Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Նոր Ջուղա)

հայկական եկեղեցի Սպահանում

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Սպահանի նահանգում՝ Նոր Ջուղա քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Սպահանի թեմին։ Գտնվում է Փոքր Մեյդան թաղամասում, որի միակ եկեղեցին է[3]։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի
Հիմնական տվյալներ
ՏեսակԵկեղեցի և մշակութային արժեք
ԵրկիրԻրան Իրան
ՏեղագրությունՍպահանի նահանգ
ԴավանանքՀայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի[1]
ԹեմՍպահանի թեմ (Կիլիկիո Կաթողիկոսություն)
Ներկա վիճակգործող
Ժառանգության կարգավիճակԻրանի ազգային ժառանգություն[2]
ԱնվանվածԳրիգոր Լուսավորիչ
Ճարտարապետական տիպբազիլիկա
Ճարտարապետական ոճSafavid architecture?
Կառուցման ավարտ1633
Գմբեթ1 հատ
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

ՊատմությունԽմբագրել

Եկեղեցին կառուցվել է 1633 թվականին, Խոջա Մինասի օգնությամբ, որի պատճառով էլ կոչվել է նաև «Փոքր Խոջենց ժամ»։ Շինությունը փոքր է, ունի երեք մուտք։ Գմբեթն ունի ութ փոքր պատուհան։ Այն Սուրբ Ներսես եկեղեցուց հետո, երկրորդն է, որ կառուցվել է հայկական ոճով։ Եկեղեցում կան բազմաթիվ խաչքարեր, որոնցից մի քանիսը թվագրվում են 1641, 1643 և 1646։

Բակում կա Խոջա Մինասի մեծ որդու՝ Քանանի կնոջ՝ Սամբարի տապանաքարը, ուր գրված է. «Կողակից է սա Քանանի, մեծ որդուն Խոջա Մինասի, Ս. եկեղեցուս շինողի»։ Եկեղեցին ունի փայտազարդ դռնով մատուռ (ամռան եկեղեցի), որը կառուցւել է 1714 թվականին, Խոջա Մինասի թոռ և Խոջա Քանանի որդու՝ Թարխանի կողմից[4]։

ՃարտարապետությունԽմբագրել

Եկեղեցու հատակագիծը ուղղանկյուն է՝ արևելք-արևմուտք, 17 x 7.5 մ չափերով[5]։ Ժամանակին սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին ունեցել է որմանկարներ, որոնք լավ չեն պահպանվել և ծածկվել են նորոգությունների ժամանակ։ Պեղվել են երկու որմանկարներ՝ խորանի մասում։ Դրանցից մեկը Աստվածածնի ավետումն է՝ հետևյալ գրությամբ. «Յիշատակ է Տէր Յարությունին և յուր կողակից Եաննաուն 175 (1790)»։ Մյուսում ամանի առջև ծնկաչոք քահանա է, իսկ Հիսուսը նստել է աթոռի վրա և խաղողի ճիթը ճմլում է սկիհի մեջ, վերից իջնում է սուրբ Հոգին, իսկ ամպերի մեջից երևում է Աստծո պատկերը։ Որմնանկարն ունի գրություն «Ջուր մաքրություն մեղաց, Արյուն հաղորդություն սրբոց»։

Բեմի երկու կողմերում կան զինվորների պատկերներ։ Սեղանի աստիճանները արծաթապատ են և նկարազարդված խաչերով ու ծաղիկներով։ Աստիճանների կենտրոնական մասերում կան երեք պատկերներ, որոնցից ստորինը ներկայացնում է Սկիհը նշխարով և սուրբ Հոգին, որին բռնած պահում են երկու հրեշտակներ, միջինը՝ Խաչելությունն է, իսկ վերջինը՝ Համբարձումը[6]։ Խորանում Մարիամ Աստվածածինն է՝ Հիսուսը գրկին, իսկ կողքերին՝ հրեշտակներ։ Բեմի արևելեան պատին Բեթղեհեմի եկեղեցու նմանությամբ եղել է խաչաձև պատուհան։ Մատուռի ներսում՝ սեղանի ետին և առաջնային մասերում, գունավոր հախճապակիներ են՝ 1.15 և 1.95 մետր[4]։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել