«Ցեղակրոնություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Նժդեհը հիացմունքով է խոսում «նախաքրիստոնեական հայու անգերազանցելի մարդկայնության և բարձրորեն ասպետական ոգու մասին»։ «Վահագնա-Անահտական Հայաստանում ես տեսնում եմ այնպիսի հոգեգծեր, առաքինություններ, որոնք պիտի բաղձյալ մեր՝ որքան գոռոզ, այնքան հոգեպես աղքատ ու տմարդի դարաշրջանին»<ref>Գարեգին Նժդեհ // «Խորհրդածություններ», էջ 63</ref>։
 
Նժդեհը հակաքրիստոնյա կամ հեթանոս չէ, բայց նաև Քրիստոսի ուսմունքի մոլեռանդ պաշտպանը չէ։ Հայերին նա համարում է «զոհը քրիստոնեական բարոյախոսության, որ շարունակվում է մնալ որպես ներկ և շպար, որպես քող և դիմակ ուժեղների հոգու համամրհամար»<ref>«Հայաստան», Պլովդիվ, 1924 թ.՛ թիվ 29</ref><ref>{{Գիրք:Ավո:Նժդեհ|230}}</ref>։ Նա հարգում է Քրիստոսին՝ իբրև գաղափարի հերոս, իբրև Աստվածամարդ, սակայն համարում է նրան ցնորապաշտ, իսկ նրա խոսքը՝ վսեմ, բայց թյուրըմբռնման ագվելի շուտ՝ տառացի ընկալման դեպքում՝ վտանգավոր։
Նժդեհը, որպես ցեղակրոնության հիմնադիր, գրում էր<ref name="բացնամ">«Գարեգին Նժդեհ // «Բաց նամակներ հայ մտավորականությանը», էջ 21-22</ref>.
{{քաղվածքի սկիզբ}}Քրիստոսը սիրում էր, որովհետև ուժեղ էր, նա սիրում էր, որովհետև սիրելու և ներելու չափ հզոր էր... Նա զոհաբերեց, որովհետև գաղափարի հերոս էր։ Միայն արին, քաջը, միայն հերոսը կարող է զոհաբերել։{{քաղվածքի վերջ}}
{{քաղվածքի սկիզբ}}Վերացնելով մահվան ու կյանքի միջև գոյություն ունեցող անջրպետը, Նազովրեցին ժխտեց մահը, որով և հանդիսացավ հավիտենական սերմնացմանը ոգու հսկաների՝ սրբերի, նահատակների, հերոսների։{{քաղվածքի վերջ}}
 
Ուշագրավ է քրիստոնյայի՝ նժդեհյան,այսինքն ցեղակրոնյան ըմբռնումը, որը. «քրիստոնյան նա՛ չէ, ով քրիստոնեական վարդապետությոան տարերքը սխալ է հասկացել, ընկել նախապաշարումների ցանցի մեջ և տկարացել կորչելու աստիճան, այլ նա՛, ում մջմեջ մի քիչ քրիստոսություն կա - մի կայծ ամենահզոր Աստվածամարդու հոգուց»<ref name="բացնամ" />։
 
ՑեղակրոնությունըՑեղակրոնություն դավանանքը ստորադասում է ազգությանը, նշանաբանելով՝ ''«Ցեղը ամեն բանե վեր»''։ Այն պայքար չէ՛ քրիստոնեության կամ Հայ եկեղեցու դեմ և պահանջ չի՛ դնում կրոնափոխության, այլ՝ հիշեցնում է միայն, որ հին աստվածները վկաներն են մեր ծննդի և մարմնավորողը՝ մեր ցեղային որակների։ [[Արմենակ Բարսեղյան]]ը իր «Ցեղակրոն շարժումը» գրքում հետևյալ կերպ է մեկնաբանում ցեղակրոնության մոտեցումը հին հայկական կրոնին. «ցեղային ձգտումներու լավագույն մեկ արտահայտությունն է մեր հեթանոսական կրոնը, որ մեզի կներկայանա իբրև ցեղային արժեքներու խտացում մը»<ref>Արմենակ Բարսեղյան // [http://www.mayrhayastan.am/doc/arm/pdf%20grqer/BARSEGHYAN%20ARMENAK%20Ceghakron%20sharjum.pdf «Ցեղակրոն շարժումը»], էջ 26</ref>։
 
Ցեղակրոնությունը ձգտում է վերականգնել խաթարված հայկական ցեղային ինքնատիպությունը։ Ինչպես գրում է [[Մուշեղ Լալայան]]ը<ref name="Լալայան2001" />, դա ո՛չ թե Հայկի ներնետ ու աղեղով, այլ Հայկյան ովո՛վոգո՛վ կռվելու պատգամն է։ Միաժամանակ, նա չի՛ քարոզում անյալիցանցյալից հրաժարում կամ ապագայի անգործ սպասում։ Ցեղակրոնությունը հետադարձ հայացք է դեպի հայկական արմատները, և, այդ արմատների հզորությունից ներշնչված վստահ ու հաստատուն կեցվածք ապագային նկատմամբ<ref name="Խռովք32" />։
 
