«Աբորտ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 2147 բայտ ,  1 տարի առաջ
չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
չ (38.116.192.100 (քննարկում) մասնակցի խմբագրումները հետ են շրջվել 212.73.65.135 մասնակցի վերջին տարբերակին։)
Պիտակ: Հետշրջում SWViewer [1.3]
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
|պատկեր = Human fetus 10 weeks - therapeutic abortion.jpg
}}
'''Աբորտ''' ({{lang-la|abortus}}՝ «վիժում» բառից), աբորտ, անցուցք, հղիության ընդհատում՝ [[պտուղ]]ի հեռացում [[կնոջ արգանդ]]ից, առաջին 28 շաբաթվա (7 լուսնամսի) ընթացքում։ Հղիությունն ընդհատելու համար կատարված կանխամտածված քայլը կոչվում է խթանված աբորտ: Սովորաբար, աբորտ տերմինը հենց օգտագործում են նկարագրելու համար միայն խթանված տեսակը<ref>{{cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/abortion|title=Abortion (noun)|publisher=Oxford Living Dictionaries|accessdate=8հունիսի June8, 2018|quote=''[mass noun]'' The deliberate termination of a human pregnancy, most often performed during the first 28 weeks of pregnancy}}</ref>: Նմանատիպ միջամտությունը, որից հետո պտուղը կարող է արգանդից դուրս գոյատևել, կոչվում է հղիության ուշացած ընդհատում<ref name="stuart">{{cite journal|last1=Grimes|first1=DA|last2=Stuart|first2=G|year=2010|title=Abortion jabberwocky: the need for better terminology|journal=Contraception|volume=81|issue=2|pages=93–6|doi=10.1016/j.contraception.2009.09.005|pmid=20103443}}</ref>: Ժամանակակից բժշկության մեջ լայն կիրառություն ունեն տարբեր դեղամիջոցներ և վիրաբուժական միջամտություններ դրդված վիժման համար։ Այնպիսի դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են միֆեպրիստոնը (mifepristone) և պրոստագլադինը (prostaglandin), արդյունավետությամբ չեն զիջում վիրաբուժական միջամտությանը՝ առաջին եռամսյակում<ref>{{cite journal|last1=Kulier|first1=R|last2=Kapp|first2=N|last3=Gülmezoglu|first3=AM|last4=Hofmeyr|first4=GJ|last5=Cheng|first5=L|last6=Campana|first6=A|title=Medical methods for first trimester abortion.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=նոյեմբերի 9, 2011|issue=11|pages=CD002855|pmid=22071804|doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4}}</ref>:
 
Բոլոր այն երկրներում, որտեղ հղիության արհեստական ընդհատումը օրենքով թույլատրելի է, այն համարվում է ամենաանվտանգ միջամտություններից մեկը բժշկության ոլորտում<ref name="Ray20142">{{cite journal|last1=Raymond|first1=EG|last2=Grossman|first2=D|last3=Weaver|first3=MA|last4=Toti|first4=S|last5=Winikoff|first5=B|date=November 2014|title=Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States|journal=Contraception|volume=90|issue=5|pages=476–479|doi=10.1016/j.contraception.2014.07.012|pmid=25152259}}</ref><ref name="lancet-grimes2">{{Cite journal|last1=Grimes|first1=DA|last2=Benson|first2=J|last3=Singh|first3=S|last4=Romero|first4=M|last5=Ganatra|first5=B|last6=Okonofua|first6=FE|last7=Shah|first7=IH|year=2006|title=Unsafe abortion: The preventable pandemic|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf|deadurl=no|format=PDF|journal=The Lancet|volume=368|issue=9550|pages=1908–1919|doi=10.1016/S0140-6736(06)69481-6|pmid=17126724|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629040442/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf|archivedate=29հունիսի June29, 2011|df=dmy-all}}</ref>: Ժամանակակից մեթոդներն իրենց մեջ ներառում են դեղորայքային կամ վիրաբուժական տեսակները<ref name="1st_Methods2">{{cite journal|last1=Kulier|first1=R|last2=Kapp|first2=N|last3=Gülmezoglu|first3=AM|last4=Hofmeyr|first4=GJ|last5=Cheng|first5=L|last6=Campana|first6=A|date=9նոյեմբերի November9, 2011|title=Medical methods for first trimester abortion.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=11|pages=CD002855|doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4|pmid=22071804}}</ref>: Միֆեպրիստոնը պրոստագլանդինի հետ համակցված համարվում է նույնքան անվտանգ և արդյունավետ, որքան վիրաբուժական մեթոդն է հղիության առաջին և երկրորդ եռամսյակներում<ref name="1st_Methods2" /><ref name="Kapp20132">{{cite journal|last1=Kapp|first1=N|last2=Whyte|first2=P|last3=Tang|first3=J|last4=Jackson|first4=E|last5=Brahmi|first5=D|date=September 2013|title=A review of evidence for safe abortion care|journal=Contraception|volume=88|issue=3|pages=350–63|doi=10.1016/j.contraception.2012.10.027|pmid=23261233}}</ref>: Ամենատարված վիրաբուժական միջամտությունը կատարվում է արգանդի պարանոցի դիլատացիայով և արտածծող սարքով<ref>{{cite web|url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/family-planning/abortion|title=Abortion - Women's Health Issues|website=Merck Manuals Consumer Version|accessdate=12հուլիսի July12, 2018}}</ref>: Դեղահաբերը կամ ներարգանդային պարույրները, որոնք օգտագործում են հետագա հղիություններից խուսափելու համար, կարող են օգտագործվել հղիության արհեստական ընդհատումից անմիջապես հետո<ref name="Kapp20132" />: Հղիության արհեստական ընդհատումները, երբ կատարվում են օրենքի սահմաններում և անվտանգ են, չեն հանգեցնում հետագա մտավոր կամ ֆիզիկական ռիսկերի բարձրացմանը<ref name="BMJ2014">{{Cite journal|last1=Lohr|first1=PA|last2=Fjerstad|first2=M|last3=Desilva|first3=U|last4=Lyus|first4=R|year=2014|title=Abortion|journal=BMJ|volume=348|page=f7553|doi=10.1136/bmj.f7553}}</ref>: Ի տարբերություն դրա, մեկ տարվա ընթացքում 5 միլիոն ոչ հուսալի աբորտների միջամտության արդյունքում գրանցվել է 47.000 մահվան դեպք<ref name="BMJ2014" /><ref name="OBGY092">{{Cite journal|last1=Shah|first1=I|last2=Ahman|first2=E|date=December 2009|title=Unsafe abortion: global and regional incidence, trends, consequences, and challenges|url=http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf|deadurl=yes|format=PDF|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada|volume=31|issue=12|pages=1149–58|doi=10.1016/s1701-2163(16)34376-6|pmid=20085681|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716212405/http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf|archivedate=16հուլիսի July16, 2011|df=dmy}}</ref>: Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը երաշխավորում է օրենքով թույլատրելի և հուսալի միջամտությունների հասանելիությունը կանանց համար<ref name="WHOPolicy2012">{{cite book|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1|title=Safe abortion: technical and policy guidance for health systems|author=World Health Organization|date=2012|publisher=World Health Organization|isbn=9789241548434|edition=2nd|location=Geneva|page=8|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116223512/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1|archivedate=16հունվարի January16, 2015|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
Ամեն տարի աշխարհում կատարվում է մոտավոր 56 միլիոն հղիության արհեստական ընդհատում<ref>{{cite journal|last1=Sedgh|first1=Gilda|last2=Bearak|first2=Jonathan|last3=Singh|first3=Susheela|last4=Bankole|first4=Akinrinola|last5=Popinchalk|first5=Anna|last6=Ganatra|first6=Bela|last7=Rossier|first7=Clémentine|last8=Gerdts|first8=Caitlin|last9=Tunçalp|first9=Özge|date=May 2016|title=Abortion incidence between 1990 and 2014: global, regional, and subregional levels and trends|journal=The Lancet|volume=388|pages=258–67|doi=10.1016/S0140-6736(16)30380-4|pmc=5498988|pmid=27179755|last10=Johnson|first10=Brooke Ronald|last11=Johnston|first11=Heidi Bart|last12=Alkema|first12=Leontine}}</ref>, որից 45%-ը կատարվել է ոչ հուսալի կերպով<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/unsafe-abortions-worldwide/en/|title=Worldwide, an estimated 25 million unsafe abortions occur each year|date=սեպտեմբերի 28 September, 2017|website=World Health Organization|accessdate=29սեպտեմբերի September29, 2017}}</ref>: 2003-2008 թվականների ընթացքում հղիության արհեստական ընդհատման ցուցանիշները փոփոխվել են<ref name="worldtrends20072">{{Cite journal|date=September 2007|title=Legal abortion worldwide: incidence and recent trends|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html|deadurl=no|journal=International Family Planning Perspectives|volume=33|issue=3|pages=106–116|doi=10.1363/ifpp.33.106.07|pmid=17938093|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090819122933/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html|archivedate=19օգոստոսի August19, 2009|vauthors=Sedgh G, Henshaw SK, Singh S, Bankole A, Drescher J|df=dmy-all}}</ref><ref name="Sedgh 20123">{{Cite journal|last1=Sedgh|first1=G.|last2=Singh|first2=S.|last3=Shah|first3=I. H.|last4=Åhman|first4=E.|last5=Henshaw|first5=S. K.|last6=Bankole|first6=A.|year=2012|title=Induced abortion: Incidence and trends worldwide from 1995 to 2008|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf|deadurl=no|format=PDF|journal=The Lancet|volume=379|issue=9816|pages=625–632|doi=10.1016/S0140-6736(11)61786-8|pmid=22264435|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120206043854/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf|archivedate=6փետրվարի February6, 2012|quote=Because few of the abortion estimates were based on studies of random samples of women, and because we did not use a model-based approach to estimate abortion incidence, it was not possible to compute confidence intervals based on standard errors around the estimates. Drawing on the information available on the accuracy and precision of abortion estimates that were used to develop the subregional, regional, and worldwide rates, we computed intervals of certainty around these rates (webappendix). We computed wider intervals for unsafe abortion rates than for safe abortion rates. The basis for these intervals included published and unpublished assessments of abortion reporting in countries with liberal laws, recently published studies of national unsafe abortion, and high and low estimates of the numbers of unsafe abortion developed by WHO.|df=dmy-all}}</ref>: Ըստ 2008 թվականի տվյալների, աշխարհի կանանց 40%-ը հնարավորություն է ունեցել կատարել հղիության արհեսատական ընդհատում՝ առանց սահմանափակումների<ref name="IJGO103">{{Cite journal|date=July 2010|title=Critical gaps in universal access to reproductive health: Contraception and prevention of unsafe abortion|journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics|volume=110|pages=S13–16|doi=10.1016/j.ijgo.2010.04.003|pmid=20451196|vauthors=Culwell KR, Vekemans M, de Silva U, Hurwitz M}}</ref>: Այն երկրներում, որտեղ թույլատրված է հղիության արհեստական ընդհատումը, ունեն որոշակի սահմանափակումներ, օրինակ՝ թե որ գեստացիոն շաբաթում է կատարվում այն<ref name="IJGO103" />:
 
Հին ժամանակներում հղիության արհեստական ընդհատումներ կատարելու համար օգտագործվել են խոտաբույսեր, կատարվել մերսումներ կամ այլ ավանդական մեթոդներ<ref name="Management of Abortion, Chp 12">{{cite book|url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf|title=Management of Unintended and Abnormal Pregnancy|last1=Paul|first1=M|last2=Lichtenberg|first2=ES|last3=Borgatta|first3=L|last4=Grimes|first4=DA|last5=Stubblefield|first5=PG|last6=Creinin|first6=MD|last7=Joffe|first7=Carole|publisher=[[John Wiley & Sons, Ltd.]]|year=2009|isbn=978-1-4443-1293-5|edition=1st|location=[[Oxford, United Kingdom]]|chapter=1. Abortion and medicine: A sociopolitical history|format=PDF|ol=15895486W|archiveurl=https://www.webcitation.org/62bppK1Iw?url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf|archivedate=21հոկտեմբերի October21, 2011|deadurl=no}}</ref>: Աբորտի վերաբերյալ օրենքները և մշակութային կամ կրոնական հայացքները աշխարհում տարբեր են: Որոշ տեղամասերում այն օրենքով թույլատրելի է միայն հատուկ դեպքերում<ref name="Dev98-072">{{Cite journal|last1=Boland|first1=R.|last2=Katzive|first2=L.|year=2008|title=Developments in Laws on Induced Abortion: 1998–2007|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html|deadurl=no|journal=International Family Planning Perspectives|volume=34|issue=3|pages=110–120|doi=10.1363/ifpp.34.110.08|pmid=18957353|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007221828/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html|archivedate=7հոկտեմբերի October7, 2011|df=dmy-all}}</ref>: Շատ տեղերում այն բարոյական, էթիկական և օրինական մակարդակներով բուռն քննարկման թեմա է հանդիսանում<ref>{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=9pM2pw-2wl4C&pg=PA249|title=Medical ethics and humanities|last1=Paola|first1=Adolf|last2=Walker|first2=Robert|last3=LaCivita|first3=Lois|date=2010|publisher=Jones and Bartlett Publishers|isbn=9780763760632|editor-last=Nixon|editor-first=Frederick|location=Sudbury, Mass.|page=249|ol=13764930W|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906191717/https://books.google.am/books?id=9pM2pw-2wl4C&pg=PA249|archivedate=6սեպտեմբերի September6, 2017|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=EG-Yg1xDYakC&pg=PA228|title=Bioethics a nursing perspective|last1=Johnstone|first1=Megan-Jane|date=2009|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|isbn=9780729578738|edition=5th|location=Sydney, N.S.W.|page=228|quote=Although abortion has been legal in many countries for several decades now, its moral permissibilities continues to be the subject of heated public debate.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906191717/https://books.google.am/books?id=EG-Yg1xDYakC&pg=PA228|archivedate=6սեպտեմբերի September6, 2017|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Նրանք, ովքեր դեմ են աբորտին, պնդում են, որ էմբրիոնը կամ պտուղը մարդ է, ով ունի կյանքի իրավունք, և այն համարում են մարդասպանություն<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/opinion/2013/10/18/what-do-55-million-people-have-in-common/|title=What do 55 million people have in common?|author=Pastor Mark Driscoll|date=18հոկտեմբերի October18, 2013|publisher=Fox News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831022138/http://www.foxnews.com/opinion/2013/10/18/what-do-55-million-people-have-in-common/|archivedate=31օգոստոսի August31, 2014|deadurl=no|accessdate=2հուլիսի July2, 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/dale-hansen/abortion-murder-or-medica_b_4986637.html|title=Abortion: Murder, or Medical Procedure?|last=Hansen|first=Dale|date=18մարտի March18, 2014|publisher=The Huffington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714230359/http://www.huffingtonpost.com/dale-hansen/abortion-murder-or-medica_b_4986637.html|archivedate=14հուլիսի July14, 2014|deadurl=no|accessdate=2հուլիսի July2, 2014|df=dmy-all}}</ref>: Իսկ նրանք, ովքեր կողմ են աբորտի օրինականացմանը, պնդում են, որ կինը իրավունք ունի որոշում կայացնել այն հարցերի շուրջ, որոնք առնչվում են իր մարմնի հետ<ref>{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=9pVWAgAAQBAJ&pg=PA3|title=Reproductive freedom, torture and international human rights: challenging the masculinisation of torture|last1=Sifris|first1=Ronli Noa|date=2013|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781135115227|location=Hoboken|page=3|oclc=869373168|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195038/https://books.google.am/books?id=9pVWAgAAQBAJ&pg=PA3|archivedate=15հոկտեմբերի October15, 2015|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Մյուսներն էլ պնդում են, որ աբորտի օրենքով թույլատրելիությունը կարող է նպաստել հանրային առողջության պահպանմանը<ref>{{cite book|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/9789241596121/en/|title=Unsafe abortion : global and regional estimates of the incidence of unsafe abortion and associated mortality in 2003|last1=Swett|first1=C.|date=2007|publisher=World Health Organization|isbn=9789241596121|edition=5th}}</ref>:
 
