Բացել գլխավոր ցանկը

Մարդու իրավունքների պաշտպան

(Վերահղված է Օմբուդսմենից)
Օմբուդսմենի գրասենյակ (Բանջուլ, Գամբիա)

Մարդու իրավունքների պաշտպան, օմբուդսմեն, անկախ հասարակական փաստաբան պաշտոնատար անձ, որը նշանակվում է երկրի կառավարության կամ խորհրդարանի կողմից։ Վայելելով որոշ աստիճանի անկախություն՝ իրականացնում է պետական ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությունը։ Պաշտոնի պաշտոնական անվանումը տարբեր երկրներում տարբերվում է:

Առաջին անգամ խորհրդարանական օմբուդսմենի հիմնարկությունը եղել է Ռիխսթագը Շվեյցարիայում 1809 թվականին՝ համաձայն այս տարվա ընդունված սահմանադրության:

Երկար ժամանակ օմբուդսմենի ստեղծման գաղափարը չի ընդունվել այլ իրավական համակարգերում, բացի շվեդականից: Միայն ժամանակի ընթացքում օմբուդսմենի պաշտոնը, շվեդական օրինակով, ներկայացվել է Հյուսիսային Եվրոպայի այլ երկրներում. 1919 թվականին Ֆինլանդիայում, 1952 թվականին Նորվեգիայում, իսկ մեկ տարի անց՝ Դանիայում: Առաջին ոչ եվրոպական երկիրը, որն ընդունել է օմբուդսմենի պաշտոնը, 1962 թվականին եղել է Նոր Զելանդիան, առաջին սոցիալիստական պետությունը՝ Լեհաստանը (1987[1]): Ներկայումս աշխարհի շուրջ 100 երկրներում օմբուդսմենները զբաղեցնում են իրենց պաշտոնները:

Բովանդակություն

ՕմբուդսմեններԽմբագրել

ԱբխազիաԽմբագրել

Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակ: 2016-2017 թթ. Դմիտրի Մարշան: Ներկայումս պաշտոնը թափուր է:

ԱվստրալիաԽմբագրել

Ներկայումս պրոֆեսսոր Ջոն Մաքմիլան:

ԱդրբեջանԽմբագրել

2002 թվականի հուլիսի 2-ից մինչև ներկա ժամանակ Էլմիրա Սուլեյմանովա: Մարդու իրավունքների կոմիսար՝ ընտրված խորհրդարանի կողմից:

ԱլբանիաԽմբագրել

2000 թվականի փետրվարի 16-ից մինչև ներկա ժամանակ Էմիր Դոբյանի (ալբ․՝ Emir Dobjani), ժողովրդի պաշտպան (ալբ․՝ Avokati i Popullit)՝ վերընտրված 2005 թվականի փետրվարի 17-ին:

ՀայաստանԽմբագրել

ՎրաստանԽմբագրել

  • 2004 թվականի սեպտեմբերի 16 — 2009 թվական — Սոզար Սուբարի, Վրաստանի ժողովրդական պաշտպան` հաստատված երկրի խորհրդարանի կողմից:
  • 2008 թվականից — Գեորգի Տուգուշի:
  • 2012 թվականի դեկտեմբերի 7-ից — Ուչա Նաունաշվիլի:

ՂազախստանԽմբագրել

  • 2002 — 2007 — Բոլատ Կենժեկեշեվիչ Բայկադամով (ծնվել է 1945 թվականին քաղաք Ալմաթիում):
  • 2007 թվականից — Շակիրով Ասկար Օրազալիևիչ (ծնվել է 1956 թվականին, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, նախկին դիվանագետ):

ՂրղզստանԽմբագրել

  • 2002 — 2008 թվականի փետրվար — Տուրուսնուբայ Բաքիր, առաջին օմբուդսմեն (ղրղզ.՝ Акыйкатчы)
  • 2008 — 2013 — Տուրուսնուբեկ Ակուն
  • 2013 թվականից — Ամանբաև Բակտիբեկ Աբդիլաշիմովիչ
  • 2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ից — Օտորբաև Կուբատ Տաբիլդիևիչ

ԼատվիաԽմբագրել

Օմբուդսմենը նշանակվում է Լատվիայի խորհրդարանի կողմից 5 տարով (իսկզբանե՝ 4): 1995 թվականից մինչեւ 2007 թվականի սկիզբը գործել է Մարդու իրավունքների պետական բյուրոն[2]:

ՄոլդովաԽմբագրել

Մոլդովայում օմբուդսմենը (խորհրդարանական փաստաբանը) նշանակվում է 1997 թվականի հոկտեմբերի 17-ի խորհրդարանական փաստաբանների № 1349-XIII օրենքի համապատասխան հոդվածների համապատասխան մասերով:

2008 թվականից Մոլդովայում օմբուդսմենի պարտականությունները կատարում են

  • Աուրելյա Գրիգորիուն
  • Տուդոր Լազերը
  • Անատոլիյ Մունտյանուն
  • Թամարա Պլեմեդլյալեն

