«La Gazette», ֆրանսիական առաջին թերթ, հրատարակվել է 1631 թվականի մայիսի 30-ին և համարվում է ժամանակակից չափանիշներին համապատասխանող առաջին եվրոպական թերթ։

La Gazette
ֆր.՝ La Gazette
Gazette 1693.jpg
Տեսակօրաթերթ
Լեզուֆրանսերեն
Հիմնադրվել է1631
ՀիմնադիրԹեոֆրաստ Ռենոդո
ՀրատարակիչԹեոֆրաստ Ռենոդո
ԳրասենյակՓարիզ

ՊատմությունԽմբագրել

 
Ռենեդո(չաշխատող հղում), «La Gazette»-ի հիմնադիր

Երեսնամյա պատերազմը (1618-1648 թթ.) շարժառիթ հանդիսացավ Եվրոպայում թերթի առաջացման և զարգացման համար: Բնակչությունը տեղեկատվության կարիք ուներ և եվրոպական երկրներում մեկը մյուսի հետևից սկսեցին ստեղծվել թերթեր: Ֆրանսիայում այդպիսի թերթերից առաջիններից մեկն էր՝ «La Gazette»-ը: Նրա հիմնադիրն էր համարվում Թեոֆրաստ Ռենոդոն, որը ծնվել է 1586 թվականին Լուդնում, և ավարտել է Մոնպելիեի Բժշկական ֆակուլտետը: 1618 թվականին նա ճանապարհորդություն կատարեց դեպի Հոլանդիա և այլ եվրոպական երկրներ, որտեղ հնարավորություն ունեցավ ծանոթանալ Եվրոպայի առաջին թերթերին: Թագավորական իշխանությանը իր վարած քաղաքականության պրոպագանդայի համար անհրաժեշտ էր ունենալ իր վերահսկմանը ենթակա թերթ: 1631 թվականին այդպիսի թերթ հանդիսացավ «La Gazette»-ը: Նույն թվականի հոկտեմբերին ապագա կարդինալ Ռիշելյեյի հետ ծանոթության շնորհիվ՝ Ռենոդոն թագավորական արտոնություն ստացավ թերթերի հրատարակման, իսկ 1635 թվականին տարածվեց իր հետևողների մեջ: Արտոնությունը նրան տվեց «ճիշտ գրելու և բոլորին ամեն ինչի մասին նոր թերթեր, նոր պատմություններ փոխանցելու իրավունք, ինչ կատարվում է թագավորության ներսում, հաշվետվություններ, ապրանքների գներ և բյուրոյի կողմից կատարված այլ հայտարարություններ, ինչպես նաև նոր թերթեր...կարող են տարածվել թագավորության անվան տակ, սա համարվում է բացառիկ իրավունք նաև այլ մարդկանց համար»[1]:

Ռենոդոն մտածում է «La Gazette» անվանումը, որը ծագում է իտալերեն «gazetta» (ֆր.՝ Gazettе) բառից և նշանակում է արծաթե մետաղադրամ, որը վենեցիացիները 16-րդ դարում վճարեցին ձեռագրերի համար[2]: Գնորդներին գրավում էր թերթի օտար անունը, որի շնորհիվ աճում էր հրատարակությունների թիվը: Չնայած դրան, թերթի առաջին տարիները նկատելի եկամուտ չբերեց տիրոջը: Հավելյալ գումար վաստակելու համար Տեոֆրաստ Ռենոդոն, ուրիշ հրատարակիչների «La Gazette»-ի հերթական համարին չհամապատասխանող տեղեկատվություն էր վաճառում: Թերթը դուրս էր գալիս յուրաքանչյուր շաբաթ օր, այն սկսվում էր միջերկրային, ավարտվում փարիզյան նորություններով:

Թերթը տպվում էր տպարանային ձևով: Առաջին հինգ համարները չունեին հետևյալ տեղեկությունները՝ ամսաթիվ, համար, հասցե: Համարը գրվում էր տառերով՝ այբբենական կարգով: Վեցերերդ համարից սկսած, թերթի վերջում սկսեցին հրապարակել հրատարակման հասցեն. «du bureau d’adresse, au grand Coq, rue de la Calandre, sortant du marche Neuf, pres le Palais, a Paris», որից հետո հրատարակման օրը (1631 թ. հուլիսի 6):

«La Gazette»-ը իր ժամանակաշրջանին համեմատ տպվում էր մեծ քանակությամբ-1200 օրինակ, այն կարդում էին ոչ միայն Ֆրանսիայում, այև նրա շրջաններում: Սկզբում այն ուներ 2, հետո 4, 6, 8 այնուհետևև 12 օրինակ: Թերթն ուներ երկու մշտական խորագիր երկու մասով՝ տեղեկատվական և զվարճային:

