Բացել գլխավոր ցանկը
Cuisine of Iran آشپزی ایرانی 31-پلو آرایی.jpg

Իրանական խոհանոց, Իրանի ժողովուրդների ազգային խոհանոց, աշխարհի ամենահին խոհանոցներից մեկը: Իրանական խոհանոցը ինքնատիպ է, սակայն կրել է նաև թուրքական, ադրբեջանական , քրդական, արաբական և մասնակիորեն հունական ու ռուսական խոհանոցների ազդեցությունը:

Cuisine of Iran آشپزی ایرانی 16-ته دیگ برنج.jpg

Բովանդակություն

Ավանդական ուտեստները և սննդամթերքըԽմբագրել

ԿերակրատեսակներԽմբագրել

Իրանում ամենատարածված կերակրատեսակներից են

Ղորմե սաբզի- մի քանի տարբեր տեսակի կանաչիներով, կարմիր լոբով, չորացրած լիմոնով ու մսով պատարստվող կերակուր: Այս կերակուրն առանձահատուկ է նրանով, որ դրանում օգտագործվում է նաև թարմ չաման: Ֆեսենջան- պատրաստվում է մանրացրած ու բոված ընկույզով, նռան մածուկով և մսագնդիկներով կամ հավի մսով: Կախված ճաշակից, ֆեսենջանը պատրաստում են քաղցր կամ թթու: Զերեշք փոլո- Բարբարիսով փլավ, հորթի կամ հավի մսով: Աշե ռեշտե- Ռշտայով թանձր սուպ, որի մեջ օգտագործվում է սպիտակ լոբի, սիսեռ, ոսպ, և տարբեր տեսակի կանաչիներ` կանաչ սոխ, համեմ, մաղադանոս, սպանախ: Բոլոր բաղադրիչները նախապես եփվում են ու վերջում խառնվում իրար հետ: Ամենավերջում ավելացվում է չորաթան կամ մածուն և նանայով սոխեռած: Խորոված -Իրանական խոհանոցը հարուստ է խորովածի բազմաթիվ տեսակներով: Ոպես օրինակ` բարգե- հորթի կամ գառան մանր կտրատած միս, որը քնեցվում է լիմոնի հյութից ու սոխից պատրաստված մարինադում: Այն մատուցվում է կարագով ու շաֆրանով պատրաստված հատուկ սոուսով: Հավի խորովածը կամ ինչպես իրանցիներն են ասում ջուջե քաբաբը երբեմն պատրաստում են ֆիլեից, իսկ երբեմն էլ ամբողջական հավից, որը նույնպես մարինացվում է լիմոնի հյութի մեջ:

Cuisine of Iran آشپزی ایرانی 30-خوراک قیمه.jpg


Միս, ՁուկԽմբագրել

Ամենատարածված մսի տեսակներն են ոչխարի, հորթի, տավարի միսը և թռչնամիսը: Խոզի միս չի օգտագործվում, քանի որ Իրանը մուսուլմանական երկիր է: Մսից պատրասվում են քաբաբի ու խորովածի բազմաթիվ տեսակներ, ֆեսենջան, աբգուշտ և այլն: Ձկան մսից ուտեստներն ավելի շատ պատրաստվում են Իրանի հյուսիսային ու հարավային շրջաններում: Իսկ մյուս շրջաններում դրանք այնքան էլ տարածված չեն: Հատկանշական է, որ օգտագործվում են ձկան մարմնի բոլոր մասերը, սկսած գլխից մինչև խավիար:

