Սելտի

գյուղ Ռուսաստանում

Սելտի (ռուս.՝ Селты, ուդմ.՝ Сьӧлта), գյուղ Ուդմուրտիայում, Սելտինսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։

Գյուղ
Սելտի
ռուս.՝ Селты
ուդմ.՝ Сьӧлта
ԵրկիրՌուսաստան Ռուսաստան
ԵրկրամասՈւդմուրթական հանրապետություն
ՇրջանՍելտինսկի շրջան
Հիմնադրված է1596 թ.
Առաջին հիշատակում1610
Այլ անվանումներԻլինսկոե, Կիլմեզ-Սելտինսկոե, Սելտա
Պաշտոնական լեզուռուսերեն
Բնակչություն5600 մարդ (2003)
Ազգային կազմուդմուրտներ, ռուսներ, թաթարներ
Կրոնական կազմՈւղղափառություն
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ34159
Փոստային դասիչ427270
Ավտոմոբիլային կոդ18
ՍՎՏԲՀԴ94239855001
Սելտի (Ռուսաստան)##
Սելտի (Ռուսաստան)
Սելտի (Ուդմուրթական հանրապետություն)##
Սելտի (Ուդմուրթական հանրապետություն)

Ձևավորում է «Սելտինսկու» մունիցիպալ կազմավորումը գյուղական բնակավայրի կարգավիճակով, որպես նրա կազմի միակ բնակավայր[1][2]։ Բացի այդ, գյուղում գտնվում է հարևան Կիլմեզսկոյե գյուղական բնակավայրի վարչական կենտրոնը՝ առանց նրա կազմի մեջ մտնելու[3]։

Աշխարհագրություն խմբագրել

Գյուղը գտնվում է Իժևսկից 138 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Պալվայկա գետի վրա, որը Կիլմեզ գետի վտակն է և գտնվում է Ուվա երկաթգծից 42 կմ հեռավորության վրա։ Իժևսկի հետ Սելտին կապված է Սելտի-Ուվա-Նիլգա-Իժևսկ ավտոճանապարհով։

Բնակավայրի մակերեսը կազմում է 11,21 կմ²[4]։

Ստուգաբանություն խմբագրել

Գյուղի անվանումը ծագել է ուդմուրտական ցեղերից մեկի անվանումից՝ ուդմուրտերեն «сьолта» բառից[5]։

Պատմություն խմբագրել

Սելտին առաջին անգամ հիշատակվել է 1610 թվականի մարդահամարում։ Սելտիով է անցնում Սիբիրյան տրակտը։ 1790 թվականի նոյեմբերի 15-ին աքսորավայր գնալիս գյուղով անցել է Ալեքսանդր Ռադիշչևը։ 19-րդ դարում Սելտին բավականին խոշոր գյուղ էր, այստեղ կար եկեղեցի, վոլոստային կառավարում, փոստային բաժանմունք, զեմստվոյական հիվանդանոց, անասնաբուժական կետ, զեմստվոյական կայարան և առևտրային 6 ձեռնարկություն։ 1845 թվականին բացվել է Եղիա մարգարեի եկեղեցին։ 1870 թվականից Սելտի գյուղը Վյատկա նահանգի Մալմիժ գավառի Սելտինսկի շրջանի կենտրոնը։

1921 թվականին Վոտսկոյ ԻՄ-ի ձևավորման շնորհիվ դարձել է Սելտինսկի շրջանի կենտրոն, և դեռևս Ռուսական կայսրության օրոք ստեղծված ավանդույթի համաձայն ստացել քաղաքի կարգավիճակ։ Սակայն 1924 թվականի հուլիսի 28-ին Սելտինսկի շրջանը վերացվել է, Սելտին կրկին դարձել է գյուղ և Սելտինսկի ծխական կենտրոնի հետ մտել Իժևսկի գավառի մեջ։