== Տեսակներ ==
 
=== Ինքնաբեր ===
Ինքնաբեր աբորտը առաջանում է արգանդի պատի և պտղաձվի կապի խախտումից` մինչև գեստացիոն 24-րդ շաբաթը<ref>{{cite book|title=Churchill Livingstone medical dictionary|publisher=Churchill Livingstone Elsevier|year=2008|isbn=978-0-443-10412-1|location=Edinburgh New York|quote=The preferred term for unintentional loss of the product of conception prior to 24 weeks' gestation is miscarriage.}}</ref>։ Վիժումը, որը տեղի է ունենում մինչև գեստացիոն 37-րդ շաբաթը, կոչվում է վաղաժամ ծնունդ<ref>{{cite book|title=Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies|last1=Annas|first1=George J.|last2=Elias|first2=Sherman|publisher=[[Churchill Livingstone]]|year=2007|isbn=978-0-443-06930-7|editor1-last=Gabbe|editor1-first=Steven G.|editor1-link=Steven Gabbe|edition=5|page=669|chapter=51. Legal and Ethical Issues in Obstetric Practice|quote=A preterm birth is defined as one that occurs before the completion of 37 menstrual weeks of gestation, regardless of birth weight.|authorlink1=George Annas|editor2-last=Niebyl|editor2-first=Jennifer R.|editor3-last=Simpson|editor3-first=Joe Leigh}}</ref>: Երբ պտուղը մահանում է արգանդում պրոցեդուրայի ընթացքում, այն կոչվում է մեռելածին<ref>{{cite encyclopedia|quote=birth of a fetus that shows no evidence of life (heartbeat, respiration, or independent movement) at any time later than 24 weeks after conception|title=Stillbirth|work=[[Concise Medical Dictionary]]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2010|url=https://books.google.am/books?id=Zs8ZM4OUurcC&pg=PA698&lpg=PA698|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195038/https://books.google.am/books?id=Zs8ZM4OUurcC&pg=PA698&lpg=PA698|archivedate=15հոկտեմբերի October15, 2015|df=dmy-all}}</ref>: Վաղաժամ ծնունդը և մեռելածնությունը մեծ մասամբ չեն համարվում վիժում, չնայած, այս տերմինների օգտագործումը երբեմն կարող է համընկնել<ref>{{cite web|url=https://fam.state.gov/FAM/07FAM/07FAM1470.html|title=7 FAM 1470 Documenting Stillbirth (Fetal Death)|date=18փետրվարի February18, 2011|publisher=United States Department of State|accessdate=12հունվարի January12, 2016}}</ref>: Հղիության առաջին եռամսյակում ամենահաճախ հանդիպող ինքնաբեր աբորտի պատճառները էմբրիոնի կամ պտղի քրոմոսոմալ անոմալիաներն են<ref name="Williams Gyn, Chp 6">{{cite book|editor1-last=Schorge|editor1-first=John O.|editor2-first=Joseph I.|editor2-last=Schaffer|editor3-first=Lisa M.|editor3-last=Halvorson|editor4-first=Barbara L.|editor4-last=Hoffman|editor5-first=Karen D.|editor5-last=Bradshaw|editor6-first=F. Gary|editor6-last=Cunningham|year=2008|title=Williams Gynecology|edition=1|publisher=[[McGraw-Hill Medical]]|isbn=978-0-07-147257-9|chapter=6. First-Trimester Abortion}}</ref><ref name="mednet2">{{cite web|url=http://www.medicinenet.com/miscarriage/page1.htm|title=Miscarriage (Spontaneous Abortion)|last=Stöppler|first=Melissa Conrad|editor1-last=Shiel|editor1-first=William C., Jr.|work=MedicineNet.com|publisher=[[WebMD]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040829013142/http://www.medicinenet.com/Miscarriage/page1.htm|archivedate=օգոստոսի 29 August, 2004|accessdate=7ապրիլի April7, 2009|deadurl=yes}}</ref>, որոնք հանգեցնում են վաղ հղիության ընդհատման<ref name="fetal med 8372">{{Cite book|url=https://books.google.am/?id=0BY0hx2l5uoC|title=Fetal medicine: basic science and clinical practice|vauthors=Jauniaux E, Kaminopetros P, El-Rafaey H|publisher=Churchill Livingstone|year=1999|isbn=978-0-443-05357-3|veditors=Whittle MJ, Rodeck CH|location=Edinburgh|page=837|chapter=Early pregnancy loss|oclc=42792567}}</ref>: Կոնցեպցիաների միայն 30-50%-ն է պրոգրեսում առաջին եռամյսակից հետո<ref name="Gabbe, Chp 24">{{cite book|title=Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies|last1=Annas|first1=George J.|last2=Elias|first2=Sherman|publisher=[[Churchill Livingstone]]|year=2007|isbn=978-0-443-06930-7|editor1-last=Gabbe|editor1-first=Steven G.|editor1-link=Steven Gabbe|edition=5|chapter=24. Pregnancy loss|authorlink1=George Annas|editor2-last=Niebyl|editor2-first=Jennifer R.|editor3-last=Simpson|editor3-first=Joe Leigh}}</ref>: Հայտնի հղիությունների 15-30%-ը կլինիկորեն ավարտվում են վիժումով, որը կախված է հղի կնոջ տարիքից և առողջական վիճակից<ref>{{cite book|title=Novak's Gynecology|last=Stovall|first=Thomas G.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2002|isbn=978-0-7817-3262-8|editor1-last=Berek|editor1-first=Jonathan S.|editor1-link=Jonathan Berek|edition=13|chapter=17. Early Pregnancy Loss and Ectopic Pregnancy}}</ref>, իսկ շատ հղիություններ էլ ընդհատվում են՝ մինչ բժիշկները կնկատեն էմբրիոնը<ref>{{cite book|title=Katz: Comprehensive Gynecology|last=Katz|first=Vern L.|publisher=[[Mosby (publisher)|Mosby]]|year=2007|isbn=978-0-323-02951-3|editor1-last=Katz|editor1-first=Vern L.|edition=5|chapter=16. Spontaneous and Recurrent Abortion&nbsp;– Etiology, Diagnosis, Treatment|editor2-last=Lentz|editor2-first=Gretchen M.|editor3-last=Lobo|editor3-first=Rogerio A.|editor4-last=Gershenson|editor4-first=David M.}}</ref>: Ինքնաբեր աբորտների մոտ 80%-ը հանդիպում է հղիության առաջին եռամսյակի ընթացքում<ref name="Williams18">{{cite book|title=Williams Obstetrics|publisher=McGraw Hill Education|year=2014|isbn=978-0-07-179893-8|editor1-last=Cunningham|editor1-first=F. Gary|edition=24th|editor2-last=Leveno|editor2-first=Kenneth J.|editor3-last=Bloom|editor3-first=Steven L.|editor4-last=Spong|editor4-first=Catherine Y.|editor5-last=Dashe|editor5-first=Jodi S.|editor6-last=Hoffman|editor6-first=Barbara L.|editor7-last=Casey|editor7-first=Brian M.|editor8-last=Sheffield|editor8-first=Jeanne S.}}</ref>:
 
Այլ հանդիպող պատճառներ են՝ մոր ընդհանուր հիվանդությունը (գրիպ, տիֆ, սիֆիլիս, տուբերկուլյոզ, արյան հիվանդություններ, սրտի արատ, հիպերտոնիկ հիվանդություն, [[Վիտամին A|A]], [[Վիտամին E|E]] [[վիտամիններ]]ի պակաս), սննդային և դեղորայքային թունավորումը, ճառագայթային հիվանդությունը, սեռական օրգանների հիվանդությունը ([[արգանդ]]ի հավելումների բորբոքում և անոմալիա<ref name="mednet">{{cite web|url=http://www.medicinenet.com/miscarriage/page1.htm |title=Miscarriage (Spontaneous Abortion) |accessdate=7ապրիլի April7, 2009 |last=Stöppler |first=Melissa Conrad |editor1-first=William C., Jr. |editor1-last=Shiel |work=MedicineNet.com |publisher=[[WebMD]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040829013142/http://www.medicinenet.com/Miscarriage/page1.htm |archivedate=29օգոստոսի August29, 2004 }}</ref>, ուռուցք, թերզարգացում), ֆիզիկական վնասվածքները (ծանրություն բարձրացնելը, որովայնի վնասվածքը), հոգեկան ապրումները<ref name="Fetal Homicide Laws">{{cite web|url=http://www.ncsl.org/programs/health/fethom.htm|title=Fetal Homicide Laws|publisher=[[National Conference of State Legislatures]]|archiveurl=https://archive.is/20120911171355/http://www.ncsl.org/issues-research/health/fetal-homicide-state-laws.aspx|archivedate=September 11, 2012|accessdate=7ապրիլի April7, 2009}}</ref>, անոթային պաթոլոգիաները (օրինակ՝ համակարգային կարմիր գայլախտը) , շաքարային դիաբետը և հորմոնալ դիսբալանսը:
 
Գլխավոր նախապայմանները, որոնք հանդիսանում են ռիսկի գործոն ինքնաբեր աբորտի համար, մոր տարիքն է և նախկինում հանդիպած ինքնաբեր աբորտների քանակը<ref name="fetal med 837">{{Cite book|vauthors=Jauniaux E, Kaminopetros P, El-Rafaey H |chapter=Early pregnancy loss |veditors=Whittle MJ, Rodeck CH |title=Fetal medicine: basic science and clinical practice |publisher=Churchill Livingstone |location=Edinburgh |year=1999 |url=https://books.google.am/?id=0BY0hx2l5uoC |isbn=978-0-443-05357-3 |oclc=42792567 |page=837}}</ref>:
 
=== Արհեստական ընդհատում ===
Արհեստական աբորտը պտղաձվի հեռացումն է պտղաձվի կամ հղի կնոջ օրգանիզմի վրա անմիջաբար ներգործելու միջոցով, և, աբորտները մեծ մասամբ անցանկալի հղիության հետևանք են: Տարբերում են օրինական (բժշկական) և ապօրինի (կրիմինալ) արհեստական աբորտներ։ Իրավիճակներով պայմանավորված՝ աբորտը կարելի է համարել թերապևտիկ, եթե այն կատարվում է հղի կնոջ կամ պտղի առողջական վիճակներից ելնելով, և էլեկտիվ, եթե կան այլ պատճառներ<ref name=":0">{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/007382.htm|title=Abortion - medical|last=|first=|date=9հուլիսի July9, 2018|website=US National Library of Medicine (Medline Plus)|access-date=}}</ref>:
 
Աբորտը թույլատրվում է ժառանգաբար փոխանցվող ծանր հիվանդությամբ տառապելու, վտանգավոր հղիության, ինչպես նաև անցանկալի հղիության դեպքում<ref>{{cite journal|author=Bankole|display-authors=etal|year=1998|title=Reasons Why Women Have Induced Abortions: Evidence from 27 Countries|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|deadurl=no|journal=International Family Planning Perspectives|volume=24|issue=3|pages=117–127 & 152|doi=10.2307/3038208|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060117191716/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|archivedate=17հունվարի January17, 2006|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Finer|first1=Lawrence B.|last2=Frohwirth|first2=Lori F.|last3=Dauphinee|first3=Lindsay A.|last4=Singh|first4=Susheela|last5=Moore|first5=Ann M.|year=2005|title=Reasons U.S. Women Have Abortions: Quantitative and Qualitative Perspectives|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3711005.pdf|deadurl=no|format=PDF|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=37|issue=3|pages=110–118|doi=10.1111/j.1931-2393.2005.tb00045.x|pmid=16150658|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060117143856/https://www.guttmacher.org/pubs/journals/3711005.pdf|archivedate=17հունվարի January17, 2006|df=dmy-all}}</ref>, շատ անգամ՝ չվնասելու համար հղի կնոջ մտավոր և հոգեկան առողջությունը։ Հակացուցումներն են՝ գոնորեան, սեռական օրգանների սուր և ենթասուր բորբոքումները, թարախային օջախների առկայությունը, վարակիչ հիվանդությունները և այլն։ Աբորտը կատարվում է բժշկական մանրակրկիտ հետազոտություններից հետո՝ հղիության առաջին 12 շաբաթվա ժամկետում։ Ապօրինի է համարվում արտահիվանդանոցային պայմաններում (նույնիսկ բժշկի կողմից) կատարվող ամեն մի վիժում։ Ապօրինի աբորտը վտանգավոր է կյանքի համար, այն կարող է արգանդի պատռվածքի և ներքին օրգանների վնասվածքների պատճառ դառնալ։
 
== Մեթոդներ ==
=== Դեղորայքային ===
Դեղորայքային աբորտը դարձավ ալտերնատիվ մեթոդ, երբ սկսեցին կիրառել պրոստագլանդինի անալոգները 1970-ականներին և հակապրոգեստագեն միֆեպրիստոնը 1980-ականներին<ref name=1st_Methods>{{cite journal |last1=Kulier |first1=R |last2=Kapp |first2=N |last3=Gülmezoglu |first3=AM |last4=Hofmeyr |first4=GJ |last5=Cheng |first5=L |last6=Campana |first6=A |title=Medical methods for first trimester abortion. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=9նոյեմբերի November9, 2011 |issue=11 |pages=CD002855 |pmid=22071804 |doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4}}</ref><ref name=Kapp2013>{{cite journal|last1=Kapp |first1=N |last2=Whyte |first2=P |last3=Tang |first3=J |last4=Jackson |first4=E |last5=Brahmi |first5=D |title=A review of evidence for safe abortion care |journal=Contraception |date=September 2013 |volume=88 |issue=3 |pages=350–63 |pmid=23261233 |doi=10.1016/j.contraception.2012.10.027}}</ref><ref name="Kulier 2011">{{cite journal|year=2011|title=Medical methods for first trimester abortion|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=11|issue=11|page=CD002855|doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4|pmid=22071804|vauthors=Kulier R, Kapp N, Gülmezoglu AM, Hofmeyr GJ, Cheng L, Campana A}}</ref><ref name="Creinin 2009">{{cite book|title=Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care|vauthors=Creinin MD, Gemzell-Danielsson K|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=1-4051-7696-2|veditors=Paul M, Lichtenberg ES, Borgatta L, Grimes DA, Stubblefield PG, Creinin MD|location=Oxford|pages=111–134|chapter=Medical abortion in early pregnancy}}</ref><ref name="Kapp 2009">{{cite book|title=Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care|vauthors=Kapp N, von Hertzen H|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=1-4051-7696-2|veditors=Paul M, Lichtenberg ES, Borgatta L, Grimes DA, Stubblefield PG, Creinin MD|location=Oxford|pages=178–192|chapter=Medical methods to induce abortion in the second trimester}}</ref>:
 
Հղիության առաջին եռամսյակում՝ մինչև գեստացիոն 9-րդ շաբաթը, աբորտը մակածելու համար ստեղծում են դեղորայքային կոմբինացիա՝ օգտագործելով միֆեպրիստոնը և պրոստագլանդինի անալգոգները՝ միզոպրոստոլը կամ գեմեպրոստը, մեթոտրեքսատը և պրոստագլանդինի անալոգները՝ մինչև 7-րդ գեստացիոն շաբաթը, կամ միայն պրոստագլանդինի անալոգները<ref name="Kulier 2011" />:
 
Միֆեպրիստոն-միզոպրոստոլ համակցումը ավելի արագ և արդյունավետ է գործում ուշ գեստացիոն շաբաթներում, քան մեթոտրեքսատը-միզոպրոստոլ զույգը, և էլ ավելի էֆեկտիվ, քան միայն միզոպրոստոլը<ref name="Creinin 2009" />: Այս տարբերակը էֆեկտիվ է երկրորդ եռամսյակի դեպքում <ref>{{cite journal|last=Wildschut|first=H|author2=Both, MI|author3=Medema, S|author4=Thomee, E|author5=Wildhagen, MF|author6=Kapp, N|date=19հունվարի January19, 2011|title=Medical methods for mid-trimester termination of pregnancy.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD005216|doi=10.1002/14651858.CD005216.pub2|pmid=21249669}}</ref>:
 
Դեղորայքային աբորտի մեկ այլ տեսակ, երբ կիրառվում է միֆեպրիստոնը, այնուհետև՝ միզոպրոստոլը թշային տարբերակով, 24 ժամվա ընթացքում և 48 ժամ հետո, էֆեկտիվ է, երբ այն կատարվում է մինչև գեստացիոն 63-րդ օրը<ref>{{cite journal|last1=Chen|first1=MJ|last2=Creinin|first2=MD|date=July 2015|title=Mifepristone With Buccal Misoprostol for Medical Abortion: A Systematic Review|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=126|issue=1|pages=12–21|doi=10.1097/AOG.0000000000000897|pmid=26241251}}</ref>:
 
Մինչև գեստացիոն 7-րդ շաբաթը դեղորայքային աբորտը՝ միֆեպրիստոնի և միզոպրոստոլի համակցումով, ավելի արդյունավետ է, քան վիրաբուժական աբորտը (վակուումային արտածծում), հատկապես, երբ կլինիկական պրակտիկան չի ներառում արտածծված հյուսվածքի մանրակրկիտ հետազոտությունը<ref name="WHO FAQs 2006">{{cite book|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2006/9241594845_eng.pdf|title=Frequently asked clinical questions about medical abortion|author=WHO Department of Reproductive Health and Research|date=23նոյեմբերի November23, 2006|publisher=World Health Organization|isbn=92-4-159484-5|location=Geneva|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111226115043/http://whqlibdoc.who.int/publications/2006/9241594845_eng.pdf|archivedate=26դեկտեմբերի December26, 2011|deadurl=no|df=dmy-all}}{{subscription required}}</ref>: Վաղ դեղորայքային աբորտը, երբ միֆեպրիստոնն օգտագործվում է թշային կամ հեշտոցային տարբերակներով միզոպրոստոլի կիրառումից հետո, տալիս է 98% էֆեկտիվություն մինչև գեստացիոն 9-րդ շաբաթը<ref name="Fjerstad 2009b">{{cite journal|date=September 2009|title=Effectiveness of medical abortion with mifepristone and buccal misoprostol through 59 gestational days|journal=Contraception|volume=80|issue=3|pages=282–286|doi=10.1016/j.contraception.2009.03.010|pmc=3766037|pmid=19698822|vauthors=Fjerstad M, Sivin I, Lichtenberg ES, Trussell J, Cleland K, Cullins V}} The regimen (200&nbsp;mg of mifepristone, followed 24–48 hours later by 800 mcg of ''vaginal'' misoprostol) ''previously'' used by [[Planned Parenthood]] clinics in the United States from 2001 to March 2006 was 98.5% effective through 63 days gestation—with an ongoing pregnancy rate of about 0.5%, and an additional 1% of women having uterine evacuation for various reasons, including problematic bleeding, persistent gestational sac, clinician judgment or a woman's request. The regimen (200&nbsp;mg of mifepristone, followed 24–48 hours later by 800 mcg of ''[[wikt:buccal|buccal]]'' misoprostol) ''currently'' used by Planned Parenthood clinics in the United States since April 2006 is 98.3% effective through 59 days gestation.</ref>: Եթե դեղորայքային աբորտը ձախողվում է, ապա պարտադիր կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն՝ պրոցեսն ավարտին հասցնելու համար<ref>{{cite book|title=Danforth's obstetrics and gynecology|vauthors=Holmquist S, Gilliam M|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2008|isbn=978-0-7817-6937-2|veditors=Gibbs RS, Karlan BY, Haney AF, Nygaard I|edition=10th|location=Philadelphia|pages=586–603|chapter=Induced abortion}}</ref>:
 
Վաղ դեղորայքային աբորտը՝ մինչև 9-րդ գեստացիոն շաբաթ, աբորտների մեծ մասն է կազմում Բրիտանիայում<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/215584/dh_127202.pdf|title=Abortion statistics, England and Wales: 2010|date=24մայիսի May24, 2011|publisher=Department of Health, United Kingdom|location=London|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.isdscotland.scot.nhs.uk/Health-Topics/Sexual-Health/Publications/2011-05-31/2011-05-31-Abortions-Report.pdf?68450564147|title=Abortion statistics, year ending 31 December 2010|date=31մայիսի May31, 2011|publisher=ISD, NHS Scotland|location=Edinburgh|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726193951/http://www.isdscotland.scot.nhs.uk/Health-Topics/Sexual-Health/Publications/2011-05-31/2011-05-31-Abortions-Report.pdf?68450564147|archivedate=հուլիսի 26 July, 2011|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>, Ֆրանսիայում<ref>{{cite web|url=http://www.sante.gouv.fr/IMG/pdf/er765.pdf|title=Voluntary terminations of pregnancies in 2008 and 2009|date=22հունիսի June22, 2011|publisher=DREES, Ministry of Health, France|location=Paris|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926235733/http://www.sante.gouv.fr/IMG/pdf/er765.pdf|archivedate=սեպտեմբերի 26 September, 2011|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011|vauthors=Vilain A, Mouquet MC|deadurl=yes}}</ref>, Շվեյցարիայում<ref>{{cite web|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/14/02/03/key/03.html|title=Abortions in Switzerland 2010|date=5հուլիսի July5, 2011|publisher=Office of Federal Statistics, Switzerland|location=Neuchâtel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003203103/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/14/02/03/key/03.html|archivedate=հոկտեմբերի 3 October, 2011|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011|author=|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref> և այլ Հյուսիսային երկրներում<ref>{{cite web|url=http://www.stakes.fi/tilastot/tilastotiedotteet/2011/Tr09_11.pdf|title=Induced abortions in the Nordic countries 2009|date=21փետրվարի February21, 2011|publisher=National Institute for Health and Welfare, Finland|location=Helsinki|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118094034/http://www.stakes.fi/tilastot/tilastotiedotteet/2011/Tr09_11.pdf|archivedate=հունվարի 18 January, 2012|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011|vauthors=Gissler M, Heino A|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref>: Ըստ 2014 թվականի տվյալների՝ Միացյալ Նահանգներում վաղ դեղորայքային աբորտի տոկոսային ցուցանիշը մոտ 30% է<ref name="Jones 2017">{{cite journal|last1=Jones|first1=Rachel K.|last2=Jerman|first2=Jenna|date=January 17, 2017|title=Abortion incidence and service availability in the United States, 2014|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1363/psrh.12015/epdf|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=49|issue=1|pages=17–27|doi=10.1363/psrh.12015|pmc=5487028|pmid=28094905}}96% of all abortions performed in nonhospital facilities × 31% early medical abortions of all nonhospital abortions = 30% early medical abortions of all abortions; 97% of nonhospital medical abortions used mifepristone and misoprostol—3% used methotrexate and misoprostol, or misoprostol alone—in the United States in 2014.</ref>: Կանադայում, Եվրոպայի մեծ մասում, Չինաստանում և Հնդկաստանում<ref name="Kapp 20092" /> , երկրորդ եռամսյակի ընթացքում դեղորայքային աբորտները մեծ մասամբ կատարվում են միֆեպտրիստոնի և պրոստագլանդինի անալոգների զուգակցմամբ, ի տարբերություն Միացյալ Նահանգների, որտեղ 96% դեպքերում երկրորդ եռամսյակի ընթացքում հղիության արհեստական ընդհատումը կատարվում է դիլատացիայի և էվակուացիայի միջոցով<ref>{{cite book|title=Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care|vauthors=Hammond C, Chasen ST|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=1-4051-7696-2|veditors=Paul M, Lichtenberg ES, Borgatta L, Grimes DA, Stubblefield PG, Creinin MD|location=Oxford|pages=178–92|chapter=Dilation and evacuation}}</ref>:
 
=== Վիրաբուժական ===
[[Պատկեր:Vacuum-aspiration_(single).svg|մինի|Վակուումային ասպիրացիա 8-րդ գեստացիոն շաբաթում '''1:''' Ամնիոտիկ թաղանթ '''2:''' Էմբրիոն '''3:''' Արգանդի լորձաթաղանթ '''4:'''Հայելի '''5:'''Վակուումային սարք '''6:''' Սարքին կցված պոմպ]]
Մինչև գեստացիոն 15-րդ շաբաթը, վակուումային արրտածծումը համարվում է ամենաարդյունավետ մեթոդը<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/hw/womens_conditions/tw1078.asp#tw1112|title=Manual and vacuum aspiration for abortion|year=2004|publisher=[[WebMD]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070211155626/http://www.webmd.com/hw/womens_conditions/tw1078.asp|archivedate=փետրվարի 11 February, 2007|accessdate=5դեկտեմբերի December5, 2008|author=Healthwise|deadurl=no}}</ref>:
 
Մանուալ (կառավարվող) վակուումային ասպիրացիան (արտածծում) ներառում է պտղի կամ էմբրիոնի, պլացենտայի և թաղանթների հեռացումը՝ օգտագործելով կառավարվող ասեղ, մինչ էլեկտրական վակուումային ասպիրացիայի դեպքում օգտագործում է էլեկտրական պոմպ:
Դիլատացիան և կյուրետաժը՝ երկրորդ ամենահաճախ կիրառվող մեթոդը, ստանդարտ գինեկոլոգիական պրոցես է, որը, բացի աբորտից, կատարվում է նաև մի շարք ախտաբանական պրոցեսներ պարզաբանելու համար, ինչպիսիք են՝ արյունահոսությունը և հնարավոր չարորակ նորագոյացությունները:
 
Կյուրետաժի ընթացքում կատարվում է արգանդի պատերի մաքրում կյուրետի միջոցով: Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության կողմից այս եղանակը երաշխավորվում է, երբ կառավարվող վակուումային ասպիրացիան տվյալ դեպքում հասանելի չէ<ref>{{Cite book|title=Managing Complications in Pregnancy and Childbirth: A Guide for Midwives and Doctors|author=[[World Health Organization]]|publisher=[[World Health Organization]]|year=2003|isbn=978-92-4-154587-7|location=Geneva|pages=|chapter=Dilatation and curettage|oclc=181845530|accessdate=5դեկտեմբերի December5, 2008|chapterurl=http://www.who.int/reproductive-health/impac/Procedures/Dilatetion_P61_P63.html}}</ref>:
 
15-րդ շաբաթից մինչև 26-րդ գեստացիոն շաբաթը արդեն կիրառվում են այլ մեթոդներ:
Դիլատացիան և էվակուացիան(դուրսբերում) ներառում են արգանդի պարանոցի բացումը և դատարկումը՝ օգտագործելով վիրաբուժական գործքիներ: Գեստացիոն 16-րդ շաբաթից հետո աբորտը կարելի է մակածել նաև ինտակտ դիտալացիայի և առանձնացման (ԻԴԱ) միջոցով, որի ընթացքում կատարվում է պտղի գլխի վիրաբուժական դեկոմպրեսացիա նախքան էվակուացիան: ԻԴԱ-ն երբեմն անվանում են նաև մասնակի-ծնունդ աբորտ, որը Միացյալ Նահանգներում սահմանադրությամբ արգելված մեթոդ է:
 
Հղիության երրորդ եռամսյակում մակածված աբորտը կատարվում է ինտակտ դիլատացիայի և առանձնացման կամ հյուսվածքահատման միջոցով: Հյուսվածքահատման մեթոդը բավականին նման է կեսարյան հատմանը, կատարվում է ընդհանուր անզգայացման տակ՝ հղիության ուշ ժամկետներում<ref name="encarta">{{cite encyclopedia|last=McGee|first=Glenn|authorlink=Glenn McGee|author2=[[Jon F. Merz]]|encyclopedia=[[Encarta]]|title=Abortion|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553899/Abortion.html|accessdate=5դեկտեմբերի December5, 2008|publisher=[[Microsoft]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kvWYG63q?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553899/Abortion.html|archivedate=31հոկտեմբերի October31, 2009|deadurl=yes|df=dmy}}</ref>:
 
Առաջին եռամսյակի ընթացքում պրոցեդուրան մեծ մասամբ կատարվում է տեղային անզգայացմամբ, այնինչ, երկրորդ եռամսյակում խորը սեդացիայի և ընդհանուր անզգայացման պահանջ կարող է առաջանալ<ref name="NEJMDec2011">{{Cite journal|last1=Templeton|first1=A.|last2=Grimes|first2=D. A.|year=2011|title=A Request for Abortion|url=http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMcp1103639|deadurl=no|journal=New England Journal of Medicine|volume=365|issue=23|pages=2198–2204|doi=10.1056/NEJMcp1103639|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108100041/http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMcp1103639|archivedate=8հունվարի January8, 2012|doi-access=free|df=dmy-all}}</ref>:
 
=== Հղիության ընդհատում ծննդաբերության դրդման եղանակով ===
Երբեմն որովայնին վնասվածք հասցնելով նույնպես հնարավոր է կատարել հղիության արհեստական ընդհատում: Եթե վնասվածը բավականին ծանր է, այն կարող է պատճառ դառնալ ներքին վնասվածքների՝ առանց վիժման արդյունքի<ref>{{cite journal|author=Smith JP|year=1998|title=Risky choices: The dangers of teens using self-induced abortion attempts|journal=Journal of Pediatric Health Care|volume=12|issue=3|pages=147–151|doi=10.1016/S0891-5245(98)90245-0|pmid=9652283}}</ref>: Հարավարևելյան Ասիայում վիժումը կատարում են հնուց եկած ավանդական մերսումների միջոցով<ref name="potts">{{Cite journal|last1=Potts|first1=M.|last2=Graff|first2=M.|last3=Taing|first3=J.|year=2007|title=Thousand-year-old depictions of massage abortion|journal=Journal of Family Planning and Reproductive Health Care|volume=33|issue=4|pages=233–234|doi=10.1783/147118907782101904|pmid=17925100|authorlink1=Malcolm Potts}}</ref>: Կամբոջայում գտնվող Անկգոր Վաթի տաճարը զարդարող քանդակներից մեկը պատկերում է դևին, որը անդրաշխարհ ժամանած կնոջը հղիության արհեստական ընդհատում է կատարում<ref name="potts" />:
 
Ոչ հուսալի հայտնի մեթոդներից է նաև միզոպրոստոլի չարաշահումը և ոչ վիրաբուժական միջամտությունները, ինչիպիք են հյուսող ասեղների և կտորների տեղադրումը արգանդի մեջ: Այս մեթոդների միջոցով ընդհատված հղիությունը կոչվում է մակածված վիժում, և դրանք հազվադեպ են կիրառվում այն երկրներում, որտեղ վիրաբուժական եղանակով հղիության արհեստական ընդհատումն օրենքով թույլատրելի է և հասանելի<ref>{{Cite journal|last1=Thapa|first1=S. R.|last2=Rimal|first2=D.|last3=Preston|first3=J.|year=2006|title=Self induction of abortion with instrumentation|url=http://www.racgp.org.au/afp/200609/11015|deadurl=no|journal=Australian Family Physician|volume=35|issue=9|pages=697–698|pmid=16969439|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108181951/http://www.racgp.org.au/afp/200609/11015|archivedate=8հունվարի January8, 2009|df=dmy-all}}</ref>:
 
== Անվտանգություն ==
Առողջության ռիսկերը կախված են նրանից, թե ինչքանով է անվտանգ կատարված միջամտությունը: Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը վտանգավոր է համարում բոլոր այն աբորտները, որոնք կատարվում են ոչ բավարար գիտելիքներին տիրապետող անհատների կողմից, ոչ հուսալի սարքավորումներով և վատ սանիտարահիգիենիկ պայմաններ ունեցող հաստատություններում<ref name="who-unsafe-1992">{{cite web|url=http://whqlibdoc.who.int/hq/1992/WHO_MSM_92.5.pdf|title=The Prevention and Management of Unsafe Abortion|date=April 1992|publisher=[[World Health Organization]]|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100530072310/http://whqlibdoc.who.int/hq/1992/WHO_MSM_92.5.pdf|archivedate=մայիսի 30 May, 2010|accessdate=18հոկտեմբերի October18, 2017|deadurl=no}}</ref>:
[[Պատկեր:Abortion_Quick_&_Pain_Free_sign,_Joe_Slovo_Park,_Cape_Town,_South_Africa-3869.jpg|աջից|մինի|Աբորտի գովազդ Հարավային Աֆրիկայում]]
Զարգացած երկրներում կատարվող օրինական աբորտները բժշկության ամենաապահով միջամտությունների շարքին են դասվում<ref name="lancet-grimes">{{Cite journal |last1=Grimes |first1=DA |last2=Benson |first2=J |last3=Singh |first3=S |last4=Romero |first4=M |last5=Ganatra |first5=B |last6=Okonofua |first6=FE |last7=Shah |first7=IH |doi=10.1016/S0140-6736(06)69481-6 |title=Unsafe abortion: The preventable pandemic |journal=The Lancet |volume=368 |issue=9550 |pages=1908–1919 |year=2006 |pmid=17126724 |url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf |format=PDF |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629040442/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf |archivedate=29հունիսի June29, 2011 |df=dmy-all }}</ref><ref name="grimes-overview">{{cite journal|last1=Grimes|first1=DA|last2=Creinin|first2=MD|year=2004|title=Induced abortion: an overview for internists|url=http://www.annals.org/content/140/8/620.full|deadurl=no|journal=Annals of Internal Medicine|volume=140|issue=8|pages=620–6|doi=10.7326/0003-4819-140-8-200404200-00009|pmid=15096333|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100507081029/http://www.annals.org/content/140/8/620.full|archivedate=7մայիսի May7, 2010|df=dmy-all}}</ref>: Միացյալ Նահանգներում մայրական մահացության ռիկսի հավանականությունը հավասար է 0.7-ի 100.000 միջամտությունների ընթացքում<ref name="Ray2014">{{cite journal |last1=Raymond |first1=EG |last2=Grossman |first2=D |last3=Weaver |first3=MA |last4=Toti |first4=S |last5=Winikoff |first5=B |title=Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States |journal=Contraception |date=November 2014 |volume=90 |issue=5 |pages=476–479 |pmid=25152259 |doi=10.1016/j.contraception.2014.07.012}}</ref>, աբորտը 13 անգամ ավելի ապահով է, քան մանկածնությունը (մայրական մահացությունը հավասար է 8.8-ի 100.000-ի դեպքում)<ref name="grimes-mortality-2012">{{Cite journal|last1=Raymond|first1=E. G.|last2=Grimes|first2=D. A.|year=2012|title=The Comparative Safety of Legal Induced Abortion and Childbirth in the United States|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=119|issue=2, Part 1|pages=215–219|doi=10.1097/AOG.0b013e31823fe923|pmc=|pmid=22270271}}</ref><ref name="grimes-mortality-2006">{{cite journal|author=Grimes DA|date=January 2006|title=Estimation of pregnancy-related mortality risk by pregnancy outcome, United States, 1991 to 1999|url=|journal=American Journal of Obstetrics & Gynecology|volume=194|issue=1|pages=92–4|doi=10.1016/j.ajog.2005.06.070|pmid=16389015}}</ref>: 2000-2009 թթ. աբորտի արդյունքում մահացության մակարդակն ավելի ցածր է եղել, քան պլաստիկ վիրաբուժության ոլորտում<ref>{{cite journal|last1=Raymond|first1=EG|last2=Grossman|first2=D|last3=Weaver|first3=MA|last4=Toti|first4=S|last5=Winikoff|first5=B|date=November 2014|title=Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States|journal=Contraception|volume=90|issue=5|pages=476–79|doi=10.1016/j.contraception.2014.07.012|pmid=25152259}}</ref>:
 
