Կոսովոյի հուշարձաններ

Վիքիմեդիայի նախագծի ցանկ

Կոսովոյի հուշարձաններ, ներառում է բոլոր հուշարձանները, որոնք գտնվում են Կոսովոյում։ Կոսովոն ունի բազմամշակութային և հարուստ մշակութային ժառանգության՝ սկսած բրոնզե դարից, Հռոմից, Բյուզանդիայից և Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջաններից։ Կոսովոյում հուշարձանների մեծ մասը կառուցվել են տեղական նյութերից, արհեստագործների կողմից, այն պայմաններում, որոնց վրա ազդել են Կոսովո ներխուժած կայսրությունները[1][2]։ Հուշարձանները, որոնք դեռ կան, պատկանում են բյուզանդական, սերբական ուղղափառ եկեղեցիներին և Օսմանյան կայսրությանը։ Դրանք ունեն պատմական, մշակութային, ճարտարապետական և գեղարվեստական արժեք։ Անտիկ քաղաքների, բյուզանդական և ուղղափառ եկեղեցիների ու վանքերի շարքում, Օսմանյան կայսրության մզկիթների, թուրքական բաղնիքների կողքին ծաղկում էր հասարակ ժողովրդի շինարարական մշակույթը (բնակելի կացարանները)[1]։

Կոսովոյի հուշարձանները եզակի ընդհանուր ժառանգություն են, որի պահպանման համար հասարակությունը պատասխանատվություն է կրում, որպեսզի դրանց իսկությունը փոխանցվի ապագա սերունդներին[3][4]։ Ճարտարապետության բնագավառում կարևոր են բնիկ առանձնահատկությունները, որոնք Բալկաններում համարվում են ամենայուրահատուկը, հայտնին[3]։ Կոսովոն ունի ռազմավարական աշխարհագրական դիրք, քանի որ Կոսովոյի տարածքով անցնում էին բնական երթևեկության գծեր և ճանապարհներ, որոնք կարևորություն ունեին մշակութային շարժումների, մշակութային ժառանգության, պատմական և արվեստի զարգացումների համար[5]։ 1998-1999 թվականների վերջին պատերազմի ընթացքում ռազմական ​​ուժերի կողմից սիստեմատիկորեն թիրախավորվում էին ավելի քան 500 հուշարձաններ, որտեղ դրանց ավելի քան 80%-ը ոչնչացվում է, այրվում կամ վնասվում[1][3][5]։ Դրանցից շատերից միայն շինարարական պատերն են մնացել[3][5]։


Գրացանիցա եկեղեցի, ՅՈԻՆԵՍԿՈ -յի համաշխարհային ժառանգություն

ԵկեղեցիներԽմբագրել

Գրացանիցա եկեղեցին սերբական օրթոդոքս եկեղեցի է[6][7][8], այն հիմնադրվել է սերբական թագավոր Ստեֆան Միլյուտինի կողմից 1321 թվականին [9][10][11]։ Այն գտնվում է Գրացանիցայում և սերբա-բյուզանդական ճարտարապետության ոճին է պատկանում [12]։ Եկեղեցին հայտնի է իր պատկերներով։ Պատկերները և ձեռագրերը գեղարվեստական մեծ արժեքներ են։ Այն 1947 թվականին Սերբիայի Հանրապետության կողմից հայտարարվել է բացառիկ նշանակության մշակութային ժառանգություն[13][14]: 2006 թվականի հուլիսի 13-ին ներառվել է ՅՈԻՆԵՍԿՈ-յի մշակութային ժառանգության ցանկում Կոսովոյի միջնադարյան ժառանգության անվան տակ Visoki Dečani կայքում, որը ընդհանուր առմամբ տեղադրված է Վտանգի տակ գտնվող Համաշխարհային ժառանգության ցանկում[15][16]։

