«Մասնակից:Մարիանա Մարուքյան/Ավազարկղ1»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ջնջվում է էջի ամբողջ պարունակությունը
(Ջնջվում է էջի ամբողջ պարունակությունը)
Պիտակ: Դատարկում Manual revert
'''Բադուլլա''' ({{lang-si|බදුල්ල}}, {{lang-ta|பதுளை}}), քաղաք [[Շրի Լանկա|Շրի Լանկայի]] կենտրոնական մասում, Ուվա նահանգի վարչական կենտրոնը և համանուն շրջանը։ Բնակչությունը կազմում է 43 000 մարդ (2004)։ Քաղաքը գտնվում է [[Կոլոմբո|Կոլոմբոյից]] մոտ 230 կմ և [[Կանդի|Կանդիից]] 100 կմ հեռավորության վրա, ծովի մակարդակից 680 մ բարձրության վրա։ Այն հայտնի է որպես բրիտանացի ականավոր արաբագետ Հարի Ֆիլբիի ծննդավայր։
 
== Աշխարհագրություն ==
Բադուլլան գտնվում է Կանդիի հարավ-արևելքում, գրեթե շրջապատված Բադուլու Օյա գետով, ծովի մակարդակից մոտ 680 մ (2230 ֆտ) բարձրության վրա և շրջապատված է թեյի տունկերով: Քաղաքը ստվերվում է Նամունուկուլայի լեռների շարքով (ամենաբարձր գագաթը՝ 2016 մ (6614 ֆտ) ծովի մակարդակից)։ Այն եղել է նախագաղութային սինհալական տեղական արքայազնի (տարածաշրջանային թագավորի) բազան, ով կառավարում էր տարածքը Կանդիում գլխավոր թագավորի օրոք, նախքան այն դառնալը [[Բրիտանական կայսրություն|Բրիտանական կայսրության]] մաս: Հետագայում այն ​​դարձել է բրիտանական կառավարիչների գավառական վարչական կենտրոններից մեկը։ Քաղաքը եղել է բրիտանացիների կողմից կառուցված վերգետնյա երկաթուղային գծի վերջնակետը՝ հիմնականում թեյի տունկերի արտադրանքը Կոլոմբո տանելու համար:
 
== Պատմություն ==
Բադուլլան մեկուսացված գյուղ էր, քանի դեռ 19-րդ դարի կեսերին բրիտանացիները ճանապարհներ կառուցեցին Կանդիից և Նուվարա Էլիայից՝ որպես աճող տունկերի տնտեսության մաս:
 
20-րդ դարում Բադուլլան դարձել էր տարածաշրջանային կենտրոն, որտեղ բրիտանացիները այն հաստատել էին որպես Ուվա Վելասայի մայրաքաղաք, որն այժմ հայտնի է որպես Ուվա նահանգ: Բադուլլան դեռևս ունի մի շարք բրիտանական գաղութային շենքեր, ներառյալ Բադուլլա երկաթուղային կայարանը, Սուրբ Մարկոսի եկեղեցին և Հին Ուելեկադե շուկան: Բադուլլա թաղամասը թեյ արտադրող առաջատար շրջաններից մեկն է, որը զիջում է միայն Նուվարա-Էլիա թաղամասին:
 
Երկրի անկախացումից հետո քաղաքը կայուն աճ է գրանցել՝ 1946 թվականին մոտավորապես հասնելով 13000-ի, 1977 թվականին՝ 38000-ի և 2011 թվականին՝ 47587-ի։<ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Sri Lanka|author=Peebles, Patrrick|publisher=Rowman & Littlefield|date=2015|page=49|isbn=9781442255852}}</ref>։
 
Բադուլլան բազմազգ քաղաք է, որի սրտում է գտնվում հնագույն Մութիյանգանա տաճարը: [[Կաթոլիկ եկեղեցի|Կաթոլիկ եկեղեցին]] այստեղ ունի թեմ:
 
== Կլիմա ==
Քաղաքը գրեթե բոլոր կողմերից շրջապատված է Բադուլլա գետով և լեռներով։ Արդյունքում քաղաքում և նրա շրջակայքում ստեղծվում է հատուկ միկրոկլիմա, որը բնութագրվում է բարձր խոնավությամբ և հաճախակի թանձր մառախուղներով, ինչպես նաև այս տարածաշրջանի համար համեմատաբար ցածր միջին ջերմաստիճանով։ Տարվա ընթացքում Բադուլլայում ցերեկային հարաբերական խոնավությունը տատանվում է հուլիսի 58%-ից մինչև դեկտեմբերի 85%<ref>[http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/Pages/chap1.htm Climate in Sri Lanka] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715001116/http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/Pages/chap1.htm |date=2012-07-15 }}</ref>։
 