Աբորտ կախյալ մահացության ռիսկը գեստացիոն տարիքի հետ ավելի է մեծանում, բայց այն ավելի ցածր է, քան 21-րդ գեստացիոն շաբաթում ծննդաբերության դեպքում<ref name="bartlett">{{cite journal|author=Bartlett LA|author2=Berg CJ|author3=Shulman HB|last4=Zane|first4=Suzanne B.|last5=Green|first5=Clarice A.|last6=Whitehead|first6=Sara|last7=Atrash|first7=Hani K.|display-authors=3|date=April 2004|title=Risk factors for legal induced abortion-related mortality in the United States|url=|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=103|issue=4|pages=729–37|doi=10.1097/01.AOG.0000116260.81570.60|pmid=15051566}}</ref><ref name="emedicine">{{cite web|url=http://emedicine.medscape.com/article/252560-overview|title=Elective Abortion|last=Trupin|first=Suzanne|date=27մայիսի May27, 2010|publisher=eMedicine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041214092044/http://www.emedicine.com/MED/topic3311.htm|archivedate=դեկտեմբերի 14 December, 2004|accessdate=1հունիսի June1, 2010|quote=At every gestational age, elective abortion is safer for the mother than carrying a pregnancy to term.|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="Genevra-2012">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-abortion-idUSTRE80M2BS20120123|title=Abortion safer than giving birth: study|last=Pittman|first=Genevra|date=23հունվարի January23, 2012|publisher=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120206195457/http://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-abortion-idUSTRE80M2BS20120123|archivedate=փետրվարի 6 February, 2012|deadurl=no|accessdate=4փետրվարի February4, 2012|df=dmy-all}}</ref>: Ամբուլատոր աբորտը անվտանգ և էֆեկտիվ է ինչպես գեստացիոն 57-63 օրերի ընթացքում, այնպես էլ՝ 64-70 օրերի ընթացքում<ref>{{cite journal|last1=Abbas|first1=D|last2=Chong|first2=E|last3=Raymond|first3=EG|date=September 2015|title=Outpatient medical abortion is safe and effective through 70 days gestation|journal=Contraception|volume=92|issue=3|pages=197–99|doi=10.1016/j.contraception.2015.06.018|pmid=26118638}}</ref>: Դեղորայքային աբորտը անվտանգ և էֆեկտիվ է մինչև գեստացիոն 6-րդ շաբաթը<ref>{{Cite journal|last=Kapp|first=Nathalie|last2=Baldwin|first2=Maureen K.|last3=Rodriguez|first3=Maria Isabel|date=2017-09-18|title=Efficacy of medical abortion prior to 6 gestational weeks: a systematic review|journal=Contraception|volume=97|pages=90–99|doi=10.1016/j.contraception.2017.09.006|issn=1879-0518|pmid=28935220}}</ref>:
 
Վակուումային արտածծումը՝ առաջին եռամսյակի ընթացքում, վիրաբուժական աբորտի ամենաանվտանգ մեթոդն է, և կարող է կատարվել բժշկական հիմնարկներում և հիվանդանոցներում: Բարդությունները, որոնք հազվադեպ են, կարող են լինել արգանդային արյունահոսությունը, կոնքային շրջանի ինֆեկցիան և բեղմնավորման արգասիքները, և պահանջել այլ միջամտություններ դրանք վերացնելու համար<ref name="arch-fam-practice">{{cite journal|year=1998|title=Manual vacuum aspiration for first-trimester abortion|url=http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/7/6/559|deadurl=yes|journal=Arch Fam Med|volume=7|issue=6|pages=559–62|doi=10.1001/archfami.7.6.559|pmid=9821831|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050405202853/http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/7/6/559|archivedate=5ապրիլի April5, 2005|vauthors=Westfall JM, Sophocles A, Burggraf H, Ellis S}}</ref>:
 
Միացյալ Նահագներում ինֆեկցիաները աբորտ-կախյալ մահացության մեկ երրորդն մասն են կազմում<ref>{{cite journal|last1=Dempsey|first1=A|date=December 2012|title=Serious infection associated with induced abortion in the United States.|journal=Clinical Obstetrics and Gynecology|volume=55|issue=4|pages=888–92|doi=10.1097/GRF.0b013e31826fd8f8|pmid=23090457}}</ref>: Վակուումային ասպիրացիոն մեթոդի կիրառման դեպքում առաջին եռամսյակի ընթացքում բարդությունների հանդիպման հաճախականությունը կախված չէ, թե որտեղ է այն կատարվել. հոսպիտալում, վիրաբուժական կենտրոնում, թե գրասենյակում<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Kari|last2=Carroll|first2=Erin|last3=Grossman|first3=Daniel|date=November 2015|title=Complications from first-trimester aspiration abortion: a systematic review of the literature|journal=Contraception|volume=92|issue=5|pages=422–438|doi=10.1016/j.contraception.2015.07.013|pmid=26238336}}</ref>: Դոքսիցիկլինը կամ մետրոնիդազոլը համարվում են կանխարգելիչ հակաբիոտիկներ և նշանակվում են մինչև միջամտությունը<ref>{{cite journal|author1=ACOG Committee on Practice Bulletins—Gynecology|date=May 2009|title=ACOG practice bulletin No. 104: antibiotic prophylaxis for gynecologic procedures|url=|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=113|issue=5|pages=1180–9|doi=10.1097/AOG.0b013e3181a6d011|pmid=19384149}}</ref>, քանի որ դրանք իջեցնում են հետվիրահատական ինֆեկցիաների ռիկսը <ref name="NEJMDec2011" /><ref>{{cite journal|date=May 1996|title=Antibiotics at the time of induced abortion: the case for universal prophylaxis based on a meta-analysis|url=|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=87|issue=5 Pt 2|pages=884–90|doi=|pmid=8677129|vauthors=Sawaya GF, Grady D, Kerlikowske K, Grimes DA}}</ref>:
 
Ձախողված միջամտությունների ցուցանիշը , մեծ մասամբ կախված չէ նրանից, թե աբորտն ում կողմից է կատարվել. բժշկի թե միջին պրակտիկայի անձնակազմի կողմից<ref>{{cite journal|last1=Barnard|first1=S|last2=Kim|first2=C|last3=Park|first3=MH|last4=Ngo|first4=TD|date=27հուլիսի July27, 2015|title=Doctors or mid-level providers for abortion|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=7|pages=CD011242|doi=10.1002/14651858.CD011242.pub2|pmid=26214844}}</ref>:
 
Երկրորդ եռամսյակում կատարված աբորտների բարդությունները նման են առաջին եռամսյակի հետվիրահատական բարդություններին և կախված են նրանից, թե ինչ մեթոդ է ընտրված եղել: Երկրորդ եռամսյակում կատարվող աբորտները հիմնականում լավ տանելի են<ref>{{Cite journal|last=Lerma|first=Klaira|last2=Shaw|first2=Kate A.|date=2017-09-15|title=Update on second trimester medical abortion|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology|volume=29|pages=413–418|doi=10.1097/GCO.0000000000000409|issn=1473-656X|pmid=28922193}}</ref>:
 
Առաջին եռամսյակում՝ մինչև գեստացիոն 9-րդ շաբաթը, էֆեկտիվության և անվտանգության փոքրիկ տարբերություն կա դեղորայքային (երբ կիրառվում է միֆեպրիստոնի և միզոպրոստոլի կոմբինացիան) և վիրաբուժական միջամտության (վակուումային ասպիրացիա) միջև<ref name="WHO FAQs 2006" />: Դեղորայքային աբորտը, երբ կիրառվում է միայն պրոստագլանդինի անալոգ միզոպրոստոլը, քիչ էֆեկտիվ է և ավելի ցավոտ քան միֆեպրիստոնի և միզոպրոստոլի կոմբինացված տարբերակը կամ վիրաբուժական աբորտը<ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/rhl/fertility/abortion/pccom/en/index.html|title=Medical versus surgical methods for first trimester termination of pregnancy: RHL commentary|date=15դեկտեմբերի December15, 2006|work=Reproductive Health Library|publisher=World Health Organization|location=Geneva|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100517201143/http://apps.who.int/rhl/fertility/abortion/pccom/en/index.html|archivedate=մայիսի 17 May, 2010|accessdate=1հունիսի June1, 2010|vauthors=Chien P, Thomson M|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/rhl/fertility/abortion/dgcom/en/index.html|title=Medical methods for first trimester abortion: RHL commentary|date=3սեպտեմբերի September3, 2004|work=Reproductive Health Library|publisher=World Health Organization|location=Geneva|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028054620/http://apps.who.int/rhl/fertility/abortion/dgcom/en/index.html|archivedate=հոկտեմբերի 28 October, 2011|accessdate=22նոյեմբերի November22, 2011|author=Grossman D|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
Աբորտի կանխատեսելի ռիսկերին առաջին հերթին անդրադառնում են հակաաբորտային խմբերը<ref name="Cancer_Linacre">{{cite journal|author1=Schneider, A. Patrick II|author2=Zainer, Christine|display-authors=etal|date=August 2014|title=The breast cancer epidemic: 10 facts|url=http://www.maneyonline.com/doi/full/10.1179/2050854914Y.0000000027|journal=The Linacre Quarterly|publisher=Catholic Medical Association|volume=81|issue=3|pages=244–77|doi=10.1179/2050854914Y.0000000027|pmc=4135458|accessdate=11նոյեմբերի November11, 2015|quote=an association between [induced abortion] and breast cancer has been found by numerous Western and non-Western researchers from around the world. This is especially true in more recent reports that allow for a sufficient breast cancer latency period since an adoption of a Western life style in sexual and reproductive behavior.|doi-access=free}}</ref><ref name="JASEN">{{cite journal|author=Jasen P|date=October 2005|title=Breast cancer and the politics of abortion in the United States|journal=Medical History|volume=49|issue=4|pages=423–44|doi=10.1017/S0025727300009145|pmc=1251638|pmid=16562329}}</ref>, սակայն որին չի բավարարում գիտական ապացույցը<ref name="JASEN" />: Օրինակ, մակածված աբորտի և կրծքագեղձի քաղցկեղի միջև եղած կապը մանրակրկիտ ուսումնասիրվել է: Ավագ բժշկական և գիտական մարմինները եզրակացրել են, որ աբորտը կրծքագեղձի քաղցկեղի չի հանգեցնում<ref>Position statements of major medical bodies on abortion and breast cancer include:
 
* World Health Organization: {{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs240/en/|title=Induced abortion does not increase breast cancer risk (Fact sheet N°240)|publisher=World Health Organization|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213141046/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs240/en/|archivedate=փետրվարի 13 February, 2011|accessdate=6հունվարի January6, 2011}}
* National Cancer Institute: {{cite web|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/risk/abortion-miscarriage|title=Abortion, Miscarriage, and Breast Cancer Risk|publisher=National Cancer Institute|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221084337/http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/Risk/abortion-miscarriage|archivedate=դեկտեմբերի 21 December, 2010|accessdate=11հունվարի January11, 2011|deadurl=no}}
* American Cancer Society: {{cite web|url=http://www.cancer.org/Cancer/BreastCancer/MoreInformation/is-abortion-linked-to-breast-cancer|title=Is Abortion Linked to Breast Cancer?|date=23սեպտեմբերի September23, 2010|publisher=American Cancer Society|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605204701/http://www.cancer.org/Cancer/BreastCancer/MoreInformation/is-abortion-linked-to-breast-cancer|archivedate=հունիսի 5 June, 2011|accessdate=հունիսի 20 June, 2011|quote=At this time, the scientific evidence does not support the notion that abortion of any kind raises the risk of breast cancer.|deadurl=no}}
* Royal College of Obstetricians and Gynaecologists: {{cite web|url=http://www.rcog.org.uk/files/rcog-corp/uploaded-files/NEBAbortionSummary.pdf|title=The Care of Women Requesting Induced Abortion|publisher=Royal College of Obstetricians and Gynaecologists|page=9|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727105037/http://www.rcog.org.uk/files/rcog-corp/uploaded-files/NEBAbortionSummary.pdf|archivedate=հուլիսի 27 July, 2013|accessdate=29հունիսի June29, 2008|quote=Induced abortion is not associated with an increase in breast cancer risk.|deadurl=yes}}
* American Congress of Obstetricians and Gynecologists: {{cite web|url=http://www.acog.org/from_home/publications/press_releases/nr07-31-03-2.cfm|title=ACOG Finds No Link Between Abortion and Breast Cancer Risk|date=31հուլիսի July31, 2003|publisher=American Congress of Obstetricians and Gynecologists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102030744/http://www.acog.org/from_home/publications/press_releases/nr07-31-03-2.cfm|archivedate=հունվարի 2 January, 2011|accessdate=11հունվարի January11, 2011|deadurl=yes}}</ref>:
 
Անցյալում, անգամ անօրինական լինելու փաստը չէր վկայում այն մասին, որ աբորտը վտանգավոր է: Միացյալ Նահանգների պատմաբան Լինդա Գորդոնի մեջբերումներից. «Իրականում, անօրինական աբորտները այս երկրում բավական տվապորիչ անվտանգ ցուցանիշներ ունեն»<ref>{{cite book|title=The Moral Property of Women|last=Gordon|first=Linda|publisher=University of Illinois Press|year=2002|isbn=0-252-02764-7}}</ref>:
 
=== Մտավոր առողջություն ===
Ներկայիս հետազոտությունները ոչ մի կապ չեն գտել մտավոր առողջության<ref name="BMJ20142" /><ref name="Hor20172">{{cite journal|last1=Horvath|first1=S|last2=Schreiber|first2=CA|date=14սեպտեմբերի September14, 2017|title=Unintended Pregnancy, Induced Abortion, and Mental Health|journal=Current Psychiatry Reports|volume=19|issue=11|pages=77|doi=10.1007/s11920-017-0832-4|pmid=28905259}}</ref> և մակածված աբորտների միջև ի տարբերություն ոչ ցանկալի հղիության<ref name="apa-press">{{cite press release|publisher=American Psychological Association|title=APA Task Force Finds Single Abortion Not a Threat to Women's Mental Health|date=օգոստոսի 12 August, 2008|accessdate=7սեպտեմբերի September7, 2011|url=http://www.apa.org/news/press/releases/2008/08/single-abortion.aspx|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906022824/http://www.apa.org/news/press/releases/2008/08/single-abortion.aspx|archivedate=6սեպտեմբերի September6, 2011|df=dmy-all}}</ref>: Ամերիկյան Հոգեբանական Ասոցիացիայի տվյալներով եզրակացվել է, որ կանանց առաջին աբորտը սպառնալիք չի հանդիսանում մտավոր առողջության համար, երբ այն կատարվում է առաջին եռամսյակի ընթացքում, և այդպիսի կանանց մոտ մտավոր առողջության խնդիրներ առաջանալու հավանականությունն այնքան էլ մեծ չէ, որքան որ կարող է հանդիպել այն կանանց մոտ, ովքեր ոչ ցանկալի հղիությունը պահպանում են. երկրորդ աբորտի արդյուքնում մտավոր առողջության ելքը այնքան էլ հուսալի չէ<ref name="apa-press" /><ref>{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/women/programs/abortion/mental-health.pdf|title=Report of the APA Task Force on Mental Health and Abortion|date=13օգոստոսի August13, 2008|publisher=American Psychological Association|location=Washington, DC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100615020211/http://apa.org/pi/women/programs/abortion/mental-health.pdf|archivedate=15հունիսի June15, 2010|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Այնինչ, ավելի հին տվյալները վկայում են, որ աբորտը հանդիսանում է ռիսկի գործոն հոգեբանական խնդիրների համար<ref>{{cite journal|last1=Coleman|first1=PK|date=September 2011|title=Abortion and mental health: quantitative synthesis and analysis of research published 1995–2009|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=199|issue=3|pages=180–86|doi=10.1192/bjp.bp.110.077230|pmid=21881096}}</ref>, սակայն, նրանք կոնկտրետ ստուգիչ խմբեր չեն օգտագործել հետազոտությունների ժամանակ<ref name="Hor2017">{{cite journal|last1=Horvath|first1=S|last2=Schreiber|first2=CA|date=14սեպտեմբերի September14, 2017|title=Unintended Pregnancy, Induced Abortion, and Mental Health.|journal=Current Psychiatry Reports|volume=19|issue=11|pages=77|doi=10.1007/s11920-017-0832-4|pmid=28905259}}</ref>:
 
