապահովագրման կարգը և պայմանները, և մի շարք ալ որոշումներ: 
* ՀՀ կառավարությունը 1991 թվականի հունիսի 13-ին և օգոստոսի 13-ին ընդունեց 392 և թիվ 525 որոշումները, որոնց համաձայն հանձնարարվում էր ՀՀ նախարարություններին  և գերատեսչություններին, կազմակերպություններին մինչև 1991 թվականի դեկտեմբերի 1-ը ապահովել լրացուցիչ 600 հազ. տոննա մազութի ներկրումը հանրապետություն, աղետի գուտու բնակչության կողմից օգտագործված գազի և էլէկտրաէներգիայի գծով չվճարված պարտքերի մարման համար  «Հայէներգո»  ԱՄ-ին և «Հայգազ» ԱՄ-ին հատկացնել գումարներ: 1990 և 1991 թվականներին ՀՀ-ում ատոմակայանի չգործելու պայմաններում արտադրվել է համապատասխանաբար 10.4 և 9.5 մլրդ կվտժ էլեկտրաէներգիա, որը 100 տոկոսով բավարար էր և ձեռնարկությունների,  և  բնակչության նորմալ կենսապահովման համար՝ ապահովելով օրական 24 ժ էլեկտրաէներգիայով:
* ՀՀ նախարարների խորհրդի 1991 թվականի մարտի 13-ի թիվ 206 և 1991 թվականի օգոստոսի 9-ի թիվ 506 որոշումները և դրանց հետագա իրագործմամբ աղետի գոտում 1990 թվականին հանձնվեց 500 հազար քմ բնակելի տարածք, 1991 թվականին 750 հազար քմ բնակելի տարածք։ Այդ ժամանակ Խորհրդային միությոնից պետությունը վերցրեց 500 մլն ռուբլի պարտք, որը անվերադարձ եղավ։ Դա շինմոնտաժային աշխատանքների առումով  կազմում էր 250 մլն ԱՄՆ  դոլար: Աղետի գոտում շինարարական և վերականգման աշխատանքները տեղական շինանյութով ապահովելու կապակցությամբ Վազգեն Մանուկյանը ստորագրեց ՀՀ նախարարների խորհրդի 1991 թվականի սեպտեմբերի 14-ի թիվ 557 որոշումը։ Համաձայն այդ որոշման հստակ հանձնարարականներ տրվեցին «Հայարդշինանյութեր» արտադրական միավորմանը, «Արարատցեմենտ»» ԱՄ-ին, «Հրազդանի ցեմենտի գործարանին» և «Երևանի գաջի գործարանին»։
* Համաձայն ՀՀ նախարարների խորհրդի 1991 մայիսի 21/29, 237/379 որոշմամբ, որով «Մոսմարզգործկոմին» առընթեր «Մոսմարզշինկոմիտեին» «Պոդմոսկվոյե» ԱՇՄ-ն Հայաստանի Հանրապետության շինարարության նախարարությանը հանձնելու մասին» աղետի գոտում աշխատող տարբեր մյութենական կազմակերպությունների արտադրական բազան թողնվել է Հայաստանի Հանրապետությունում:
 
1991 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Վազգեն Մանուկյանը հրաժարական է տալիս վարչապետի պաշտոնից<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8OT8JPeHTV8|title=26 09 1991,Վ Մանուկյանի հրաժարականը,3մաս,ելույթը|last=|first=|date=|website=YouTube|publisher=|accessdate=}}</ref>:
 
== Ազգային ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ) ==