{{Եղանակի աղյուսակ
| Ширина =
| Положение =
| վայր = Բադուլլա
| Աղբյուր = средний максимум и минимум - данные за 2009 г., осадки - данные за 2004-2009 гг., средняя температура — статистика за 1961—1990 гг. по [http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/Pages/chap1.htm данным Департамента переписи и статистики Шри-Ланки]
 
 
| հունվ_միջ = 21.9 | հունվ_միջ_տեղ = 198.7
| փետ_միջ = 23.3 | փետ_միջ_տեղ = 52.1
| մարտ_միջ = 24.4 | մարտ_միջ_տեղ = 137.8
| ապր_միջ = 25.4 | ապր_միջ_տեղ = 199.2
| մայ_միջ = 25.9 | մայ_միջ_տեղ = 98.1
| հուն_միջ = 26.0 | հուն_միջ_տեղ = 50.8
| հուլ_միջ = 25.6 | հուլ_միջ_տեղ = 36.3
| օգոս_միջ = 25.3 | օգոս_միջ_տեղ = 83.1
| սեպ_միջ = 25.5 | սեպ_միջ_տեղ = 79.7
| հոկ_միջ = 25.0 | հոկ_միջ_տեղ = 328.6
| նոյ_միջ = 23.1 | նոյ_միջ_տեղ = 276.9
| դեկ_միջ = 22.8 | դեկ_միջ_տեղ = 310.7
| տարի_միջ = 24.5 | տարի_միջ_տեղ = 1851.9
 
| հունվ_միջ_նվազ = 16.3 | հունվ_միջ_առավ = 24.8
| փետ_միջ_նվազ = 15.5 | փետ_միջ_առավ = 26.8
| մարտ_միջ_նվազ = 17.5 | մարտ_միջ_առավ = 29.2
| ապր_միջ_նվազ = 18.7 | ապր_միջ_առավ = 29.1
| մայ_միջ_նվազ = 19.5 | մայ_միջ_առավ = 30.5
| հուն_միջ_նվազ = 18.9 | հուն_միջ_առավ = 31.0
| հուլ_միջ_նվազ = 18.7 | հուլ_միջ_առավ = 31.3
| օգոս_միջ_նվազ = 18.8 | օգոս_միջ_առավ = 30.2
| սեպ_միջ_նվազ = 19.3 | սեպ_միջ_առավ = 30.6
| հոկ_միջ_նվազ = 18.8 | հոկ_միջ_առավ= 29.8
| նոյ_միջ_նվազ = 18.7 | նոյ_միջ_առավ = 26.1
| դեկ_միջ_նվազ = 18.8 | դեկ_միջ_առավ = 25.1
| տարի_միջ_նվազ = - | տարի_միջ_առավ = -
}}
 
== Բնակչություն ==
2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով Բադուլլայի բնակչությունը կազմել է 42․9 հազար մարդ։ Էթնիկական կազմը բաշխված է հետևյալ կերպ՝ սինգալցիներ՝ 72%, շրի-լանկյան թամիլներ՝ 3,8%, հնդիկ թամիլներ՝ 18%, մավրեր (արաբներ)՝ 5%, բյուրգերներ՝ 0,1%, մալայացիներ՝ 0,2%։
Բադուլլայի բնակչության մոտ 72%-ը դավանում է բուդդայականություն, 20%-ը՝ հինդուիզմ, 5%-ը՝ իսլամ, 1,7%-ը՝ կաթոլիկություն, 0,7%-ը՝ քրիստոնեության այլ ոլորտներ<ref>[http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/Pages/chap2.htm Population in Sri Lanka] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120708002922/http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/Pages/chap2.htm |date=2012-07-08 }}</ref>։
 
Բադուլլայի բնակչության դինամիկան 1891-2001 թվականներին․
{| class="wikitable"
|-
!Տարի
!1891
!1901
!1911
!1921
!1931
!1946
!1953
!1963
!1971
!1981
!2001
|-
| Թիվ (հազար) ||5,0 || 5,9 || 6.5 || 8.1 || 9.9 || 13.4 || 17.0 || 27.1 || 35.5 || 33.1 || 41.0
|}
 