ԼեհաստանԽմբագրել

Քաղաքացիական իրավունքների գծով հանձնակատար

ՌուսաստանԽմբագրել

Մարդու իրավունքների հանձնակատարը Ռուսաստանի Դաշնությունում, նշանակվում է Պետական դումայի կողմից

  • 1994—1995 — Սերգեյ Կովալյով Ադամովիչ, մարդու իրավունքների առաջին հանձնակատարը Ռուսաստանի Դաշնությունում
  • 1998—2004 — Միրոնով Օլեգ Օրեստովիչ
  • 2004 թվականի փետրվարի 13-ից — Վլադմիր Լուկին Պետրովիչ
  • 2014 թվականի մարտի 18-ից — Էլա Ալեքսանդրովնա Պամֆիլովա
  • 2016 թվականի ապրիլի 22-ից[3] — Տատյանա Նիկոլաևնա

2009 թ. Սեպտեմբերի 1-ին ստեղծվեց ՌԴ նախագահի հովանու ներքո գտնվող Երեխաների իրավունքների հանձնակատարի պաշտոնը

Ռուսաստանի ձեռներեցների իրավունքների պաշտպանության հանձնակատար

Ուսանողների իրավունքների պաշտպանության հանձնակատարը Ռուսաստանում

  • 2012 թվականի դեկտեմբերի 24-27-ին ինտերնետային քվեարկություն[6] http://vote.stud-forum.ru կայքում Ռուսաստանի Դաշնության Կրթության եւ գիտության նախարարության հանձնակատարի պաշտոնի ընտրման համար[7]:
  • 2013 թվականի հունվարի 24-ից — Արտյոմ Խրոմով

ՈւկրաինաԽմբագրել

Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի մարդու իրավունքների հանձնակատար

Ուկրաինայի երեխաների իրավունքների հանձնակատարը Օգոստոսի 11-ից Ուկրաինայում ներմուծվում է երեխայի իրավունքների հանձնակատարի պաշտոնը[9]:

2014 թվականի դեկտեմբերից բիզնես-օմբուդսմեն — Ալգիրդաս Շեմետա

ՈւզբեկստանԽմբագրել

ՏաջիկստանԽմբագրել

2008 թվականից — Զարիֆ Ալիզոդա: Մարդու իրավունքների առաջին հանձնակատարը Տաջիկստանում: Ընտրությունների ժամանակ նա կառավարելիս է եղել Տաջիկստանի սահմանադրական դատարանի նախագահի պաշտոնը:

ՖինլանդիաԽմբագրել

2010 թվականից — Պետրի Յասկելյայնեն Երեխայի պաշտպաններ

  • Մարիա Աուլա (2005—2014)
  • Թոմաս Կուրտիլա (2014-ից)

ԷստոնիաԽմբագրել

Էստոնիայում Երեխայի իրավունքների պաշտպանության օմբուդսմենի գրասենյակը ստեղծվել է 2011 թ. մարտի 19-ին եւ նշանակվել է պետական մակարդակով վստահված արդարադատության կանցլերին, որի պաշտոնը 2008 թվականի մարտից զբաղեցրել է իրավաբան և փաստաբան Ինդրեկ Թեդերը (էստ․՝ Indrek Teder)[10]: Էստոնիայի մայրաքաղաքում՝ Տալլինում, 2012 թվականին ստեղծվել է նաև քաղաքային օմբուդսմենի պաշտոնը: 2012 թվականի հունիսի 1-ից այն զբաղեցրել է Յուրի Կալյուեվը(էստ․՝ Jüri Kaljuvee): Տալլինի քաղաքապետարանի ընդդիմությունը քննադատել է այդ որոշումը, քանի որ քաղաքային օմբուդսմենի պաշտոնը «հարկավոր չէ եւ հարկ կլինի վճարել հարկատուների գրպաններից»[11]:

Այլ պետություններ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Лентовска Е. Как начиналась работа уполномоченного по правам человека т. 1, т. 2 М.: Проектная группа по правам человека, 1997—1998
  2. Омбудсман Латвии
  3. «Wall»։ vk.com։ Վերցված է 2016-04-22 
  4. Указ Президента Российской Федерации от 30 декабря 2009 года № 1518 «Об Уполномоченном при Президенте Российской Федерации по правам ребёнка» Archived 2012-06-05 at WebCite
  5. Владимир Путин своим Указом назначил Бориса Титова Уполномоченным при Президенте Российской Федерации по защите прав предпринимателей.
  6. Россия выбирает уполномоченного по правам студентов.
  7. Омбудсмен будет защищать право студентов на качественное образование
  8. Лутковская в блокированной Раде под крики «Ганьба!» стала омбудсменом // intv.ua
  9. Положение об Уполномоченном Президента Украины по правам ребенка
  10. Кто такой омбудсмен по правам ребёнка? Персональный сайт Индрека Тедера (ռուս.)
  11. Партия реформ: омбудсмен в столице — всего лишь способ высасывания денег

Արտաքին հղումներԽմբագրել