Բացել գլխավոր ցանկը

Հույն-թուրքական երկրաշարժերի դիվանագիտություն

Հույն-թուրքական երկրաշարժերի դիվանագիտություն (հունարեն՝ Ελληνική-Τουρκική διπλωματία σεισμού, թուրք.՝ Türk-Yunan deprem diplomasisi), աշխարհագրաքաղաքական իրադարձությունների շղթա, որը ուղեկցվեց Հունաստանի և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների վերածննդով, հույն և թուրք ժողովուրդների փոխադարձ համակրանքի առաջացմամբ:

Հունաստանի և Թուրքիայի տեղագրական քարտեզ
Հունաստան և Թուրքիա

Հունաստան

Թուրքիա

Այս իրադարձությունները պայմանավորված էին 1999 թվականին միաժամանակ Թուրքիայի Իզմիթ քաղաքում և Հունաստանի մայրաքաղաքում տեղի ունեցած երկրաշարժերով, որից հետո երկու երկրների կառավարությունները անցյալում թողնելով հույն-թուրքական ատելությունը և լարված հարաբերությունները վերսկսեցին դիվանագիտական հարաբերությունները:

Այս հաջորդական իրադարձությունները ապշեցրել են շատ միջազգային դիտորդներին:

Բովանդակություն

ՊատմությունԽմբագրել

ՆախապատմությունԽմբագրել

Հույն-թուրքական հարաբերությունները ունեն բավականին երկար և լարված պատմություն: Հույների ատելությունը թուրք էթնոսի նկատմամբ սկիզբ է առել 13-րդ դարից:

Նոր ձևավորված Օսմանյան կայսրությունը կարողանում է տապալել Բյուզանդական կայսրության վերջին կառավարչին՝ գրավելով Հունաստանը: Երկար տարիներ Հունաստանը գտնվել է թուրքական ծանր լծի տակ: 13-19-րդ դարերում հույները դարձել են թուրքերի կրոնահալած և ազգահալած քաղաքականության զոհ:

Հունաստանի ազգային-ազատագրական պատերազմի տարիներին երկու էթնոսների հակակրանքը և փոխադարձ ատելությունը հասավ գագաթնակետին:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում կազմակերպելով Հայերի ցեղասպանությունը, թուրքերը մասսայական սպանություններ են կատարել նաև ասորիների և պոնտոսի հույների նկատմամբ:

Հունաստանի թագավորության անկախության հռչակումից հետո հունական պետական միավորումներից ոչ մեկը որևէ դիվանագիտական կապերի մեջ չէր Թուրքիայի հետ: Երկու երկրների հարաբերությունները գտնվում էին լարված վիճակում: Թուրքերի Կիպրոս ներխուժումից հետո Կիպրոսի հույները ևս սկսեցին ատելություն տածել թուրքերի նկատմամբ:

Երկրաշարժերի դիվանագիտությունԽմբագրել

Իզմիթի ավերիչ երկրաշարժի արդյունքներԽմբագրել

 
Իզմիթի երկրաշարժի արդյունքում առաջացած ավերակներ Թուրքիայում

1999 թվականի օգոստոսի 17-ին Թուրքիայի Իզմիթ քաղաքում տեղի է ունեցել 7,4 մագնիտուդի (Ռիխտերի սանդղակով) ուժգնությամբ երկրաշարժ, որը մեծապես վնաս է հասցրել Իզմիթ և Ստամբուլ քաղաքներին:

Երկրաշարժում զոհվել է 17 հազար մարդ և ավելի քան 300 հազար անձ մնացել են անօթևան: Երկրաշարժից մի քանի ժամ հետո Հունաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը դիմել է թուրքական կողմին: Նույն օրը Հունաստանից Իզմիթ և Ստամբուլ են ուղարկվել են առաջին փրկարարական խմբերը:

Դրանից անմիջապես հետո երկրաշարժից տուժած թուրքերի օգնությանն են միացել բազմաթիվ հասարակական և ոչ կառավարական կազմակերպություններ:

Հունաստանի քաղաքներից Թուրքիայի տուժած գոտիներ են ուղարկվել առաջին անհրաժեշտության պարագաներ: Հունաստանից ժամանած օգնությունը ջերմ արձագանք է գտել Հունաստանի մամուլում: Այդ մասին թուրքական մամուլում ներկայացրել են, որպես «ժամանակի բարեկամության»[1]:

Իզմիթի երկրաշարժից հետո միանգամից բարելավվել է երկու երկրների բնակչության հարաբերությունները[2]:

Աթենքի երկրաշարժի արդյունքներԽմբագրել

Ավելի քան մեկ ամիս անց՝ նույն թվականի սեպտեմբերի 7-ին, ավերիչ երկրաշարժ է տեղի ունեցել նաև Հունաստանում: Երկրաշարժի էպիկենտրոնը Աթենքի արվարձաններն էին: Երկրաշարժը գնահատվել է 5,9 մագնիտուդ հզորությամբ:

Որպես երկրաշարժի հետևանք՝ զոհվել են 143 մարդիկ, 12 հազար անձ վիրավորվել է կամ մնացել է անօթևան: Չնայած համեմատաբար փոքրաթիվ մարդկային զոհերի, Հունաստանին հասցված տնտեսական վնասը շատ մեծ էր:

Թուրքիայի կառավարությունը արձագանքել է երկրաշարժին՝ օգնություն առաջարկելով Հունաստանին: Մոտ 13 -ամվա ընթացքում Թուրքիայից Հունաստան են ժամանել բազմաթիվ փրկարարական խմբեր:

Շատ թուրքեր առաջարկել են իրենց օգնությունը, այդ թվում համաձայնել են դառնալ արյան դոնորներ:

ԾանոթագրություններԽմբագրել