=== Վահագնապաշտություն ===
Ցեղակրոնությունը էական դեր է հատկացնում վահագնապաշտությանը, սակայն որպես հին հայերի արիության խորհրդանիշ, այլ ոչ թե որպես հեթանոսություն<ref name="բացնամ" /><ref>«Արաքս», Սոֆիա, 1926 թ. փետրվարի 11, «Անարիությունը՝ մայր չարյաց»</ref>.
{{քաղվածքի սկիզբ}}Վահագնի հետ պիտի խոսենք հիմա՝ Աստվածը հին արիական հայության։ Մի նոր սուրբ գիրք պիտի դրվի մեր ժողովրդի ձեռքը՝ ավետարանը արիների։{{քաղվածքի վերջ}}
{{քաղվածքի սկիզբ}}Հայ ժողովրդի հավաքական հոգու մեջ հրմամայողաբարհրամամայողաբար հարություն պիտի առնի պաշտամունքը մեր հին և հզոր Աստծու։ Վահագնի համար տաճարներ պիտի բարձրանան... ամեն տեղ, ուր կապրի հայը՝ ամեն մի հոգու մեջ, քանզի արիությունն է եղել հավիտենական պարտականությունը այն ազգերի, որոնք չեն ուզում մեռնել։ ''«Արիացի՛ր, արիացրո՛ւ»''. սա՛ պիտի լինի մեր օրվա նշանաբանը։ Վահագն՝ Աստված, արիապաշտությունը՝ նոր կրոն, հայ մարդն՝ արի՛, եթե չենք ուզում մեր տեղն արևի տակ մի օր զիջել մեզնից արիներին։{{քաղվածքի վերջ}}
 
Այնումենայնիվ, ցեղակրոնությունը չի հակադրում Վահագնին և Քրիստոսին կամ հայկականն ու քրիստոնեականը, այլ՝ դրանք խորքում տեսնում է համադրելի. «սկզբից ի վեր հայությունն ու ''իր քրիստոնեությունը'' ձուլված են ի մի բնություն<ref name="Ամերիկահայությունը90" />»։ Եվ միաժամանակ<ref name="ԲանտայինԳրառումներ" />.
{{քաղվածքի սկիզբ}}Աններելի սխալ է կրոնական կրքով բացատրել հայու հավատարմությունը քրիստոնեության հանդեպ։ Հայ հոգուն անծանոթ է ֆանատիզմը... Տիրապետող գիտակցությունը հայու մեջ վաղուց է ինչ ազգային է... Նա շատ վաղ հայացրեց քրիստոնեություն։քրիստոնեությունը։ Հայկականությունն է հայու ճշմարիտ կրոնը։{{քաղվածքի վերջ}}
 
=== Վերաբերմունքը Հայ եկեղեցուն ===
Ցեղակրոնությունը դեմ չե [[Հայ առաքելական եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցուն]], այլ հակառակը՝ իրեն նրա անբաժանելի մասն է համարում, սակայն, ըստ [[Գարեգին Նժդեհ|Նժդեհի]], Հայ առաքելական եկեղեցին «սխալ է ըմբռնել քրիստոնեական սիրո խորհուրդը և դրա հետևանքով ամբողջ դարեր պատճառ դարձել մեր ժողովրդի անօրինակ ողբերգության»։ Ցեղակրոնությունը կոչ է անում ազգայնացնել Հայ եկեղեցին, այն գաղափարապես վերագնահատել և առաջին հերթին վերանայման «ենթարկել քրիստոնեական սիրո իր սխալ ըմբռնումը»։ Ինչպես գրում է Նժդեհը<ref name="բացնամ" />.
{{քաղվածքի սկիզբ}}Սխալվել, չարաչար սխալվել է մեր Եկեղեցին՝ տնանկների և սնանկների բարոյականությանբարոյականություն քարոզելով։ Սրանից հետո սիրո և զոհաբերության ընդունակ արի ժողովրդի մասին պիտի խոսի, եթե ուզում է, որ քրիստոնեության հետքերը մնան Փոքր Ասիայում և Հայաստանում։ Ուժեղ և արիական ժողովուրդ, այնպիսին, որ ընդունակ լինի արհամարհել մահը՝ հանուն իր սեփական գոյության։ Այսպիսով կապրի ոչ միայն հայությունը, այլև Հայոց եկեղեցին։ Ինքնապաշտպանությունը հայ ժողովրդի՝ ահա Հայ եկեղեցու նոր հավատամքը։ {{քաղվածքի վերջ}}
 
== Պատմություն ==
Անանուն մասնակից