Չնայած նրան, որ որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս մտավոր առողջության բացասական արդյունքներ այն կանանց մոտ,ովքեր առաջին եռամսյակից հետո դիմել են աբորտի պտղի զարգացման անոմալիաների դեպքում<ref name="apa-2008">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/women/programs/abortion/index.aspx|title=Mental Health and Abortion|year=2008|publisher=[[American Psychological Association]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419174044/http://www.apa.org/pi/women/programs/abortion/index.aspx|archivedate=ապրիլի 19 April, 2012|accessdate=18ապրիլի April18, 2012|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>, հարկավոր են ավելի մեծածավալ աշխատանքներ հստակ եզրակացություններ կազմելու համար<ref name="Steinberg2011">{{Cite journal|last1=Steinberg|first1=J. R.|year=2011|title=Later Abortions and Mental Health: Psychological Experiences of Women Having Later Abortions—A Critical Review of Research|journal=Women's Health Issues|volume=21|issue=3|pages=S44–S48|doi=10.1016/j.whi.2011.02.002|pmid=21530839}}</ref>:
 
Հակաաբորտային փաստաբանները առաջարկեցին «հետաբորտային սինդրոմ» տերմինը, որը նկարագրում է կնոջ վիճակի վրա ազդող բացասական հոգեբանական էֆեկտները աբորտից հետո, սակայն Միացյալ Նահանգներում այդ տերմինը չճանաչվեց բժշկական կամ հոգեբանական մասնագետների կողմից<ref>{{cite journal|last1=Kelly|first1=Kimberly|date=February 2014|title=The spread of 'Post Abortion Syndrome' as social diagnosis|journal=Social Science & Medicine|volume=102|pages=18–25|doi=10.1016/j.socscimed.2013.11.030}}</ref>:
=== Վտանգավոր աբորտ ===
[[Պատկեր:RussianAbortionPoster.jpg|մինի|Պաստառ 1925թ., զգուշացում հղիության արհեստական ընդհատում կատարող մանկաբարձուհիներին: Գրվածքի թարգմանությունը. «Հղիության արհեստական ընդհատումը, որը կատարվում է վերապատրաստված կամ ինքնուսուց մանկաբարձուհիների կողմից, կարող է ոչ միայն վնասել կնոջը, այլ նաև մահվան պատճառ դառնալ:»]]
Կանայք, ովքեր ցանկանում են ընդհատել իրենց հղիությունը, երբեմն դիմում են վտանգավոր մեթոդների, մասնավորապես, երբ օրինական ճանապարհով աբորտին հասնելը դանռում է անհնար: Նրանք դա կարող են կատարել ինքնուրույն, կամ դիմել մեկին, ով չունի պատշաճ բժշկական հմտություններ: Հենց այս քայլերն էլ ծանր բարդությունների առաջացման միտում ունեն, ինչպիսիք են՝ թերի աբորտը, սեպսիսը, արյունահոսությունները կամ ներքին օրգանների վնասվածքները<ref>{{Cite journal|last1=Okonofua|first1=F.|year=2006|title=Abortion and maternal mortality in the developing world|url=http://www.jogc.org/abstracts/full/200611_WomensHealth_1.pdf|deadurl=yes|format=PDF|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada|volume=28|issue=11|pages=974–79|pmid=17169222|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111121431/http://www.jogc.org/abstracts/full/200611_WomensHealth_1.pdf|archivedate=11հունվարի January11, 2012|df=dmy}}</ref>:
 
Ամբողջ աշխարհում կանանց մահացության ամենահաճախ հանդիպող պատճառներից մեկը հենց վտանգավոր աբորտն է: Չնայած նրան, որ տվյալներն այդքան էլ հստակ չեն, տարեկան կատարվում է մոտ 20 միլիոն աբորտ, որից 97%-ը՝ զարգացող երկրներում<ref name="lancet-grimes" />: Ոչ հուսալի աբորտը կարող է միլիոնավոր վնասվածքների պատճառ հադնիսանալ<ref name="lancet-grimes3" /><ref name="Haddad-2009">{{Cite journal|last1=Haddad|first1=LB|last2=Nour|first2=NM|year=2009|title=Unsafe abortion: unnecessary maternal mortality|journal=Reviews in Obstetrics & Gynecology|volume=2|issue=2|pages=122–26|doi=|pmc=2709326|pmid=19609407}}</ref>: Կախված մեթոդից՝ մահացության ցուցանիշները տարբեր են, և նախորդ տասնամյակում տատանվում են 37,000-ից մինչև 70,000-ը<ref name="lancet-grimes3" /><ref name="OBGY093" /><ref name="Loz2012">{{cite journal|last=Lozano|first=R|date=15դեկտեմբերի December15, 2012|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|journal=Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2095–128|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0|pmid=23245604|hdl=10536/DRO/DU:30050819|hdl-access=free}}</ref>, ոչ հուսալի աբորտների արդյունքում կանանց մահացության թիվը կազմում է ընդհանուր մայրական մահացության շուրջ 13%-ը<ref>{{cite book|title=A clinical guide for contraception|last=Darney|first=Leon Speroff, Philip D.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2010|isbn=1-60831-610-6|edition=5th|location=Philadelphia|page=406}}</ref>:
 
Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը վկայում է, որ մահացության ցուցանիշները նվազել են 1990-ականներից սկսած<ref name="WHO2011">{{cite book|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2011/9789241501118_eng.pdf|title=Unsafe abortion: global and regional estimates of the incidence of unsafe abortion and associated mortality in 2008|last=World Health Organisation|publisher=World Health Organisation|year=2011|isbn=978-92-4-150111-8|edition=6th|page=27|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328093307/http://whqlibdoc.who.int/publications/2011/9789241501118_eng.pdf|archivedate=28մարտի March28, 2014|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
2012 թվականին Դուբլինի Դեկլարացիայի կողմից ստորագրված հռչակագրում նշվում է, որ «աբորտի արգելումը ոչ մի կերպ չի ազդում հղի կանանց օպտիմակ խնամքի հասանելիության վրա»<ref>{{cite web|url=http://www.dublindeclaration.com/translations/|title=Translations|publisher=Dublin Declaration|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028135616/http://www.dublindeclaration.com/translations/|archivedate=հոկտեմբերի 28 October, 2015|accessdate=28հոկտեմբերի October28, 2015|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
Ներկայումս հանրային առողջության կազմակերպությունները նախաձեռնում են բուժանձնակազմի վերապատրաստումներ, փորձում են նպաստել աբորտների օրինականացմանը, ապահովում վերարտադրողական առողջության ծառայությունների հասանելիությունը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել ոչ հուսալի աբորտների քանակը<ref name="berer-who">{{cite journal|author=Berer M|year=2000|title=Making abortions safe: a matter of good public health policy and practice|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=78|issue=5|pages=580–92|pmc=2560758|pmid=10859852}}</ref>:
 
Հիմնականում աբորտրների իրավական դիրքորոշումով է պայմանավորված, դրանք կարվեն հուսալի ճանապարհներով թե ոչ: Այն երկրներում, որտեղ աբորտը ոչ միշտ է հասանելի հանրությանը, ավելի մեծ ցուցանիշներ են գրանցված համեմատած այն երկրների, որտեղ աբորտը օրինական է և հասանելի<ref name="OBGY09">{{Cite journal|last1=Shah |first1=I |last2=Ahman |first2=E |title=Unsafe abortion: global and regional incidence, trends, consequences, and challenges |journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada |volume=31 |issue=12 |pages=1149–58 |date=December 2009 |pmid=20085681 |url=http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf |format=PDF |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716212405/http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf |archivedate=16հուլիսի July16, 2011 |df=dmy |doi=10.1016/s1701-2163(16)34376-6}}</ref><ref name="Sedgh 2012">{{Cite journal |last1=Sedgh |first1=G. |last2=Singh |first2=S. |last3=Shah |first3=I. H. |last4=Åhman |first4=E. |last5=Henshaw |first5=S. K. |last6=Bankole |first6=A. |doi=10.1016/S0140-6736(11)61786-8 |title=Induced abortion: Incidence and trends worldwide from 1995 to 2008 |journal=The Lancet |volume=379 |issue=9816 |pages=625–632 |year=2012 |pmid=22264435 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf |format=PDF |quote=Because few of the abortion estimates were based on studies of random samples of women, and because we did not use a model-based approach to estimate abortion incidence, it was not possible to compute confidence intervals based on standard errors around the estimates. Drawing on the information available on the accuracy and precision of abortion estimates that were used to develop the subregional, regional, and worldwide rates, we computed intervals of certainty around these rates (webappendix). We computed wider intervals for unsafe abortion rates than for safe abortion rates. The basis for these intervals included published and unpublished assessments of abortion reporting in countries with liberal laws, recently published studies of national unsafe abortion, and high and low estimates of the numbers of unsafe abortion developed by WHO. |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120206043854/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf |archivedate=6փետրվարի February6, 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref name="Sedgh 2007">{{cite journal|year=2007|title=Induced abortion: estimated rates and trends worldwide|journal=Lancet|volume=370|issue=9595|pages=1338–45|doi=10.1016/S0140-6736(07)61575-X|pmid=17933648|vauthors=Sedgh G, Henshaw S, Singh S, Ahman E, Shah IH|citeseerx=10.1.1.454.4197}}</ref><ref name="WHO-unsafe-2007">{{cite web|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596121_eng.pdf|title=Unsafe abortion: Global and regional estimates of the incidence of unsafe abortion and associated mortality in 2003|year=2007|publisher=[[World Health Organization]]|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110216141018/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596121_eng.pdf|archivedate=փետրվարի 16 February, 2011|accessdate=7մարտի March7, 2011|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal|author=Berer M|date=November 2004|title=National laws and unsafe abortion: the parameters of change|url=|journal=Reproductive Health Matters|volume=12|issue=24 Suppl|pages=1–8|doi=10.1016/S0968-8080(04)24024-1|pmid=15938152}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Culwell|first1=Kelly R.|last2=Hurwitz|first2=Manuelle|date=May 2013|title=Addressing barriers to safe abortion|journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics|volume=121|pages=S16–S19|doi=10.1016/j.ijgo.2013.02.003}}</ref>:
 
Օրինակ՝ 1996 թ-ին աբորտի օրինականացումը Հարավային Աֆրիկայում անմիջապես իր դրական ազդեցությունը թողեց աբորտով պայմանավորված բարդությունների հանդիպման հաճախականության վրա<ref name="jewkes">{{cite journal|date=March 2005|title=The impact of age on the epidemiology of incomplete abortions in South Africa after legislative change|url=|journal=BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology|volume=112|issue=3|pages=355–9|doi=10.1111/j.1471-0528.2004.00422.x|pmid=15713153|vauthors=Jewkes R, Rees H, Dickson K, Brown H, Levin J}}</ref>՝ իջեցնելով այն ավելի քան 90%-ով<ref name="bateman-samj">{{cite journal|author=Bateman C|date=December 2007|title=Maternal mortalities 90% down as legal TOPs more than triple|url=http://samj.org.za/index.php/samj/article/view/642|deadurl=no|journal=South African Medical Journal|volume=97|issue=12|pages=1238–42|pmid=18264602|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830200316/http://samj.org.za/index.php/samj/article/view/642|archivedate=30օգոստոսի August30, 2017|df=dmy-all}}</ref>: Աբորտի օրինականացմամբ պայմանավորված՝ մայրական մահացության մակարդակի նմանատիպ իջեցում է նկատվել այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Ռումինիան և Նեպալը<ref>{{cite journal|last1=Conti|first1=Jennifer A.|last2=Brant|first2=Ashley R.|last3=Shumaker|first3=Heather D.|last4=Reeves|first4=Matthew F.|date=November 2016|title=Update on abortion policy|journal=[[Current Opinion in Obstetrics and Gynecology]]|pages=1|doi=10.1097/GCO.0000000000000324}}</ref>:
 
2011 թվականի հետազոտությունների արդյունքում պարզ դարձավ, որ Միացյալ Նահանգներում, որոշ նահանգների աբորտների իրականացման դեմ օրենքները կորելացվում են այդ նահանգներում կատարվող աբորտների ցածր ցուցանիշների հետ<ref>{{cite journal|last1=New|first1=M.J.|date=15փետրվարի February15, 2011|title=Analyzing the Effect of Anti-Abortion U.S. State Legislation in the Post-Casey Era|journal=State Politics & Policy Quarterly|volume=11|issue=1|pages=28–47|doi=10.1177/1532440010387397}}</ref>: Տվյալները, իհարկե, բոլոր նահանգների ցուցանիշներին չեն համապատասխանում<ref>{{cite journal|last1=Medoff|first1=M.H.|last2=Dennis|first2=C.|date=21հուլիսի July21, 2014|title=Another Critical Review of New's Reanalysis of the Impact of Antiabortion Legislation|journal=State Politics & Policy Quarterly|volume=14|issue=3|pages=269–76|doi=10.1177/1532440014535476}}</ref>:
 
Բացի դրանից, էֆեկտիվ հակաբեղմնավորիչներ բացակայությունը նույնպես ոչ հուսալի աբորտների պատճառ է հադնիսանում: Հաստատվել է, որ ոչ հուսալի աբորտների քանակը կարելի է կրճատել 75%-ով, եթե ընտանիքի պլանավորման և մոր առողջության պահպանման ժամանակակից ծառայությունները հասանելի լինեն ամբողջ աշխարհով մեկ<ref name="Singh">{{cite web|url=http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|title=Facts on Investing in Family Planning and Maternal and Newborn Health|year=2010|publisher=Guttmacher Institute|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324101905/http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|archivedate=մարտի 24 March, 2012|accessdate=24մայիսի May24, 2012|deadurl=yes}}</ref>:
 
Սակայն, այս տվյալները բացարձակ ճշգրիտ չեն կարող լինել, քանի որ իրավիճակները կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանված լինել մասնագետների կողմից. օրինակ՝ ինքնաբեր վիժում կամ ուշացած-կասեցված մենստրուացիա<ref name="Pandemic">{{cite web|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/lancet_paper/en/|title=Unsafe Abortion - The Preventable Pandemic*|last=Grimes|first=David A.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305122947/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/lancet_paper/en/|archivedate=5մարտի March5, 2014|accessdate=2010-01-16|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="Brazil_Unsafe">{{cite journal|last1=Nations|first1=MK|date=1997|title=Women's hidden transcripts about abortion in Brazil|journal=Social Science & Medicine|volume=44|pages=1833–45|doi=10.1016/s0277-9536(96)00293-6|pmid=9194245}}</ref>:
 
