Գեյ-Լյուսակի օրենք

Գեյ Լյուսակի օրենք, 1802 թվականին ֆրանսիացի գիտնական Ժոզեֆ Գեյ-Լյուսակը փորձով հայտնաբերել է տրված քանակով գազի ծավալի և ջերմաստիճանի կապը հաստատուն ճնշման տակ։ Ջերմադինամիկական համակարգի վիճակի փոփոխությունը հաստատուն ճնշման դեպքում կոչվում է իզոբար պրոցես (հունարեն․՝«իզոս»՝ հավասար և «բարոս»՝ ծանրություն)։

Իզոբար պրոցեսում ծավալի և ջերմաստիճանի կապը

Գեյ-Լյուսակի փորձում հետազոտվող գազը լցված է ապակե բալոնի մեջ և փակված է սնդիկի կաթիլով, որը կարող է ազատ տեղաշարժվել մթնոլորտի հետ հաղորդակցվող գլանաձև բարակ և հորիզւնական դիրք ունեցող ապակե երկար խողովակում՝ ապահովելով բալոնում օդի ճնշման հավասարությունն արտաքին( մթնոլորտային) ճնշմանը։ Գազի ջերմաստիճանը կարելի է փոխել 0°C-Ից մինչև 100°C(եթե նորմալ մթնոլորտային ճնշումը հավասար է արտաքին ճնշմանը)` տաքացնելով կաթսայի ջուրը։ Գազի ծավալի փոփոխությունը որոշվում է սնդիկի կաթիլի տեղաշարժով։

Դիցուք t๐=0°C ջերմաստիճանում գազը զբաղենում է V๐ ծավալ։ t ջերմաստիճանում գազը զբաղեցնում է V ծավալ:△V-V-V๐ մեծությունը գազի ծավալների փոփոխությունն է ջերմաստիճանը t-ով փոխելիս:△V-ն կախված է ինչպես t-ից, այնպես էլ գազի սկզբնական ծավալից։ Գազի սկզբնական ծավալի յուրաքանչյուր միավորի՝ △V/V๐t է։ Բազմաթիվ, այդ թվում նաև տարբեր գուներով կատարված փորձերի հիման վրա Գեյ-Լյուսակը հայտնաբերել է, որ տվյալ քանակով գազի համար հաստատուն ճնշման դեպքում այդ հարաբերությունը հաստատուն է.

α-ծավալային ընդարձակման ջերմաստիճանային գործակիցն է և ունի ջերմաստիճանի հակադարձ չաձայնություն

Անգլալեզու գրականության մեջ Գեյ–Լյուսակի օրենքը անվանում են Շառլի օրենք։

ՏերմինալոգիաԽմբագրել

Հայերեն անվանում Անգլերեն անվանում Բանաձև
Գեյ–Լյուսակի օրենք Շառլի օրենք (en:Charles's law)
Գեյ–Լյուսակի օրենք
(Volumes Law)
 
Շառլի օրենք Գեյ–Լյու֏սակի օրենք (en:Gay Lussac's law)
Գեյ–Լյուսակի 2–րդ օրենք
 

Օրենքի ձևակերպումըԽմբագրել

Տվյալ քանակով գազի ծավալն իզոբար պրոցեսում ջերմաստիճանից կախված փոխվում է գծային օրենքով։

  կամ  

որտեղ՝  –ծավալ,  –ջերմաստիճան

  կամ  .

ԳրաֆիկըԽմբագրել

Ծավալի կախումը ջերմաստիճանից կոորդինատային հարթության վրա պատկերվում է ուղիղ գծով, որը կոչվում է իզոբար։

Տես նաևԽմբագրել

ԱղբյուրներԽմբագրել

  • Ֆիզիկայի 11–րդ դասարանի դասագիրք

ՀղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 7