Վարդացանն ինֆեկցիոն հիվանդություն է, որը հարուցվում է վիրուսներով[5]։ Հիմնականում հանդիպում է մինչև 3 տարեկան երեխաների մոտ[6]։ Հիվանդությունը սկսվում է մրսածության դասական ախտանիշներով, սակայն երբեմն ախտանիշները կարող են բացակայել[5][6]։ Ցանը հիմնականում վարդագույն է և առաջանում է հիվանդության սկզբից 3 օր հետո[6]։ Հիվանդության բարդությունը ֆեբրիլ ցնցումներ են, լուրջ բարդություններ սովորաբար չեն դիտվում[5][6]։

Վարդացան
Roseola on a 21-month-old girl.jpg
Տեսակհիվանդություն[1][2]
ՊատճառHuman herpesvirus 6?[3] և Human herpesvirus 7?[4]
Հիվանդության ախտանշաններտենդ[3], maculopapular rash?[3] և Ջերմային ցնցում[3]
Բժշկական մասնագիտությունվարակաբանություն
Roseola Վիքիպահեստում

Հարուցվում է մարդկային Հերպես վիրուս 6-ով(HHV-6) կամ 7-ով(HHV-7)[6]։ Փոխանցվում է թքի միջոցով[5][6]։ Կարող է փոխանցվել նաև մորից պտղին[6]։ Ախտորոշվում է կլինիկական ախտանիշների և արյան քննության հիման վրա[6]։

Բուժումը ներառում է տենդի բուժման դեղամիջոցներ և մեծ քանակով հեղուկներ[6]։ Երկու սեռերի մոտ հանդիպման հաճախականությունը նույնն է[6]։ Հիվանդությունն առաջին անցամ նկարագրվել է 1910 թվականին, իսկ վիրուսը դետերմինացվել է 1988 թվականին[6]։ Հիվանդությունն իմունոդեֆիցիտով անձանց մոտ ունի սուր ընթացք և հանգեցնում է մի շարք առողջական խնդիրների[5]։

Նշաններ և ախտանիշներԽմբագրել

Վարդացանը առավել հաճախ ախտահարում է մինչև 6ամսական և 2-3 տարեկաններին երեխաներին։ Սկսվում է ջերմության հանկարծակի բարձրացումով(39–40 °C; 102.2-104 °F)։ Երբեմն բարձր ջերմաստիճանը կարող է ուղեկցվել ֆեբրիլ ցնցումներով։ Մի քանի օր հետո ջերմությունն իջնում է և ի հայտ է գալիս վարդացանը։ Սկզբում վարդացանն առաջանում է իրանին, հետո ձեռքերին, ոտքերին և պարանոցին։ Ցանը ցավոտ չէ և կարող է անցնել 1-2օրվա ընթացքում։ Եթե ցանը զուգակցվում է շաղկապենաբորբի, մրսածության և հազի հետ, ապա ցանը կարող է սկսել դեմքից և տևել մի քանի օր։ Հազվադեպ կարող է դիտվել լյարդի դիսֆունկցիա։

Երեխաների մի փոքր մասը, ովքեր վարակված են HHV 6-ով, կարող են ունենալ հիվանդության այլ ախտանիշներ։ HHV 6-ով վարակված երեխաների 30%-ի մոտ դիտվում է էկզանթեմա[7]։

Ֆեբրիլ ցնցումները սպեցիֆիկ բուժում չեն պահանջում, չունեն երկարատև բացասական հետևանքներ և տևում են մինչև 5 րոպե։ Այնուամենայնիվ ֆեբրիլ ցնցումների դեպքում անպայման պետք է դիմել բժշկի՝ ավելի լուրջ հիվանդությունները (մենինգիտ, կարմրուկ) բացառելու նպատակով։

Մեծահասակները, ովքեր մանկական տարիքում վարակվել են HHV6-ով, նորից վարակման դեպքում, հիվանդությունն ունի սուր ընթացք և կարող է ցուցաբերել մոնոնուկլեոզի ախտանիշներ[8]։

ՊպատճառագիտությունԽմբագրել

 
HH6-ը էլեկտրոնային մանրադիտակով

Վարդացանը հարուցվում է մարդկանց Հերպես վիրուս 6-ով և Հերպես վիրուսի 7-ով, որոնք երբեմն անվանում են ռոզեոլովիրուսներ։ Տարբերում ենք Հերպես վիրուս 6-ի երկու տարատեսակ (HHV-6a,HHV-6b) և հետազոտությունները, որոնք իրականցվել են ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում, Դուբայում, Ճապոնիայում, ցույց են տվել, որ էկզանթեմա առաջացնում է HHV-6bն։ Հիվանդության այս ձևն 90% դեպքերում առաջանում է մինչև 2 տարեկան երեխաների մոտ։

ԿանխարգելումԽմբագրել

Չկա սպեցիֆիկ վակցինա և բուժում։ Հիվանդությունը սովորաբար ունի մեղմ ընթացք։

ԲուժումԽմբագրել

Թեթև դեպքերում հիվանդությունը բուժվում է առանց դեղորայքի[9]։ Սակայն եթե կան էնցեֆալիտի նշաններ, բուժումը ներառում է Գանցիկլովիր կամ Ֆոսկարնետ[10]։