Աշխարհում կանանց 40%-ին է հասանելի թերապևտիկ և էլեկտիվ աբորտը գեստացիոն տարիքի սահմաններում<ref name="IJGO10" />, մինչդեռ լրացուցիչ 35%-ն էլ ունի այդ հնարավորությունը, եթե նրանք համապատասխանում են որոշակի ֆիզիկական, մտավոր կամ սոցիալական չափանիշներին<ref name="Dev98-07">{{Cite journal |last1=Boland |first1=R. |last2=Katzive |first2=L. |doi=10.1363/ifpp.34.110.08 |title=Developments in Laws on Induced Abortion: 1998–2007 |journal=International Family Planning Perspectives |volume=34 |issue=3 |pages=110–120 |year=2008 |pmid=18957353 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007221828/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html |archivedate=7հոկտեմբերի October7, 2011 |df=dmy-all }}</ref>:Մինչ մայրական մահացության մակարդակը քչանում է հուսալի աբորտներից, ոչ հուսալի աբորտների դեպքում արձանագրվել է 70.000 մահ և 5 միլիոն հաշմանդամության դեպք մեկ տարվա ընթացքում<ref name="OBGY09" />: Երկրորդային անպտղությունը, որի պատճառն է ոչ հուսալի աբորտը, հանդիպում է մոտ 24 միլիոն կանանց շրջանում<ref name="WHO-unsafe-2007" />: Ոչ հուսալի աբորտների ցուցանիշը աճել է 44%-ից մինչև 49% 1995-2008 թվականների ընթացքում<ref name="Sedgh 20122" />: Միայն ընտանիքի պլանավորման նախատեսմամբ, կրթական մակարդակի բարձրացմամբ և առողջապահական համակարգի բարելավմամբ է հնարավոր տվյալ երևույթների ցուցանիշները հասցնել նվազագույնի<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/fch_10_06/en/index.html|title=Packages of interventions: Family planning, safe abortion care, maternal, newborn and child health|year=2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101109224916/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/fch_10_06/en/index.html|archivedate=նոյեմբերի 9 November, 2010|accessdate=31դեկտեմբերի December31, 2010|authors=[[UNICEF]], [[United Nations Population Fund]], WHO, World Bank|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
=== Կենդանի ծնունդ ===
Չնայած, որ այն շատ քիչ է հանդիպում, կանայք, ովքեր կատարում են վիրաբուժական աբորտ 18-րդ գեստացիոն շաբաթից հետո, երբեմն ծննդաբերում են պտուղ, որը կարող է որոշ ժամանակ գոյատևել<ref name="RCOG_2nd-trimester">{{cite journal|date=November 2011|title=The Care of Women Requesting Induced Abortion. Evidence-Based Clinical Guideline no. 7|url=https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/guidelines/abortion-guideline_web_1.pdf|deadurl=no|journal=Royal College of Obstetricians and Gynaecologists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151114063300/https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/guidelines/abortion-guideline_web_1.pdf|archivedate=նոյեմբերի 14 November, 2015|accessdate=31հոկտեմբերի October31, 2015|quote=Recommendation 6.21 Feticide should be performed before medical abortion after 21 weeks and 6 days of gestation to ensure that there is no risk of a live birth.|df=dmy-all}}</ref><ref name="Labor_Induced_Abortionb">{{cite journal|last1=Society of Family Planning|date=February 2011|title=Clinical Guidelines, Labor induction abortion in the second trimester|url=http://www.contraceptionjournal.org/article/S0010-7824(11)00057-6/pdf|journal=Contraception|volume=84|issue=1|pages=4–18|doi=10.1016/j.contraception.2011.02.005|quote="Transient survival with misoprostol for labor induction abortion at greater than 18 weeks ranges from 0% to 50% and has been observed in up to 13% of abortions performed with high-dose oxytocin."}}</ref><ref name="Fletcher_Ethics">{{cite journal|author1=Fletcher|author2=Isada|author3=Johnson|author4=Evans|date=August 1992|title=Fetal intracardiac potassium chloride injection to avoid the hopeless resuscitation of an abnormal abortus: II. Ethical issues|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=80|issue=2|pages=310–13|pmid=1635751|quote=" following later abortions at greater than 20 weeks, the rare but catastrophic occurrence of live births can lead to fractious controversy over neonatal management."}}</ref>: 22-րդ շաբաթից հետո պտուղն ավելի երկար կարող է ապրել<ref name="RCOG_Term">{{cite journal|date=May 2010|title=Termination of Pregnancy for Fetal Abnormality|url=https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/guidelines/terminationpregnancyreport18may2010.pdf|deadurl=no|journal=Royal College of Obstetricians and Gynaecologists|pages=29–31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222135512/https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/guidelines/terminationpregnancyreport18may2010.pdf|archivedate=դեկտեմբերի 22 December, 2015|accessdate=26հոկտեմբերի October26, 2015|df=dmy-all}}</ref>:
 
Եթե բուժանձնակազմը կյանքի նշաններ է հայտնաբերում, նրանք պետք է օգնություն ցուցաբերեն՝ անհետաձգելի բժշկական օգնություն, եթե պտուղը ապրելու մեծ շանսեր ունի, և պալիատիվ, եթե շանսեր չկան<ref name="Nuffield_Bioethics">{{cite journal|last1=Nuffield Council on Bioethics|date=2007|title=Critical care decisions in fetal and neonatal medicine: a guide to the report|url=http://nuffieldbioethics.org/wp-content/uploads/2014/07/CCD-Short-Version-FINAL.pdf|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304040916/http://nuffieldbioethics.org/wp-content/uploads/2014/07/CCD-Short-Version-FINAL.pdf|archivedate=մարտի 4 March, 2016|accessdate=29հոկտեմբերի October29, 2015|quote=Under English law, fetuses have no independent legal status. Once born, babies have the same rights to life as other people.|df=dmy-all}}</ref><ref name="US_Ethics">{{cite journal|author1=Gerri R. Baer|author2=Robert M. Nelson|date=2007|title=Preterm Birth: Causes, Consequences, and Prevention. C: A Review of Ethical Issues Involved in Premature Birth|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK11389/|deadurl=no|journal=Institute of Medicine (US) Committee on Understanding Premature Birth and Assuring Healthy Outcomes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151231190458/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK11389/|archivedate=31դեկտեմբերի December31, 2015|quote=In 2002, the 107th U.S. Congress passed the Born-Alive Infants Protection Act of 2001. This law established personhood for all infants who are born "at any stage of development" who breathe, have a heartbeat, or "definite movement of voluntary muscles", regardless of whether the birth was due to labor or induced abortion.|df=dmy-all}}</ref><ref name="BAIPA">{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/bills/107/hr2175|title=H.R. 2175 (107th): Born-Alive Infants Protection Act of 2002|last1=Chabot|first1=Steve|date=5օգոստոսի August5, 2002|website=govtrack.us|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151114063301/https://www.govtrack.us/congress/bills/107/hr2175|archivedate=նոյեմբերի 14 November, 2015|accessdate=30հոկտեմբերի October30, 2015|quote=The term "born alive" is defined as the complete expulsion or extraction from its mother of that member, at any stage of development, who after such expulsion or extraction breathes or has a beating heart, pulsation of the umbilical cord, or definite movement of the voluntary muscles, regardless of whether the umbilical cord has been cut, and regardless of whether the expulsion or extraction occurs as a result of natural or induced labor, cesarean section, or induced abortion.|ref=Pub.L. 107-207|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Այս ամենից խուսափելու համար, եթե աբորտը կարատվում է 20-21-րդ շաբաթից հետո, խորհուրդ է տրվում սպանել պտղին նախքան աբորտը<ref name="ACOG_2nd">{{cite journal|date=June 2013|title=Practice Bulletin: Second-Trimester Abortion|url=http://blog.utp.edu.co/maternoinfantil/files/2012/04/135-Aborto-2-trimestre.pdf|deadurl=no|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=121|issue=6|pages=1394–1406|doi=10.1097/01.AOG.0000431056.79334.cc|pmid=23812485|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151114063257/http://blog.utp.edu.co/maternoinfantil/files/2012/04/135-Aborto-2-trimestre.pdf|archivedate=նոյեմբերի 14 November, 2015|accessdate=30հոկտեմբերի October30, 2015|quote=With medical abortion after 20 weeks of gestation, induced fetal demise may be preferable to the woman or provider in order to avoid transient fetal survival after expulsion.|df=dmy-all}}</ref><ref name="SFP_Demise">{{cite journal|author=Higginbotham Susan|date=January 2010|title=Clinical Guidelines: Induction of fetal demise before abortion|url=http://www.societyfp.org/_documents/resources/InductionofFetalDemise.pdf|deadurl=no|journal=Contraception: a publication of Society of Family Planning|volume=81|page=8|doi=10.1016/j.contraception.2010.01.018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151123065302/http://www.societyfp.org/_documents/resources/InductionofFetalDemise.pdf|archivedate=նոյեմբերի 23 November, 2015|accessdate=26հոկտեմբերի October26, 2015|quote="Inducing fetal demise before induction termination avoids signs of live birth that may have beneficial emotional, ethical and legal consequences."|df=dmy-all}}</ref><ref name="ACOG_demise">{{cite journal|last1=Committee on Health Care for Underserved Women|date=November 2014|title=Committee Opinion 613: Increasing Access to Abortion|url=http://www.acog.org/Resources-And-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Health-Care-for-Underserved-Women/Increasing-Access-to-Abortion?IsMobileSet=false|deadurl=no|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=124|pages=1060–65|doi=10.1097/01.aog.0000456326.88857.31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028182952/http://www.acog.org/Resources-And-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Health-Care-for-Underserved-Women/Increasing-Access-to-Abortion?IsMobileSet=false|archivedate=հոկտեմբերի 28 October, 2015|accessdate=28հոկտեմբերի October28, 2015|quote="Partial-birth" abortion bans – The federal Partial-Birth Abortion Ban Act of 2003 (upheld by the Supreme Court in 2007) makes it a federal crime to perform procedures that fall within the definition of so-called "partial-birth abortion" contained in the statute, with no exception for procedures necessary to preserve the health of the woman...physicians and lawyers have interpreted the banned procedures as including intact dilation and evacuation unless fetal demise occurs before surgery.|df=dmy-all}}</ref><ref name="NAF_2015">{{cite journal|date=2015|title=2015 Clinical Policy Guidelines|url=http://prochoice.org/wp-content/uploads/2015_NAF_CPGs.pdf|deadurl=no|journal=National Abortion Federation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150812220053/http://prochoice.org/wp-content/uploads/2015_NAF_CPGs.pdf|archivedate=օգոստոսի 12 August, 2015|accessdate=30հոկտեմբերի October30, 2015|quote=Policy Statement: Medical induction abortion is a safe and effective method for termination of pregnancies beyond the first trimester when performed by trained clinicians in medical offices, freestanding clinics, ambulatory surgery centers, and hospitals. Feticidal agents may be particularly important when issues of viability arise.|df=dmy-all}}</ref><ref name="FIGO_Ethical">{{cite journal|author=Milliez Jacques|date=2008|title=FIGO Committee Report: Ethical aspects concerning termination of pregnancy following prenatal diagnosis|journal=International Journal of Gynecology and Obstetrics|volume=102|issue=1|pages=97–98|doi=10.1016/j.ijgo.2008.03.002|pmid=18423641|quote=Termination of pregnancy following prenatal diagnosis after 22 weeks must be preceded by a feticide.}}</ref>:
 
Միացյալ Նահանգներում 1999-2013 թվականների ընթացքում Հիվանդությունների Կառավարման և Կանխարգելման Կենտրոնը գրանցել է նորածինների այդիսի մահվան 531 դեպք<ref name="CDC_ICD-10_P96.4_Newborn">{{cite journal|title=Underlying Cause of Death 1999–2013 on CDC WONDER Online Database, released 2015|url=http://wonder.cdc.gov/ucd-icd10.html|deadurl=no|journal=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics|location=Data are from the Multiple Cause of Death Files, 1999–2013, as compiled from data provided by the 57 vital statistics jurisdictions through the Vital Statistics Cooperative Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151114063257/http://wonder.cdc.gov/ucd-icd10.html|archivedate=նոյեմբերի 14 November, 2015|accessdate=12նոյեմբերի November12, 2015|df=dmy-all}}</ref>. մոտավորապես 4-ը 100,000 աբորտի արդյուքնում<ref name="CDC_Surveillance_2006">{{cite journal|last1=Pazol|first1=Karen|display-authors=etal|date=27նոյեմբերի November27, 2009|title=Abortion Surveillance – United States, 2006|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5808a1.htm?s_cid=ss5808a1_e|deadurl=no|journal=Morbidity and Mortality Weekly Report Surveillance Summaries|volume=58|issue=SS08|pages=1–35|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128021337/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5808a1.htm?s_cid=ss5808a1_e|archivedate=նոյեմբերի 28 November, 2015|accessdate=12նոյեմբերի November12, 2015|df=dmy-all}}</ref>:
 
== Պատահար ==
Այն երկրներում, որտեղ արհեստական ընդհատումն ունի օրենքով որոշակի սահմանափակումներ, պատահարների ցուցանիշները բավականին նման են, և, նույն կերպ, օրենքով թույլատրելի երկրներում դիտվում են նմանատիպ ցուցանիշներ:
 
Սակայն, արհեստական ընդհատման օրենքով սահմանափակումը ուղղակի կապի մեջ է ոչ հուսալի կատարված աբորտների տոկոսային թվի աճի հետ<ref name="IJGO10">{{Cite journal|date=December 2009|title=Unsafe abortion: global and regional incidence, trends, consequences, and challenges|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada|volume=31|issue=12|pages=1149–58|doi=10.1016/s1701-2163(16)34376-6|pmid=20085681|quote=However, a woman's chance of having an abortion is similar whether she lives in a developed or a developing region: in 2003 the rates were 26 abortions per 1000 women aged 15 to 44 in developed areas and 29 per 1000 in developing areas. The main difference is in safety, with abortion being safe and easily accessible in developed countries and generally restricted and unsafe in most developing countries|vauthors=Shah I, Ahman E}}</ref><ref name="nytimes-abortion-rates">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/12/world/12abortion.html|title=Legal or Not, Abortion Rates Compare|last=Rosenthal|first=Elizabeth|date=12հոկտեմբերի October12, 2007|newspaper=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828173628/http://www.nytimes.com/2007/10/12/world/12abortion.html|archivedate=օգոստոսի 28 August, 2011|deadurl=no|accessdate=18հուլիսի July18, 2011|df=dmy-all}}</ref>: Զարգացող երկրներում վտանգավոր աբորտների ցուցանիշները մասամբ վերագրվում են հակաբեղմնավորիչների հասանելիությանը: Ըստ Գուտտմախերի Ինստիտուտի տվյալների՝ ամբողջ աշխարհում հակաբեղմնավորիչների հասանելիության շնորհիվ արհեստական աբորտների և դրանց հետևանքով մահվան դեպքերի ավելի քիչ ցուցանիշներ են գրանցվում, համապատասխանաբար՝ տարեկան 14.5 միլիոնով և 38.000-ով ավելի քիչ դեպք<ref>{{cite web|url=http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|title=Facts on Investing in Family Planning and Maternal and Newborn Health|date=November 2010|publisher=[[Guttmacher Institute]]|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020135329/http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|archivedate=հոկտեմբերի 20 October, 2011|accessdate=24հոկտեմբերի October24, 2011|deadurl=yes}}</ref>:
 
Աշխարհում օրինական աբորտների ցուցանիշները բավականին տարբեր են: Ըստ 2008թ-ի Գուտտմախերի Ինստիտուտի կատարած հետազոտությունների՝ պարզ է դարձել, որ ցուցանիշը 7 է 1000 կնոջ դեպքում Գերմանիայում և Շվեյցարիայում, 30՝ Էստոնիայում: Հղիությունների տոկոսային մասնաբաժինը, որոնք ավարտվել են արհեստական ընդհանտումով, տատանվում են 10%-ից (Իսրայել,Նիդեռլանդներ և Շվեյցարիա) 30%-ի (Էստոնիա) սահմաններում, չնայած, որ այն կարող էր լինել այնքան բարձր, ինչքան որ Հունգարիայում և Ռումինիայում է՝ 36%, որոնց վիճակագրությունները թերի են հաշվվել<ref>[[National Institute of Statistics (Romania)|National Institute of Statistics]], [https://web.archive.org/web/20110515195102/http://www.insse.ro/cms/files/Anuar%20statistic/02/02%20Populatie_ro.pdf Romanian Statistical Yearbook, chapter 2, page 62], 2011</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sedgh|first1=G.|last2=Singh|first2=S.|last3=Henshaw|first3=S. K.|last4=Bankole|first4=A.|year=2011|title=Legal Abortion Worldwide in 2008: Levels and Recent Trends|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3708411.html|deadurl=no|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=43|issue=3|pages=188–198|doi=10.1363/4318811|pmid=21884387|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107111306/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3708411.html|archivedate=7հունվարի January7, 2012|df=dmy-all}}</ref>: Հղիության արհեստական ընդհատման ցուցանիշը նաև կարող է արտահայտված լինել որպես կնոջ ռեպրոդուկտիվ տարիքի ընթացքում կատարված աբորտների թվաբանական միջին, որն ընդունված է անվանել ''աբորտի ամբողջական ցուցանիշ'':
 
=== Գեստացիոն տարիք և մեթոդ ===
== Նպատակ ==
=== Անձնական ===
Ամբողջ աշխարհում պատճառները, թե ինչու են կանայք դիմում աբորտի, տարբեր են ու բազմազան<ref name="guttmacher">{{cite web |publisher=The Guttmacher Institute |title=The limitations of U.S. statistics on abortion |work=Issues in Brief |location=New York |year=1997 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/ib14.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120404080239/http://www.guttmacher.org/pubs/ib14.html |archivedate=4ապրիլի April4, 2012 |deadurl=yes}}</ref><ref name="bankole982">{{Cite journal|last1=Bankole|first1=Akinrinola|last2=Singh|first2=Susheela|last3=Haas|first3=Taylor|year=1998|title=Reasons Why Women Have Induced Abortions: Evidence from 27 Countries|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|deadurl=no|journal=International Family Planning Perspectives|volume=24|issue=3|pages=117–127; 152|doi=10.2307/3038208|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060117191716/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|archivedate=17հունվարի January17, 2006|df=dmy-all}}</ref>:
 
