Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 18 բայտ ,  3 տարի առաջ
մանր-մունր, փոխարինվեց: → (3) oգտվելով ԱՎԲ
|calling_code=[[+244]]
}}
'''Անգոլա''' (պաշտոնապես '''Անգոլայի Հանրապետություն'''<ref name="atlas mira">Атлас мира. Государства и территории мира. Справочные сведения. — Роскартография, 2010. — С. 14. — ISBN 978-5-85120-295 </ref> ({{lang-pt|República de Angola}} {{IPA|ʁɛˈpublikɐ dɨ ɐ̃ˈɡɔlɐ}}), երկիր [[Աֆրիկա]]յի հարսւվ-արևմուտքում, [[Պորտուգալիա]]ւյի գաղութը (1951 թվականից՝ անդրծովյան նահանգ)։ Արևմուտքում ողողվում է [[Ատլանտյան օվկիանոս]]ով։ Տարածությունը 1246,7 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 5340 հզ. (1969) մարդ է։ [[ՄԱԿ]]-ի անդամ [[1976]] թվականի [[դեկտեմբերի 1]]-ից։
 
== Վարչական բաժանում ==
| [[Պատկեր:Angola - Zaire.svg|45px]]
|- style="background: #CCC;"
| ||Ընդամենը|| ||1 246 700||15 566 000||12,49||
|}
 
== Բնություն ==
Անգոլայի մեծ մասը սարահարթային է (1000 մ և ավելի բարձրությամբ), ծովափնյա նեղ (50—200 կմ) մասը՝ դաշտավայր։ Ամենաբարձր կետը [[Մոկո (լեռ)|Մոկո]] լեռն է (2610 մ)։ Երկրաբանական կառուցվածքով կազմում է [[Աֆրիկական պլատֆորմ]]ի մի մասը։ Անգոլան հարուստ է [[ալմաստ]]ի ցրոններով, [[նավթ]]ի, գորշ [[Ածուխ|ածխի]], [[երկաթ]]ի, [[մանգան]]ի, [[Պղինձ|պղնձի]], [[ուրան]]ի, [[Ոսկի|ոսկու]] և այլ հանածոներով։ Անգոլայի ներքին մասի կլիման հասարակած-մուսոնային Է, անձրևային ամառով և չոր ձմեռով, մերձծովյան մասում՝ արևադարձային-պասատային, չորային։ Տաք ամսվա (մերձծովյան մասում՝ մարտ կամ ապրիլ, ներքին մասում՝ հոկտեմբեր կամ նոյեմբեր) միջին ջերմաստիճանը 22&nbsp;°C–ից 28&nbsp;°C է, ցուրտ ամսվանը (հուլիս, օգոստոս)՝ 15&nbsp;°C–ից 22&nbsp;°C։ Տարեկան տեղումները՝ 1000—1500 մմ, ծայր հարավում՝ 500–1000 մմ, ծովափին՝ հարավում 50—100 մմ, հյուսիսում՝ 250—500 մմ։
 
Խոշոր գետերից են Զամբեզին, Կասաին, Կվանգոն, Կվանզան, Կունենեն ևն։ Գետերն ունեն սահանքներ՝ հիդրոէներգիայի հարուստ պաշարներով, նավագնացության համար մեծ մասը պիտանի չէ։ Երկրռւմ աճում են չոր արևադարձային, սաղարթավոր, նոսր անտառներ, որոշ վայրերում խոտային և թփուտային սավաննաներ են՝ տեղ-տեղ բաոբաբներով։ Հարավում մերկացած սավաննաներ են, կիսաանապատներ և անապատներ։ Կենդանական աշխարհում տիրապետող են Արևելա-Աֆրիկյան ենթամարզի [[սավաննա]]յի ներկայացուցիչները՝ Արևմտա–Աֆրիկյան ենթամարզի անտառային [[ֆաունա]]յի տարրերով։
== Անգոլայի քաղաքներ ==
{{Անգոլայի խոշոր քաղաքներ}}
 
 
Անգոլայի ժողովուրդների սոցիալ-տնտեսական զարգացումն ընթացել է խիստ անհավասարաչափ։ Որոշ ժողովուրդներ մինչև այժմ պահպանել են տոհմատիրական կարգերը, մյուսները, միջնադարում արդեն ունեին իրենց պետությունները՝ Կոնգո, Լունդա, Գոլաան–Դոնգո (վերջինից էլ առաջացել է երկրի անունը)։
 
== Գրականություն ==
Բաևտու լեզվաընտանիքին պատկանող կիմբունդու, բունդու, կիկոնգո, գանգելա և այլ լեզուներով հարուստ բանավոր գրականություն։ ժամանակակից գրավոր գրականությունը հիմնականում պորտուգալերեն է։ [[19-րդ դար]]ի վերջում Կորդեյրու դա Մատտան գրառել է Ժողովրդական բազմաթիվ ստեղծագործություններ և հրատարակել «ժողովրդական իմաստությունը անգոլական ասացվածքևերում» պորտուգալերեն ժողովածուն։ Գրող 0. Ռիբաշի «Միսոսո» (հ. 1—3, 1961) գրքում ամփոփված են 100 հեքիաթ ե 500 ասացվածք։ Սկզբնական շրջանի գրականության համար (1855—1930) հատ– րարներին Ա-ի ժողովրդի դեմ պայքարում կանշական են երկու հակադիր ոսլղոթյուններ՝ գաղութատիրական և հայրենասիրական գաղափարախոսությունևերով։ 1930–47-ը գրական կյանքի լճացման տարիներ էին։ Հաջորդ շրջանի (1948—60) գրականությանը հատուկ է գաղութատիրության մերկացումը։ Այդ տարիևերիև սկզբևավորվել է «Գևում ենք հայտնագործելու Անգոլաև» կուլտուր-լուսավորական հայրենասիրական շարժումը։ Լույս են տեսել առաջադեմ գրող Կ. Աորոմենյուի «Մեռյալ հող» (1949) և «Շրջադարձ» (1957) վեպերը։ Անգոլայի գրակաևության վերջին շրջանը հատկանշվում է ազատագրական պայքարի թեմատիկայի ընդլայնումով։ Առաջադիմակաև գրակաևությունը զարգանում է երկրի սահմաևևերից դուրս։ «Բանաստեղծություններ> (1961), «Տամաք աչքհրով> (1963) գրքերի հեղինակ, քնարերգության երեք անթոլոգիաների կազմող դի Անդրիադին Կորդեյրու դա Մատտան գրառել է Ժողովրդական բազմաթիվ ստեղծագործություններ և հրատարակել «ժողովրդական իմաստությունը անգոլական ասացվածքևերում» պորտուգալերեն ժողովածուն։։
 
== Ճարտարապետություն ==
{{ՀՍՀ}}
{{Աֆրիկայի երկրներ}}
 
[[Կատեգորիա:Անգոլա]]
[[Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ]]
266 264

edits