1929 թվականին անցկացված վարչատարածքային բարեփոխումների ընթացքում վարչաշրջանային կառուցվածքը փոխարինվել է շրջանայինով և ձևավորվել է Սելտինսկի շրջանը։

Սոցիալական ոլորտի օբյեկտներ խմբագրել

  • «Սելտինսկու միջնակարգ հանրակրթական դպրոց» ՔԲՈՒՀ

Տնտեսություն խմբագրել

  • Կտավատի մշակման գործարան (փակվել է մոտավորապես 2006 թվականին)
  • Ասֆալտի արտադրություն
  • Անտառտնտեսություն (փակվել է)

Տրանսպորտ խմբագրել

Տրանսպորտային կապն իրականացվում է ավտոբուսներով մինչև Իժևսկ, Գլազով, Սյումսի և Ուվի։

Մշակույթ խմբագրել

  • Շրջանային գրադարան
  • Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի և արհեստի կենտրոն
  • Կոնստանտինո-Ելենինսկու ուղղափառ աղոթատուն
  • Ուղղափառ եկեղեցի ի պատիվ Սուրբ նահատակ Իոսիֆ Պեգրոգրադսկու, գտնվում է ԱՌՈՒԵ իրավասության տակ («Մագնիտ» խանութի մոտ)

Տեսարժան վայրեր խմբագրել

  • Կա պահպանված հինավուրց առևտրական տներ։
  • Հուշաքար է տեղադրվել ի պատիվ գրող Ա. Ն. Ռադիշչևի։
  • Կառուցվել են հուշահամալիրներ՝ ի պատիվ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զոհված համագյուղացիների և Խորհրդային Միության հերոսների։

Հայտնի մարդիկ խմբագրել

Բնակչություն խմբագրել

Բնակչության թվաքանակը
1959[6]1970[7]1979[8]1989[9]2002[10]2010[11]2012[12]
3357346547105846558552755276
2013[13]2014[14]2015[15]2016[16]2017[17]2018[18]2019[19]
5281534053075252520451255055
2020[20]2021[21]
50255230

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. Закон Удмуртской Республики от 28 января 2005 года № 1-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований и наделении соответствующим статусом муниципальных образований на территории Селтинского района Удмуртской Республики»
  2. Устав муниципального образования «Селтинское» Archived 2020-06-29 at the Wayback Machine.: Наименование муниципального образования – «Селтинское».
  3. Устав муниципального образования «Кильмезское» Archived 2020-03-04 at the Wayback Machine..
  4. «Респулика Удмуртия. Общая площадь земель муниципального образования»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 30-ին։ Վերցված է 2020 թ․ մարտի 4 
  5. Белых С. К., Чураков В. С., Сахарных Д. М. Пётр Матвеевич Сорокин. О расселении удмуртских родов // Иднакар: методы историко-культурной реконструкции. — 2007.
  6. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу
  7. «Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населенных пунктов - районных центров по полу» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-03-03-ին։ Վերցված է 2013-10-14 
  8. «Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-01-10-ին։ Վերցված է 2013-12-29 
  9. «Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-01-ին։ Վերցված է 2013-11-20 
  10. «Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-03-ին 
  11. Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
  12. «Каталог населённых пунктов Удмуртской Республики. Численность постоянного населения на 1 января 2012 года» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-12-25-ին։ Վերցված է 2015-03-24 
  13. «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов)» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-12-ին։ Վերցված է 2013-11-16 
  14. «Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-08-10-ին։ Վերցված է 2014-08-02 
  15. «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-09-23-ին։ Վերցված է 2015-08-06 
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  17. «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года»։ 2017-07-31։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-07-31-ին։ Վերցված է 2017-07-31 
  18. «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-07-26-ին։ Վերցված է 2018-07-25 
  19. «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года»։ Վերցված է 2019-07-31 
  20. «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-17-ին։ Վերցված է 2020-10-17 
  21. «Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более» (XLSX) (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022-09-01-ին։ Վերցված է 2022-09-01 

Արտաքին հղումներ խմբագրել