Ամենից հաճախ հանդիպող պատճաներից են երեխա ունենալու հետաձգումը ավելի հարմար ժամանակի կամ առկա ռեսուրսների կենտրոնացումը արդեն իսկ առկա երեխայի վրա: Այլ պատճառներ նույնես կան, ինչպիսիք են ծնողների երիտասարդ տարիքը, երեխա մեծացնելու անկարողությունը, ֆինանասական ծանր իրավիճակները, անաշխատունակությունը կամ պարզապես երեխա ունենալու ցանկության բացակայությունը:
 
=== Սոցիալական ===
Որոշ աբորտներ սոցիալական ճնշման արդյունք են: Սա իր մեջ կարող է ներառել երեխայի սեռի նախապատվությունը կամ ռասսան<ref name="Nuremberg">{{Cite journal|title=Nuremberg and the Crime of Abortion|url=http://digitalcommons.liberty.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1047&context=lusol_fac_pubs|deadurl=no|volume=42|page=283|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103153245/http://digitalcommons.liberty.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1047&context=lusol_fac_pubs|archivedate=նոյեմբերի 3 November, 2013|accessdate=12հուլիսի July12, 2014|work=U. Toledo. L. Rev.|df=dmy-all}}</ref>, պոպուլյացիան ղեկավարելու ջանքերը. օրինակ՝ Չինաստանում մեկ երեխայի քաղաքականությունը: Այս գործոններնը երբեմն կարող են հասցնել հարկադրական կամ սեռով պայմանավորված աբորտի<ref name="MissingWomen">{{cite journal|last=Oster|first=Emily|authorlink=Emily Oster|date=September 2005|title=Explaining Asia's "Missing Women": A New Look at the Data – Comment|url=http://home.uchicago.edu/~eoster/dasgupta.pdf|deadurl=yes|journal=Population and Development Review|volume=31|issue=3|pages=529, 535|doi=10.1111/j.1728-4457.2005.00082.x|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080830045057/http://home.uchicago.edu/~eoster/dasgupta.pdf|archivedate=օգոստոսի 30 August, 2008|accessdate=19մայիսի May19, 2009}}</ref>:
 
=== Մոր և պտղի առողջություն ===
 
== Պատմություն և կրոն ==
Դեռ վաղ ժամանակներից սկսած կան ապացույցներ,որ հղիությունն ընդհատելու բազմաթիվ եղանակներ են եղել՝ ներառյալ վիժում առաջացնող բույսերի կիրառությունը, սուր գործիքների օգտագործումը, որովայնի վրա ճնշում գործադրելը և շատ այլ մեթոդներ<ref name="Management of Abortion, Chp 1">{{cite book|chapter=1. Abortion and medicine: A sociopolitical history|isbn=978-1-4443-1293-5|publisher=[[John Wiley & Sons, Ltd.]]|year=2009|location=[[Oxford, United Kingdom]]|title=Management of Unintended and Abnormal Pregnancy|edition=1st|first1=M |last1=Paul |first2=ES |last2=Lichtenberg |first3=L |last3=Borgatta |first4=DA |last4=Grimes |first5=PG |last5=Stubblefield |first6=MD |last6=Creinin |first7=Carole |last7=Joffe |url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf |format=PDF |archiveurl=https://www.webcitation.org/62bppK1Iw?url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf |archivedate=21հոկտեմբերի October21, 2011 |deadurl=no |ol=15895486W }}</ref>:
 
Արհեստական վիժումների ամենավաղ արտացոլումը արվեստի մեջ կարելի է գտնել Անգկոր Վաթ ռելիեֆի վրա: Հինդու և բուդիստական մշակույթներում կարելի է գնտել քանդակների շարք, որտեղ պատկերված է դատաստանը՝ մահից հետո, այդտեղ տեղ է գտել նաև որովայնային վիժման մեթոդը[[File:AngkorWatAbortionAD1150.JPG|thumb|Քանդակ Անկգոր Վաթում, Կամբոջա, 1150թ., պատկերված է դև, որը պատռելով հղի կնոջ որովայնը, կատարում է աբորտ<ref name="potts" /><ref>{{Cite book|author=Mould R |title=Mould's Medical Anecdotes |page=406 |publisher=CRC Press |year=1996|isbn=978-0-85274-119-1}}</ref>:]]Կան բժշկագետներ և արհեստական վիժման օպոնենտներ, որոնք պնդում են,որ Հիպոկրատի երդումը արգելում էր հնագույն ժամանակների հույն վիրաբույժներին արհեստական վիժումների պրակտիկայով զբաղվել, այլ գիտնականներ համաձայն չեն այս մեկնաբանության հետ և պնդում են, որ Հիպոկրատական Կորպուսի տեքստերը, երդմանը զուգընթաց, պարունակում են նաև արհեստական վիժման տարբեր եղանակների նկարագրությունը:
Ե՛վ հանրային, և՛ առանձին քննարկումներում հղիության արհեստական ընդհատումը արդարացնող կամ դատապարտող փաստարկները կենտրոնանում են կա՛մ դրա իրականացման բարոյական տեսանկյունից թույլատրելիության, կա՛մ դա թույլատրող/արգելող օրենքներն արդարացնելու վրա<ref>{{cite book|title=Abortion Debate|last=Farrell|first=Courtney|publisher=ABDO Publishing Company|year=2010|isbn=1617852643|pages=6–7}}</ref>:
 
Համաշխարհային բժշկական միության հռչակագիրը Թերապևտիկ վիժման վերաբերյալ ասում է. «հանգամանքները, որոնք մոր շահերը բախման մեջ են դնում չծնված երեխայի շահերի հետ, ստեղծում են մի դիլեմմա և բարձրացնում այն հարցը, թե արդյո՞ք պետք է հղիությունը միտումնավոր ընդհատել»<ref>{{cite web|url=http://www.wma.net/en/30publications/10policies/a1/|title=WMA Declaration on Therapeutic Abortion|publisher=[[World Medical Association|WMA]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028182953/http://www.wma.net/en/30publications/10policies/a1/|archivedate=հոկտեմբերի 28 October, 2015|accessdate=28հոկտեմբերի October28, 2015|deadurl=yes}}</ref>: Վիժման մասին քննարկումները, հատկապես այնպիսինները, որոնք վերաբերում են վիժման վերաբերյալ օրենքներին, սովորաբար սկսվում են խմբերի կողմից, որոնք այս երկու դիրքորոշումներից մեկի ջատագովն են: Հղիության արհեստական ընդհատմանը դեմ խմբերը, որոնք կողմ են արհեստական վիժումը օրենքով սահմանափակելուն՝ ընդհուպ մինչև դա բոլորովին արգելելը, սովորաբար իրենց կոչում են «կյանքի կողմնակից», իսկ այն խմբերը, որոնք դեմ են օրենքով նման սահմանափակումներ դնելուն, իրենց կոչում են «ընտրության հնարավորության կողմնակից»<ref>Farrell, p. 8</ref>: Ընդհանուր առմամբ, առաջին խումբը պնդում է, որ մարդկային պտուղը արդեն իսկ ձևավորված անձ է, որն ապրելու իրավունք ունի, և սրանով արհեստական վիժումը բարոյապես հավասար է սպանությանը: Երկրորդ խումբը պնդում է, որ կինը կոնկրետ վերարտադրողական իրավունքներ ունի, հատկապես իրավունք՝ որոշելու՝ ցանկանո՞ւմ է հղիությունը կրել մինչև վերջ, թե՞ ոչ:
 
=== Ժամանակակից օրենքներ հղիության արհեստական ընդհատման վերաբերյալ===
Ներկայիս օրենքները հղիության արհեստական ընդհատման վերաբերյալ շատ տարբեր են: Կրոնական, բարոյական և մշակութային գործոնները շարունակում են ազդել աշխարհի տարբեր կողմերում ընդունվող օրենքներին հղիության արհեստական ընդհատման վերաբերյալ: Կյանքի իրավունքը, ազատության իրավունքը, անձի անվտանգության իրավունքն ու վերարտադրողական առողջության իրավունքը մարդու իրավունքների ամնեկարևոր խնդիրներն են, որոնք երբեմն հիմք են ստեղծում հղիության արհեստական ընդհատման վերաբերյալ օրենքների գոյության կամ դրանց բացակայության համար:
 
Այն իրավական համակարգերում, որտեղ հղիության արհեստական ընդհատումն օրինական է, կան պահանջներ, որոնց պետք է բավարարել, որպեսզի կինը ստանա անվտանգ, օրինական բուժօգնություն՝ հղիությունն ընդհատելու համար (արհեստական վիժումը, որը կատարվում է առանց հղի կնոջ համաձայնության, կոչվում է ֆետիցիդ): Այդ պահանջները սովորաբար կախված են լինում պտղի ժամկետից, և հաճախ վիժման օրինականությունը որոշվում է՝ կախված նրանից, թե որ եռամսյակում է հղիությունը, կամ էլ, ինչպես, օրինակ Միացյալ Նահանգներում, ըստ նրա, թե ինչպես է բժիշկը գնահատում պտղի կենսունակությունը: Որոշ իրավական համակարգերում պահանջվում է սպասել նախքան միջամտությունը, հետևել պտղի զարգացմանը կամ էլ կապվել ծնողների հետ, թեթ անչափահաս աղջիկ է դիմում հղիության արհեստական ընդհատման<ref>{{cite web|url=http://internationalfamilyplanningperspectives.org/pubs/MandatoryCounseling.pdf|title=The Impact of State Mandatory Counseling and Waiting Period Laws on Abortion: A Literature Review|author2=Stanley K. Henshaw|date=April 2009|publisher=[[Guttmacher Institute]]|format=PDF|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vj6Mlykp?url=http://internationalfamilyplanningperspectives.org/pubs/MandatoryCounseling.pdf|archivedate=հունվարի 14 January, 2011|accessdate=31դեկտեմբերի December31, 2010|author3=Amanda Dennis|author4=Lawrence B. Finer|author5=Kelly Blanchard|author1=Theodore J. Joyce|deadurl=yes|df=dmy}}</ref>:
 
Այլ համակարգեր կարող են պահանջել, որ կինը, նախքան պտուղը հեռացնելը, ստանա պտղի հոր համաձայնությունը, կամ որպեսզի վիժումն իրականացնողները կնոջն իրազեկեն այն առողջական ռիսկերի մասին, որոնք գործընթացը կարող է ունենալ՝ ներառյալ այնպիսի ռիսկերը, որոնք բժշկական գրականության մեջ չեն նկարագրվովւմ, կամ էլ, որպեսզի մի քանի բժշկական հեղինակություններ վկայեն, որ արհեստական վիժումը բժշկական կամ սոցիալական տեսանկյունից արդարացված է: Հրատապ իրավիճակներում այս սահմանափակումներից շատերն են շրջանցվում: Չինաստանում, որը հրաժարվել է մեկ երեխայի քաղաքականությունից<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/29/china-abandons-one-child-policy|title=China ends one-child policy after 35 years|last=Phillips|first=Tom|date=2015-10-29|newspaper=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201021629/https://www.theguardian.com/world/2015/oct/29/china-abandons-one-child-policy|archivedate=1դեկտեմբերի December1, 2016|deadurl=no|access-date=2016-11-30|df=dmy-all}}</ref> և հիմա վարում է երկու երեխայի քաղաքականություն<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/30/world/asia/china-end-one-child-policy.html|title=China Ends One-Child Policy, Allowing Families Two Children|last=Buckley|first=Chris|date=2015-10-29|newspaper=The New York Times|issn=0362-4331|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124102045/http://www.nytimes.com/2015/10/30/world/asia/china-end-one-child-policy.html|archivedate=24նոյեմբերի November24, 2016|deadurl=no|access-date=2016-11-30|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34665539|title=China to end one-child policy and allow two|date=2015-10-29|newspaper=BBC News|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161121005729/http://www.bbc.com/news/world-asia-34665539|archivedate=21նոյեմբերի November21, 2016|deadurl=no|access-date=2016-11-30|df=dmy-all}}</ref>, երբեմն գործադրել է հարկադրված վիժումների մեթոդը՝ որպես բնակչության վերահսկողության ռազմավարության միջոց<ref>{{Cite encyclopedia|title=Science, Technology, and Society: An Encyclopedia|page=2|editor1-first=Sal P.|editor1-last=Restivo|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195141931|url=https://books.google.am/books?id=A8C3m8rRba4C|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315111926/http://books.google.am/books?id=A8C3m8rRba4C|archivedate=15մարտի March15, 2015|df=dmy-all}}</ref>:
 
Այլ իրավական համակարգերում հղիության արհեստական ընդհատումը գրեթե ամբողջությամբ արգելված է: Շատ համակարգերում, բայց ոչ բոլորի դեպքում, գոյություն ունեն հանգամանքներ, երբ արհեստական վիժումը համարվում է օրինական: Այդ հանգամանքները համակարգից համակարգ տարբերվում են, բայց դրանցից են, օրինակ, իրավիճակները, երբ հղիությունը բռնաբարության կամ ինցեստի արդյունք է, երբ պտղի զարգացումը կանգնել է, կամ էլ վտանգված է հղի կնոջ մտավոր կամ ֆիզիկական առողջությունը, կամ՝ գոյություն ունեն այնպիսի սոցիալ-տնտեսական նախադրյալներ, որոնք բարդացնում են երեխա ունենալը<ref name="Dev98-07" />:
 
Այն երկրներում, որտեղ հղիության արհեստական ընդհատումն ամբողջությամբ արգելված է, ինչպիսին է, օրինակ, Նիկարագուան, բժշկական ծառայությունները արձանագրել են մայրերի մահացության թվի աճ, որն ուղղակիորեն և ոչ ուղղակիորեն կապված է հղիության հետ, ինչպես նաև մահվան դեպքեր, որոնց հիմքում բժիշկների՝ դատվելու վախն է, եթե նրանք բուժեն այլ գինեկոլոգիական հրատապ խնդիրներ<ref>{{cite web|url=http://www.ipas.org/Library/News/News_Items/European_delegation_visits_Nicaragua_to_examine_effects_of_abortion_ban.aspx|title=European delegation visits Nicaragua to examine effects of abortion ban|date=26նոյեմբերի November26, 2007|publisher=[[Ipas (organization)|Ipas]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080417033829/http://www.ipas.org/Library/News/News_Items/European_delegation_visits_Nicaragua_to_examine_effects_of_abortion_ban.aspx|archivedate=ապրիլի 17 April, 2008|accessdate=15հունիսի June15, 2009|quote=More than 82 maternal deaths had been registered in Nicaragua since the change. During this same period, indirect obstetric deaths, or deaths caused by illnesses aggravated by the normal effects of pregnancy and not due to direct obstetric causes, have doubled.}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://insidecostarica.com/special_reports/2008-06/nicaragua_womens_movement.htm|title=Nicaragua: "The Women's Movement Is in Opposition"|date=28հունիսի June28, 2008|publisher=Inside Costa Rica|location=Montevideo|agency=IPS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606102151/http://insidecostarica.com/special_reports/2008-06/nicaragua_womens_movement.htm|archivedate=6հունիսի June6, 2011|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
Որոշ երկներ, ինչիպիսին Բանգլադեշն է, որոնք պաշտոնապես արգելում են հղիության արհեստական ընդհատումը, նաև աջակցում են այնպիսի կլինիկաների գործունեությանը, որոնք վիժումներ են կատարում՝ թաքցնելով դրանք մենստրուալ հիգիենայի ծառայության տակ<ref>{{cite web|url=http://www.prochoice.org/education/resources/surg_history_overview.html|title=Surgical Abortion: History and Overview|publisher=National Abortion Federation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060922152349/http://www.prochoice.org/education/resources/surg_history_overview.html|archivedate=սեպտեմբերի 22 September, 2006|accessdate=4սեպտեմբերի September4, 2006|deadurl=yes|df=}}</ref>: Սրա համար նաև գոյություն ունի տերմինաբանություն ավանդական բժշկության մեջ<ref name="nations1977">{{cite journal|date=June 1997|title=Women's hidden transcripts about abortion in Brazil|journal=Social Science & Medicine|volume=44|issue=12|pages=1833–45|doi=10.1016/s0277-9536(96)00293-6|pmid=9194245|quote=Two folk medical conditions, "delayed" (atrasada) and "suspended" (suspendida) menstruation, are described as perceived by poor Brazilian women in Northeast Brazil. Culturally prescribed methods to "regulate" these conditions and provoke menstrual bleeding are also described&nbsp;...|vauthors=Nations MK, Misago C, Fonseca W, Correia LL, Campbell OM}}</ref>: Այն վայրերում, որտեղ արհեստական վիժումը օրինական չէ կամ էլ խարազանվում է հասարակության կողմից, հղի կանայք բժշկական տուրիզմի միջոցով մեկնում են այն երկրներ, որտեղ նրանք կարող են ընդհատել հղիությունը<ref>{{Cite journal|last1=Henshaw|first1=S. K.|year=1991|title=The Accessibility of Abortion Services in the United States|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3501603.pdf|journal=Family Planning Perspectives|volume=23|issue=6|pages=246–263|doi=10.2307/2135775|jstor=2135775|citeseerx=10.1.1.360.6115}}</ref>: Այն կանայք, ովքեր իրենց չեն կարող թույլ տալ ճամփորդել, դիմում են անօրինական կենտրոններին, որոնք վիժում են իրականացնում, կամ էլ փորձում են ինքնուրույն անել դա<ref>{{cite web|url=http://www.rhrealitycheck.org/blog/2008/02/25/need-abortion-will-travel|title=Need Abortion, Will Travel|last=Bloom|first=Marcy|date=25փետրվարի February25, 2008|publisher=RH Reality Check|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081130010309/http://www.rhrealitycheck.org/blog/2008/02/25/need-abortion-will-travel|archivedate=նոյեմբերի 30 November, 2008|accessdate=հունիսի 15 June, 2009|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
«Կանայք ալիքների վրա» (Women on Waves) կազմակերպությունը 1999թվականից իրազեկում է մարդկանց դեղորայքային վիժման մասին: Այս հասարակական կազմակերպությունը շարժական բժշկական կլինիկա է ստեղծել հատուկ կոնտեյների մեջ, որը հնարավոր է տեղափոխել նավերով: Այս կոնտեյները նավերով ճամփորդում է դեպի երկրներ, որոնք օրենքով սահմանափակում են արհեստական վիժումը: Քանի որ նավերը գրանցված են Նիդերլանդներում, գերիշխում է նիդերլանդական օրենքը, երբ նավը միջազգային ճամփորդությունների մեջ է: Նավահանգիստներում կազմակերպությունը անվճար դասընթացներ է տրամադրում, և գտնվելով միջազգային ջրերում՝ բժշկական անձնակազմը իրավաբանորեն կարող է տրամադրել խորհրդատվություն և նշանակել դեղորայքային վիժում առաջացնող միջոցները<ref>{{Cite journal|last=Gomperts|first=Rebecca|date=2002|title=Women on Waves: Where next for the abortion boat?|journal=Reproductive Health Matters|volume=10|issue=19|pages=180–183}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Best|first=Alyssa|date=2005|title=Abortion Rights along the Irish-English Border and the Liminality of Women's Experiences|journal=Dialectical Anthropology|language=en|volume=29|issue=3–4|pages=423–437|doi=10.1007/s10624-005-3863-x|issn=0304-4092}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lambert-Beatty|first=Carrie|date=2008|title=Twelve miles: Boundaries of the new art/activism|url=|journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society|volume=33|issue=2|pages=309–327|via=}}</ref>:[[File:FrenchPeriodicalPills-January61845,BostonDailyTimes.jpg|thumb|«Ֆրանսիական Պարբերական տեղահատեր»1845թ. Հունվար, ''[[Boston Daily Times]]-''ի կողմից հրատարակված գովազդ <br />]]
 
=== Հղիության արհեստական ընդհատմանը կողմ մարդկանց հանդեպ կիրառվող բռնություն ===
Մի շարք դեպքերում հղիության արհեստական ընդհատում տրամադրող մարդիկ և այն կենտրոնները, որտեղ դրանք իրականացվում են, ենթարկվել են բռնության տարբեր դրսևորումներին՝ ներառյալ սպանություն, սպանության փորձ, առևանգում, դանակահարում, հարձակում, հրկիզում և ռմբակոծություն: Այսպիսի բռնությունը կառավարական և գիտական աղբյուրներում դասակարգվում է որպես ահաբեկչություն<ref name="csis">{{cite web|url=http://www.csis-scrs.gc.ca/en/publications/commentary/com74.asp|title=Single Issue Terrorism Commentary|year=1998|publisher=Canadian Security Intelligence Service|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015065711/http://csis-scrs.gc.ca/en/publications/commentary/com74.asp|archivedate=հոկտեմբերի 15 October, 2007|accessdate=1սեպտեմբերի September1, 2011|author=Smith, G. Davidson|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Wilson|first1=M.|last2=Lynxwiler|first2=J.|year=1988|title=Abortion clinic violence as terrorism|journal=Studies in Conflict & Terrorism|volume=11|issue=4|pages=263–273|doi=10.1080/10576108808435717}}</ref>: Արհեստական վիժմանը դեմ մարդկանց շատ փոքր թիվն է դիմում բռնության:
 
Միացյալ Նահանգներում սպանվել է հղիության արհեստական ընդհատում կատարող 4 բժիշկ՝ Դեյվիդ Գաննը (1993), Ջոն Բրիտոնը (1994), Բարնեթ Սլեպիանը (1998) և Ջորջ Թրիլլերը (2009): Միացյալ Նահանգներում և Ավստրալիայում սպանվել են նաև բժշկական անձնակազմից այլ մարդիկ՝ ընդունարանի աշխատողներ և անվտանգության աշխատակիցներ, ինչպիսիք են Ջեյմս Բարեթը, Շենոն Լոունին, Լիլ Անն Նիկոլսը և Ռոբերտ Սանդերսոնը: Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում եղել են նաև անձնակազմին ֆիզիկական վնաս հասցնելու (օրինակ՝ Գարսոն Ռոմալիս ) և սպանության փորձեր ևս: Տեղի են ունեցել ռմբակոծության, հրկիզման, ծծմբաթթվով այրելու, ներխուժումների, վանդալիզմի այլ դրսևորումների հարյուրավոր դեպքեր<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/03/12/opinion/the-death-of-dr-gunn.html|title=The Death of Dr. Gunn|date=12մարտի March12, 1993|newspaper=New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110071743/http://www.nytimes.com/1993/03/12/opinion/the-death-of-dr-gunn.html|archivedate=10նոյեմբերի November10, 2016|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="naf">{{cite web|url=http://www.prochoice.org/pubs_research/publications/downloads/about_abortion/violence_stats.pdf|title=Incidence of Violence & Disruption Against Abortion Providers in the U.S. & Canada|year=2009|publisher=[[National Abortion Federation]]|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613042214/http://prochoice.org/pubs_research/publications/downloads/about_abortion/violence_stats.pdf|archivedate=հունիսի 13 June, 2010|accessdate=9փետրվարի February9, 2010|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>:
 
Որոշ երկրներում, որտեղ հղիության արհեստական ընդհատումն օրինական է, քայլեր են ձեռնարկվում ընդհատումն իրականացնող կլինիկաներին օրենքի ուժով պաշտպանելու համար:
 
== Այլ կենդանիներ ==
Ինքնաբեր վիժումը հանդիպում է շատ կենդանիների մոտ: Օրինակ՝ ոչխարների հետ դա կարող է տեղի ունենալ լարվածության կամ ֆիզիկական ջանք գործադրելու պատճառով, օրինակ՝ դռների միջով բոլորով անցնելու կամ էլ շներից հետապնդվելու պարագայում<ref>{{cite book|title=Sheep Husbandry in Canada|author=Spencer, James B.|year=1908|page=114|oclc=798508694}}</ref>: Կովերի դեպքում վիժում կարող է տեղի ունենալ վարակիչ հիվանդությունների պատճառով, ինչպիսիք են բրուցելյոզը կամ կամպիլոբակտերը, սակայն դրանք հնարավոր է վերահսկել պատվաստումների միջոցով<ref>{{cite web|url=http://www.teara.govt.nz/1966/B/BeefCattleAndBeefProduction/ManagementAndHusbandryOfBeefCattle/en|title=Beef cattle and Beef production: Management and Husbandry of Beef Cattle|year=1966|work=Encyclopaedia of New Zealand|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090101142401/http://www.teara.govt.nz/1966/B/BeefCattleAndBeefProduction/ManagementAndHusbandryOfBeefCattle/en|archivedate=1հունվարի January1, 2009|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Սոճու ասեղները կուլ տալը ևս կարող է ինքնաբեր վիժում առաջացնել կովերի պարագայում<ref>{{cite book|url=http://ag.arizona.edu/arec/pubs/rmg/4%20animalcare&healthmaintenance/31%20pineneedleabortion01.pdf|title=Animal Health Care and Maintenance|last1=Myers|first1=Brandon|last2=Beckett|first2=Jonathon|publisher=Arizona Cooperative Extension, University of Arizona|year=2001|location=Tucson, AZ|pages=47–50|chapter=Pine needle abortion|accessdate=10ապրիլի April10, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150728003136/http://ag.arizona.edu/AREC/pubs/rmg/4%20animalcare%26healthmaintenance/31%20pineneedleabortion01.pdf|archivedate=28հուլիսի July28, 2015|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kim|first1=Ill-Hwa|last2=Choi|first2=Kyung-Chul|last3=An|first3=Beum-Soo|last4=Choi|first4=In-Gyu|last5=Kim|first5=Byung-Ki|last6=Oh|first6=Young-Kyoon|last7=Jeung|first7=Eui-Bae|year=2003|title=Effect on abortion of feeding Korean pine needles to pregnant Korean native cows|journal=Canadian Journal of Veterinary Research|publisher=Canadian Veterinary Medical Association|volume=67|issue=3|pages=194–197|pmc=227052|pmid=12889725}}</ref>: Որոշ բույսեր էլ եղջերավորների, ոչխարների և այծերի պտղի մոտ կարող են առաջացնել դեֆորմացիաներ և վիժում<ref name="Kirkbride">{{cite book|title=Kirkbride's Diagnosis of Abortion and Neonatal Loss in Animals|last=Njaa|first=Bradley L., editor|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=9780470958520}}</ref>: Ձիերի մոտ պտուղը կարող է հեռանալ օրգանիզմից կամ ներծծվել, եթե այն ունի մահաբեր սպիտակ համախտանիշ (բնածին աղիքային ագանգլիոզ): Այն սաղմերը, որոնք հոմոզիգոտ են և կրում են դոմինանտ սպիտակ գենը՝ WW, տեսականորեն կամ հեռանում են օրգանիզմից վիժման միջոցով կամ ներծծվում<ref name="phj">{{cite web|url=http://www.painthorsejournal.com/pastissues/pdfs/byahair-mar04.pdf|title=By a Hair|last=Overton|first=Rebecca|date=March 2003|work=Paint Horse Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130218233122/http://www.painthorsejournal.com/pastissues/pdfs/byahair-mar04.pdf|archivedate=փետրվարի 18 February, 2013|accessdate=19դեկտեմբերի December19, 2012|postscript=.|deadurl=yes}}</ref>: Շնաձկների և սկատերի շատ տեսակների դեպքում հաճախ են պատահում լարվածությամբ պայմանավորված վիժումները<ref>{{cite journal|last1=Adams|first1=Kye R.|last2=Fetterplace|first2=Lachlan C.|last3=Davis|first3=Andrew R.|last4=Taylor|first4=Matthew D.|last5=Knott|first5=Nathan A.|date=January 2018|title=Sharks, rays and abortion: The prevalence of capture-induced parturition in elasmobranchs|journal=Biological Conservation|volume=217|pages=11–27|doi=10.1016/j.biocon.2017.10.010}}</ref>:
 
Շների դեպքում վիժում կարող է առաջացնել վիրուսային վարակը<ref name="dogabort1">{{cite web|url=http://www.petmd.com/dog/conditions/infectious-parasitic/c_dg_canine_herpesvirus_infection|title=Herpesvirus in dog pups|publisher=petMD|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109165216/http://www.petmd.com/dog/conditions/infectious-parasitic/c_dg_canine_herpesvirus_infection|archivedate=նոյեմբերի 9 November, 2013|accessdate=18դեկտեմբերի December18, 2012|postscript=.|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Կատուների դեպքում ինքնաբեր վիժում կարող է լինել բազմաթիվ պատճառներով, այդ թվում՝ հորմոնալ դիսբալանսով: Հղի կատուների դեպքում կիրառում են միաժամանակ արհեստական վիժման և ստերիլիզացման մեթոդները, որպեսզի խուսափեն կատվի անցանկալի ձագերի ծնվելուց<ref name="spay1">{{cite web|url=http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|title=Spaying Pregnant Females|publisher=Carol's Ferals|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121118110647/http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|archivedate=նոյեմբերի 18 November, 2012|accessdate=17դեկտեմբերի December17, 2012|postscript=.|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="spay2">{{cite web|url=http://www.petmd.com/blogs/fullyvetted/2007/may/feline-abortion-often-unnerving-necessity|title=Feline abortion: often an unnerving necessity|last=Coates|first=Jennifer|date=7մայիսի May7, 2007|publisher=petMD|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121085850/http://www.petmd.com/blogs/fullyvetted/2007/may/feline-abortion-often-unnerving-necessity|archivedate=հունվարի 21 January, 2012|accessdate=18դեկտեմբերի December18, 2012|postscript=.|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="spay3">{{cite web|url=http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|title=Feline abortion: often an unnerving necessity (Part 2)|last=Khuly|first=Patty|date=1ապրիլի April1, 2011|publisher=petMD|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121118110647/http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|archivedate=18նոյեմբերի November18, 2012|accessdate=18դեկտեմբերի December18, 2012|postscript=.|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Էգ կրծողները կարող են ավարտել սեփական հղիությունը, եթե զգում են անծանոթ արուի հոտ: Սա կոչվում է Բրյուսի էֆեկտ<ref name="Schwagmeyer">{{cite journal|last1=Schwagmeyer|first1=P. L.|year=1979|title=The Bruce Effect: An Evaluation of Male/Female Advantages|journal=The American Naturalist|volume=114|issue=6|pages=932–938|doi=10.1086/283541|jstor=2460564}}</ref>:
 
Վիժումը նաև պատահում է կենդանիների մոտ գյուղատնտեսության համատեքստում: Օրինակ՝ այն զամբիկների դեպքում, որոնց զուգավորումը հաջող չի ընթացել, կամ որոնց տերը գնել է հղի վիճակում՝ առանց դա հասկանալու, կամ էլ որոնց հղի են մեկից ավելի պտղով, հավանական է ինքնաբեր վիժման վտանգը<ref>{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=jlZAT-9VwUIC|title=Equine Reproduction|last1=McKinnon|first1=Angus O.|last2=Voss|first2=James L.|publisher=Wiley-Blackwell|year=1993|isbn=0-8121-1427-2|page=563|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315091737/http://books.google.am/books?id=jlZAT-9VwUIC|archivedate=15մարտի March15, 2015|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>: Ֆետիցիդ կարող է տեղի ունենալ ձիերի և զեբրաների մոտ, որոնք ենթարկվում են արուների կողմից հալածանքի, կամ էլ որոնց փորձում են բռնի զուգավորել<ref>{{Cite journal|last=Pluháček|first=Jan|last2=Bartos|first2=L|year=2000|title=Male infanticide in captive plains zebra, Equus burchelli|url=http://af.czu.cz/~bartos/publications/pdf/Pluhacek_Bartos_2000_AB.pdf|deadurl=yes|journal=Animal Behaviour|volume=59|issue=4|pages=689–694|doi=10.1006/anbe.1999.1371|pmid=10792924|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718170925/http://af.czu.cz/~bartos/publications/pdf/Pluhacek_Bartos_2000_AB.pdf|archivedate=18հուլիսի July18, 2011}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Berger|first=Joel W|last2=Vuletić|first2=L|last3=Boberić|first3=J|last4=Milosavljević|first4=A|last5=Dilparić|first5=S|last6=Tomin|first6=R|last7=Naumović|first7=P|date=5մայիսի May5, 1983|title=Induced abortion and social factors in wild horses|journal=Nature|volume=303|issue=5912|pages=59–61|doi=10.1038/303059a0|pmid=6682487}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pluháček|first=Jan|year=2005|title=Further evidence for male infanticide and feticide in captive plains zebra, ''Equus burchelli''|url=http://www.ivb.cz/folia/54/3/258-262.pdf|deadurl=no|journal=Folia Zoologica|volume=54|issue=3|pages=258–262|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222174717/http://www.ivb.cz/folia/54/3/258-262.pdf|archivedate=22փետրվարի February22, 2012|df=dmy-all}}</ref>, չնայած սրա հաճախականությունը վայրի բնության մեջ հարցականի տակ է<ref>{{Cite journal|last1=Kirkpatrick|first1=J. F.|last2=Turner|first2=J. W.|year=1991|title=Changes in Herd Stallions among Feral Horse Bands and the Absence of Forced Copulation and Induced Abortion|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=3|pages=217–219|doi=10.1007/BF00166404|jstor=4600608}}</ref>: Միագույն երկարաքիթ կապիկների արուները կարող են հարձակվել էգերի վրա, և դրա արդյունքում առաջանում է վիժում<ref>{{Cite journal|last1=Agoramoorthy|first1=G.|last2=Mohnot|first2=S. M.|last3=Sommer|first3=V.|last4=Srivastava|first4=A.|year=1988|title=Abortions in free ranging Hanuman langurs (''Presbytis entellus'')&nbsp;– a male induced strategy?|journal=Human Evolution|volume=3|issue=4|pages=297–308|doi=10.1007/BF02435859}}</ref>:
 
== Ծանոթագրություններ ==