Իշխանության հովանու ներքոԽմբագրել

«La Gazette»-ը փաստորեն ստեղծվել էր իշխանության հետ համատեղ, և բացարձակ միապետության և ավտորատիզմի պրոպագանդայի միջոց էր հանդիսանում: Թագավորը և կարդինալը Ռենոդոյին ռազմական գործերին և քաղաքականությանը վերաբերվող նյութեր էին տալիս: Կարդինալ Ռիշելյեն անձամբ ինքն էր նրան փոխանցում թագավորի այն փաստաթղթերի կրկնօրինակները, որոնց հրատարակությունը անհրաժեշտ էր:

Թերթի համար որոշ տեքստեր գրվում էին հենց Լյուդովիկոս 13-րդի ձեռքով[3]: Լյուդովիկոս 13-րդը կանոնավոր կերպով գաղտնի գրում էր թերթում ոչ միայն քաղաքական հոդվածներ, այլ նաև իր ռազմական արշավների մասին, և համարվում էր առաջին ռազմական լրագրողը:

«La Gazette»-ը համարվում էր Ֆրանսիայի սոցիալ-քաղաքական կյանքի կարևոր գործիքներից: Հրատարակչության հսկողության տակ գոյություն ուներ հատուկ կոմիտե, որի մեջ ներառված էին՝ Pierre d’Hozier, Vincent Voiture, Guillaume Bautru и Gauthier de Costes.[4]:

Կարդինալ Ռիշելյեյի և Լյուդովիկոս 13-րդի մահից հետո թերթի հրատարակչության վիճակը վատացավ: 17-րդ դարում տպվեց 8000 օրինակ, որը տարածվեց ոչ միայն մայրաքաղաքում, այլ նաև շրջաններում[3]:

Մինչև ֆրանսիական հեղափոխությունը «La Gazette»-ը քաղաքական տեղեկատվության մենաշնորհ ուներ: Մինչև 1749 թվականը թերթը մնաց Տեոֆրաստ Ռենոդոյի հետևորդներին ձեռքին, սակայն 1762 թվականին տրվեց արտաքին գործերի նախարարությանը, և վերանվանվեց «Gazette de France»:

Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ. Հրատարակչության վերջԽմբագրել

Թերթի սեփականատերերը նախընտրեցին լուռ մնալ 1789 թվականի իրադարձությունների մասին, այդ պատճառով հրատարակության մեջ անգամ չի հիշատակվում 1789 թվականի հուլիսի 14-ի՝ Բաստիլի գրավման մասին: 1792 թվականի մայիսի 1-ից սկսած թերթը սկսեց հրատարակվել ամեն օր:

 
«La(չաշխատող հղում) Gazette»ի տիտղոսային թերթ, 1631 թ.

Թերթը իր գործունեությունը դադարացրեց 1915 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ:

Հետաքրքիր փաստերԽմբագրել

  • Առաջին յոթը լույս տեսան առանց համարակալման, իսկ նրացնում հրատարակված նորությունները, լուսաբանում էին այլ երկրների նորությունները:
  • Թերթի հրատարակչությունը անտեղի չէր: Հիմքում ընկած էր վերցնել փարիզյան Հասցեների և հանդիպման կենտրոնը («Bureau d’adresse et de rencontre»), որը օգնում էր կարիքավորներին և միաժամանակ տեղեկության ստացման աղբյուր էր համարվում[5]:
  • 1926 թվականին «La Gazette»-ի առաջին հրատարակչության պատվին տաս լրագրողների և ֆրանսիական գրականության գրականաքննադատների տրվեց «Ռենոդոյի անվան մրցանակ» ( ֆր.՝ Prix Théophraste-Renaudot):

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Albert, P. Histoire de la presse / P. Albert. — Paris : Presse Universitaire de France, reimpression de la 10-eme edition, 1970. — С. 8-11.
  2. Беспалова, А. Г. История мировой журналистики / А. Г. Беспалова, Е. А. Корнилов, А. П. Короченский. — М. : МарТ ; Ростов н/Д : МарТ, 2003. — С. 14.
  3. 3,0 3,1 [Stéphane Haffemayer, L’Information dans la France du XVIIe siècle : la gazette Renaudot de 1647 à 1663, éd. Honoré Champion, 2002.реда «Информация во Франции XVII-ого века»] 
  4. Harcourt Brown (1972). «History and the Learned Journal». Journal of the History of Ideas (University of Pennsylvania Press) 33 (3): 365—378
  5. «Теофраст Ренодо и его La Gazette»

Արտաքին հղումներԽմբագրել