Համաձայն 1957, 1963 և 1964 թվականների հնագիտական պեղումների՝ այս եկեղեցին կառուցվել է 13-րդ դարի եկեղեցու ավերակների վրա, որն էլ կառուցված էր եղել 6-11-րդ դարի քրիստոնեական բազիլիկ եկեղեցու հիմքի վրա [17][18][19][20]։ Քրիստոնեական բազիլիկը, որը եպիսկոպոսության կենտրոնն էր, 13-րդ դարում վերակառուցվում է [20]։ Այն նվիրված էր Գրացանիցայի օրհնյալ տիկնոջը՝ Տեոտոկոսին։ Այս եկեղեցին հիշատակվել է նաև Բենեդիկտոս XI Պապի կողմից 1303 թվականին։ Միայն եկեղեցին է մնացել նախնական վանական համալիրից, որը նախատեսված էր որպես Լիպլջանի եպիսկոպոսների նստավայր։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Limani Jeta (2007)։ tower of Mazrekaj family in Dranoc - A Management Plan For A Sustainable Cultural Tourism Development։ Kosovo։ Վերցված է 24 February 2013 (չաշխատող հղում)
  2. Drançolli, Fejaz (2004). Destruction of Albanian tower (in Slovak). Prishtinë: Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Doli Flamur (2009)։ Arkitektura Vernakulare e Kosovës (սլովակերեն)։ Prishtine: Association for the preservation of architectonic heritage 
  4. Ismajli Rexhep (2011)։ Kosova Vështrim Monografik (սլովակերեն)։ Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe Arteve të Kosovës 
  5. 5,0 5,1 5,2 Drançolli Fejaz (2004)։ Destruction of Albanian tower (սլովակերեն)։ Prishtinë: Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës 
  6. OSCE (2015)։ «Gračanica / Graçanicë»։ Վերցված է 1 October 2015 
  7. Encyclopædia Britannica։ «Kosovo»։ Վերցված է 1 October 2015 
  8. Duijzings Gerlachlus (2000)։ Religion and the Politics of Identity in Kosovo։ էջ 66։ ISBN 9781850653929 
  9. University club for UNESCO Serbia։ «Srednjovekovni spomenici na Kosovu i Metohiji»։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 October 2015-ին։ Վերցված է 1 October 2015 
  10. Ćurčić Slobodan (1988)։ Gračanica: istorija i arhitektura։ ISBN 9788607003594 
  11. Browning Robert (1992)։ The Byzantine Empire։ CUA Press։ էջ 285։ ISBN 9780813207544։ «gracanica 1321.» 
  12. Jeffreys Elizabeth (2008)։ The Oxford Handbook of Byzantine Studies։ Oxford, England: Oxford University Press։ էջ 362։ ISBN 9780199252466 
  13. Կաղապար:CHS-SANU
  14. MKRS։ «LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE PËR MBROJTJE TË PËRKOHSHME» (սլովակերեն)։ Kosovo: Republika e Kosovës։ Վերցված է 24 February 2013 
  15. UNESCO (2006)։ «World Heritage Committee puts Medieval Monuments in Kosovo on Danger List and extends site in Andorra, ending this year's inscriptions»։ Վերցված է 1 October 2015 
  16. UNESCO (2006)։ «List of World Heritage in Danger»։ Վերցված է 24 February 2013 
  17. Nomination dossier compiled by the republic institute for the protection of the cultural monuments (2002)։ Decani monastery: Nomination of the cultural monument for inclusion on the world heritage list։ Belgrade։ Վերցված է 27 February 2013 
  18. «KM» 
  19. Drancolli Jahja (2000)։ Feja ne Kosove gjate mesjetes (Dardania Sacra 2) (սլովակերեն)։ Prishtine։ էջ 110 
  20. 20,0 20,1 Drançolli Jahja (2011)։ «Monumentet e Kultit Katolik Gjatë Mesjetës në Kosovë»։ Revista Drini։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին։ Վերցված է 2021-05-31