== Տրանսպորտ ==
 
=== Ճանապարհ ===
Բադուլլան Կոլոմբոյից մոտ 230 կմ (140 մղոն) հեռավորության վրա է դեպի Շրի Լանկայի կենտրոնական բլուրների արևելյան լանջերը: Կան բազմաթիվ երթուղիներ դեպի Բադուլլա Կոլոմբոյից, Կանդիից և Գալլեից: Կոլոմբոյից կարելի է ճանապարհորդել Ռատնապուրայի, Բալանգոդայի, Հապուտալեի, Բանդարավելայի և Հալի Էլայի միջով A4 և A16 երկայնքով մինչև Բադուլլա, որը կարող է տևել 5-6 ժամ: Կանդիից գոյություն ունի երկու երթուղի՝ կամ «Վիկտորիա-Ռանդենիգալա Ռաջա Մավաթա» կամ Նուվարա Էլիա (երթուղի A5)։ Գալլեից լավագույն երթուղին Մատարա, Համբանտոտա, Ուելավայա, Էլլա, Դեմոդարա և Հալի Էլա (A2 երթուղի) միջով է: Բոլոր երթուղիները գեղատեսիլ են, և կարելի է տեսնել աշխարհագրության հիասքանչ տեսարաններ, որոնք փոխվում են ճանապարհորդելիս: Բադուլլան և նրա շրջակայքը խորհուրդ են տրվում էկոտուրիստներին, քանի որ Հորթոն Սարահարթ ազգային պարկը և Քնուքլես լեռները գտնվում են մի քանի ժամվա հեռավորության վրա:
 
=== Երկաթուղի ===
Բադուլլա երկաթուղային կայարանը գլխավոր գծի վերջին կայարանն է և գտնվում է Կոլոմբո Ֆորտ կայարանից 292․3 կմ (181․6 մղոն) հեռավորության վրա: Գիծը կառուցվել է բրիտանացիների կողմից Բադուլլա թաղամասից հավաքված թեյը Կոլոմբո տեղափոխելու համար:
 
== Զբոսաշրջային վայրեր ==
* Մութիյանգանա տաճար, հին բուդդայական տաճար, որը գտնվում է Բադուլլայի կենտրոնում: Այն համարվում է Սոլոսմաստաններից մեկը՝ Շրի Լանկայի տասնվեց սուրբ վայրերից մեկը, որը [[Բուդդայականություն|բուդդիստների]] կարծիքով այնտեղ է այցելել [[Բուդդա|Գաուտամա Բուդդան]]:
*Բադուլլա Կատարագամա Դևալայա, հնագույն դևալայա, որը գտնվում է Բադուլլա քաղաքում: Այն սինհալական Կատարագամա դևիյոյին նվիրված սրբավայրերից մեկն է։
* ''Old Welekade Market,'' պատմական գաղութային շենք, որը գտնվում է Բադուլլա քաղաքի կենտրոնում: Այն կառուցվել է 1889 թվականին [[Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն|բրիտանացիների]] կողմից։
*Դունհինդա ջրվեժ, 64 մետր (210 ոտնաչափ) բարձրությամբ ջրվեժ, գտնվում է Բադուլլայից 5 կիլոմետր (3,1 մղոն) հյուսիս։ Սա Շրի Լանկայի ամենահայտնի ջրվեժներից մեկն է, որը հիշատակված է մի քանի հայտնի երգերում և գրական ստեղծագործություններում: Այն շատ տեղացի և օտարերկրյա զբոսաշրջիկների է գրավում տարածաշրջան:
* Բոգոդայի հնագույն փայտե կամուրջը երկրի ամենահին պահպանված փայտե կամուրջներից մեկն է (ավելի քան 400 տարեկան) և գտնվում է Բադուլլայից 13 կիլոմետր (8,1 մղոն) հարավ, Հալի-էլա քաղաքին մոտ:
* Դեմոդարա երկաթուղային կայարանը գտնվում է Էլլա և Ուդոուարա երկաթուղային կայարանների միջև։ Դեմոդարա երկաթուղային կայարանը հայտնի է նրանով, որ երկաթուղին շրջվում է հարթակից, այնուհետև անցնում թունելում գտնվող երկաթուղային կայարանի տակով։
* Սուրբ Մարկոսի եկեղեցի, որը կառուցվել է Ուվա նահանգի կառավարության գործակալի օգնական մայոր Թոմաս Ուիլյամ Ռոջերսի հիշատակին, ով մահացել է 1845 թվականի հունիսի 7-ին Հապուտալեի Շերվուդ կալվածքում կայծակի հարվածից հետո: Սա առաջին եկեղեցին էր, որը օծվել է (1857 թվականի ապրիլի 25) Կոլոմբոյի առաջին եպիսկոպոս Վեր. Ջեյմս Չեփմենը։
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
==Արտաքին հղումներ==
* [http://www.governor.up.gov.lk Նահանգապետի գրասենյակ - Ուվա / ඌව පලාත් ආණ්ඩුකාරවර කාර්යාලය]
* [http://www.badullapgh.org Գավառական գլխավոր հիվանդանոց - Բադուլլա / පළාත් මහ රෝහල - බදුල්ල]
* [http://www.bdgnmv.sch.lk Դպրոց Բադուլլա շրջանում]
* [http://www.divaina.com/2009/12/21/mano04.html Բադուլլա]
* [http://www.liccavi-earth.com/Liccavi/Search.aspx?lat=6.99161&lon=81.05500&zoom=10 Մանրամասն քարտեզ Շրի Լանկայի և Բադուլլա շրջակայքի]