Cuisine of Iran آشپزی ایرانی 03- آش جو.jpg

Միրգ և բանջարեղենԽմբագրել

Ամենատարծված բանջարեղենը սմբուկն է, որն օգտագործում են նաև բազմատեսակ սալաթների մեջ: Բացի այդ, օգտագործվում է դդում, դդմիկ, սոխ, լոլիկ, վարունգ, բիբար. կանաչ լոբի, բակլա և այլն: Իրանում շատ տարածված բանաջարեղենային կերակուր է քուքուն: Այն իրենից ներկայացնում է բանջարեղենի կամ կանաչու և ձվի խառնուրդ, որը պատարստվում է տապակի մեջ: Մրգերի ցուցակն իրենից ներկայացնում է թուզ, ցիտրուսային մրգերի մեծ տեսականի, ծիրան, դեղձ, բալ, խնձոր, սալոր, նուռ, ինչպես նաև խաղողի ու դդումի բազմաթիվ տեսակներ: Մրգերն ու բանջարեղենը պատարստելիս շատ հաճախ դրանք լցոնվում են բրձնով: Իրանցիները շատ են սիրում բակլա, որը մատուցվում է հատուկ ձևով` օգտագործվում է չորացած բակլան: Այն եփում են, հետո համեմում գոլփառ կոչվող համեմունքով և մատուցում տաք-տաք: Շատ հաճախ քաղաքի փողոցներում կարելի է հանդիպել տաք բակլա վաճառողների: Մեկ այլ հետարքիր կերակրատեսակ է լաբուն- եփված կարմիր բազուկը: Այն շատ հաճելի է հատկապես աշնանը և ձմռանը, քանի որ ընդնված է ուտելկ տաք վիճակում: Կարմիր բազուկը եփվումէ , կտրատվում և մատուցվում տաք-տաք: Եվ ինչպես բակլան, լաբուն նույնպես փողոցներում վաճառում են շրջիկ վաճառականները: Բացի այդ, եփված բազուկից պատրաստում են նաև բորանի, այն խառնելով մածունի հետ:

ԲրինձԽմբագրել

Բրինձը կարևոր դեր ունի Իրանական խոհանոցում: Այն մատուցվում է համարյա բոլոր կերակրատեսակների հետ: Իրանցիները նախընտրում են երկար բրինձը: Իրանական բրինձն աճեցվում է երկրի հյուսիսում: Բացի այդ, Իրանը բրինձ է ներկրում նաև Հնդկաստանից ու Պակիստանից: Իրանական խոհանոցը շատ հարուստ է բրնձով փլավի տեսականիով: Հատկանշական է, որ իրանցիներն ամեն առիթի համար ունեն հատուկ բրնձով փլավ: Օրինակ Նոռուզին ուտում են ռշտայով ու բրնձով փլավ, մորասա փլավ և այլն: Շատ տարածված է բրնձով ու հավի մսով պատրաստվող Թահչին կերակրատեսակը:

Cuisine of Iran آشپزی ایرانی 25-قرمه سبزی.jpg

Սառը սուպԽմբագրել

Քանի որ Իրանում եղանակը հատկապես ամռանը շատ տաք է, իրանցիները շատ են օգտվում նաև մածնաբրդոշից, որը պարտաստվում է հատուկ բաղադրատոմսով` մածուն, վարունգ, կանաչի, խաղող և չորացրած լավաշ, որը փշրվում է մածնաբրդոշի մեջ: Տարածված է նաև վարունգով մածունը, որը նույնպես հաճելի է վայելել ամռան շոգ եղանակին:

ՀացԽմբագրել

Իրանում մշակվում է հիմնականում ցորեն և շատ տարածված է ցորենից թխված հացը: Հացի տարածված տեսակներն են լավաշը, թաֆթանը, սանգակը և բարբարին:

Cuisine of Iran آشپزی ایرانی 29- سفره ایرانی.jpg

ԱղանդերԽմբագրել

Աղանդերներից տարածված են ֆալուդեն- սննդային օսլայի երկար ձողեր` սառեցված հյութի մեջ, պաղպաղակը, լողմեն- ձեթի մեջ թխված, այնուհետև շաքարաջրով, շոկոլադով կամ մեղրով պատված թխվածք, նողլը, փաշմաքը:

ԽմիչքԽմբագրել

Իրանական խոհանոցում ամենտարածված խմիչքը թանն է: Իրանցիները սիրում են նաև օշարակ, ինչպես նաև թարմ քամած մրգահյութ, վարդաջուր:

ՀամեմունքներԽմբագրել

Իրանական խոհանոցը շատ հարուստ է համեմունքներով: Առանձնապես տարածված են քրքումը, յոթ տարբեր համեմունքների խառնուրդը` հաֆթ ադվիեն[1], որի բաղադրությունը փոփոխական է և իհարկե շաֆրանը, որի հիմնական արդյունահանողը համարվում է Իրանը:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. The Oxford Companion to Food / Alan Davidson, Tom Jaine. — Oxford University Press, 2014. — С. 203. — ISBN 978-0-19-104072-6

ԱղբյուրներԽմբագրել