ՊատմությունԽմբագրել

Հիվանդությունը առաջին անգամ նկարագրվել է 20րդ դարի սկզբին բժիշկ Ջոբ Զահորսկու կողմից։ 1909 թվականին նա առաջին անգամ ներկայացրեց 15 երեխաների հիվանդության պատմությունները, որոնց մոտ նկատել էր վարդացան։ 1913 թվականի հոկտեմբերին ՋԱՄԱ(JAMA) ամսագրում տպագրվեց «Մանկական վարդացան» հոդվածը, որը բավականին մեծ արձագանք ստացավ։ Ջոբ Զահորսկին հոդվածում նկարագրում է ևս 29 դեպք՝ նշելով, որ հիվանդությունը պետք է տարբերել կարմրուկից։ Նշել է նաև, որ կարմրուկի ժամանակ տենդը տևում է մի քանի ժամ, իսկ վարդացանի ժամանակ 2-3օր[11]։

ԱնուններԽմբագրել


Country Local name (language) Translated name
Belgium Driedagenkoorts (Dutch)

Zesde ziekte (Dutch) Roséole (French)

"three-day fever"

"sixth disease" -

China (PRC) 急疹 (Mandarin) jí zhěn (pinyin) "fast rash"
Czech republic Šestá nemoc (Czech) "sixth disease"
Denmark Tredagsfeber (Danish) "three day fever"
Estonia Roseool, kolme päeva palavik Roseola/three day fever
Finland Vauvarokko (Finnish) "baby measles"
France Roséole "Roseola"
Germany Drei-Tage-Fieber (German) "three-day fever"
Greece Αιφνίδιο εξάνθημα (Greek) "sudden rash"
Hungary Háromnapos láz (Hungarian)

Hatodik betegség (Hungarian)

"three-day fever"

"sixth disease"

Iceland Mislingabróðir (Icelandic) "measles' brother"
Israel Tifrachat vrooda תפרחת ורודה (Hebrew) "rose/pink rash"
Italy Sesta malattia (Italian) "sixth disease"
Japan 突発性発疹 (Japanese) toppatsuseihasshin "fast/sudden rash"
Korea (South) 돌발진 (Korean) Dolbaljin "fast/sudden rash"
Malaysia Campak halus (Malay) "small/tiny measles"
Netherlands Zesde ziekte (Dutch) "sixth disease"
Norway Fjerde barnesykdom (Norwegian)[12] "fourth disease"
Philippines Tigdas Hangin (Tagalog) "wind measles"
Poland Gorączka trzydniowa (Polish) "three-day fever"
Romanian Roseola

eruptia subita

Roseola
Russia Розеола (Russian)

шестая болезнь (Russian)

Roseola

"sixth disease"

Singapore Jiǎ má 假麻 (Chinese) "false measles"
Slovakia Šiesta (detská) choroba (Slovak) "sixth disease"
Slovenia Šesta bolezen (Slovenian) "sixth disease"
South Africa Roseola (English) "Roseola"
Sweden Tredagarsfeber

Sjätte sjukan (Swedish)

"three-day fever"

Sixth disease

Taiwan Méiguī zhěn 玫瑰疹 (Chinese) "rose rash"
Turkey Altıncı hastalık (Turkish) "sixth disease"
Vietnam Sốt phát ban (Vietnamese) "baby rash"

ՀետազոտություններԽմբագրել

HHV6-ը կարող է կապված լինել նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների հետ[13]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 WikiSkripta — 2008. — ISSN 1804-6517
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8021757
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Campadelli-Fiume Gabriella (1999)։ «Human Herpesvirus 6: An Emerging Pathogen»։ Emerging Infectious Diseases (en-us) 5 (3): 353–366։ PMC 2640789։ PMID 10341172։ doi:10.3201/eid0503.990306։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 September 2017-ին։ Վերցված է 26 September 2017 
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 Stone RC, Micali GA, Schwartz RA (April 2014)։ «Roseola infantum and its causal human herpesviruses.»։ International Journal of Dermatology 53 (4): 397–403։ PMID 24673253։ doi:10.1111/ijd.12310 
  7. Zerr D. M., Meier A. S., Selke S. S., Frenkel L. M., Huang M. L., Wald A., Rhoads M. P., Nguy L., Bornemann R., Morrow R. A., Corey L. (2005)։ «A Population-Based Study of Primary Human Herpesvirus 6 Infection»։ New England Journal of Medicine 352 (8): 768–776։ PMID 15728809։ doi:10.1056/NEJMoa042207 
  8. Stoeckle MY (2000)։ «The spectrum of human herpesvirus 6 infection: from roseola infantum to adult disease»։ Annu. Rev. Med. 51: 423–30։ PMID 10774474։ doi:10.1146/annurev.med.51.1.423 
  9. Tesini BL, Epstein LG, Caserta MT (December 2014)։ «Clinical impact of primary infection with roseoloviruses.»։ Current Opinion in Virology 9: 91–6։ PMC 4267952։ PMID 25462439։ doi:10.1016/j.coviro.2014.09.013 
  10. Ongrádi J, Ablashi DV, Yoshikawa T, Stercz B, Ogata M (February 2017)։ «Roseolovirus-associated encephalitis in immunocompetent and immunocompromised individuals.»։ Journal of NeuroVirology 23 (1): 1–19։ PMC 5329081 ։ PMID 27538995։ doi:10.1007/s13365-016-0473-0 
  11. John Zahorsky. Roseola Infantum. Journal of the American Medical Association. Oct 18, 1913 pages 1446-1450
  12. Nylander, Gro (2009) "Lille venn, hva nå?"
  13. Hogestyn JM, Mock DJ, Mayer-Proschel M (February 2018)։ «Contributions of neurotropic human herpesviruses herpes simplex virus 1 and human herpesvirus 6 to neurodegenerative disease pathology.»։ Neural Regeneration Research 13 (2): 211–221։ PMC 5879884 ։ PMID 29557362։ doi:10.4103/1673-5374.226380