Ցեց
Emperor Gum Moth.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Միջատներ
Տիպ Անողնաշարավորներ
Դաս Հատվածոտանիներ
Կարգ Միջատներ
Ենթակարգ թիթեռանմաններ
Ընտանիք Ցածրակարգ թիթեռներ
Լատիներեն անվանում
Heterocera


Ցեցը ցածրակարգ թիթեռների ընտանիքի ընդհանուր անվանումն է։ Հայտնի է ավելի քան 15 հազար տեսակ։ Առավել տարածված է իսկական ցեցերի ընտանիքը՝ մոտ 50 հազար, Հայաստանում՝ 30 տեսակներով։

ԲնութագիրըԽմբագրել

Սրանք փոքր կամ միջին չափի (4–25 մմ) թիթեռներ են՝ նուրբ ծոպավոր թևերով։ Թևերի բացվածքը 6–60 մմ է։ Գլուխը ծածկված է երկար մազիկներով։ Առջևի թևերը երկար ու նեղ են, հետիններն ունեն մազիկներից կազմված լայն ծոպեր։ Թրթուրներն սպիտակադեղնավուն են, ապրում են մետաքսահյուս խողովակներում կամ պատյաններում՝ բուսական և կենդանական մնացորդների, սնկերի, քարաքոսերի վրա, շատերը վնասում են պահպանվող մթերքները (հացահատիկի, հացի ցեցեր), փչացնում են բուրդը, մորթին, փետուրները (հագուստի, մուշտակի ցեցեր)։

ԿնգումացեցերԽմբագրել

Կնգումացեցերի ընտանիքը տեսակներով հարուստ չէ, սակայն տարածված է ամենուրեք։ Թրթուրներն ապրում են ոստայնակերպ բներում կամ ականում են տերևները, վնասում բողբոջները և այլն։ Գյուղատնտեսական մշակաբույսերին մեծ վնաս են պատճառում խնձորենու ցեցը, պտղացեցը և այլն։

Գոգաթև ցեցերԽմբագրել

Գոգաթեվ ցեցերի ընտանիքը հարուստ է տեսակներով (1500)՝ տարածված ամենուրեք։ Բնորոշ է թիթեռի հետին թևերի գագաթի տակ գտնվող խորը կտրվածքը։ Թրթուրները թաքնված կյանք են վարում ընձյուղներում, բողբոջներում, տերևային ականներում կամ ոլորված տերևներում։ Հայաստանում մեծ վնաս են պատճառում հացահատիկային ցեցը, ռեկուրվարիան, շերտավոր պտղացեցը և այլն։

Մանգաղաթև ցեցերԽմբագրել

Մանգաղաթեվ ցեցերը մանր թիթեռներ են՝ նեղ, երկար թևերով, որոնք հանգստի վիճակում ծածկում են մարմինը վերևից և կողքերից։ Առջևի թևերն ունեն մանգաղաձև գագաթ (այստեղից՝ անվանումը)։ Թրթուրներն ապրում են ոստայնով պատված տերևներում, սերմերում, երբեմն ականում են տերևները։ Առավել տարածված են դեղձենու և կաղամբի ցեցերը։

Ականող ցեցերԽմբագրել

Ականող ցեցերի խումբը միավորում է մի շարք ընտանիքների։ Ընդգրկում է թիթեռների կարգի ամենափոքր տեսակները, որոնք ունեն նեղ նշտարաձև թևեր։ Թրթուրները հաճախ ոտքեր չունեն, ականում են տերևները կամ ապրում տերևների միջև հյուսած ոստայնի մեջ։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն բնորոշ ական: Առավել տարածված են խնձորենու ականացեցը, ալոճենու կլորավուն ցեցը և այլն։

Մատնաթև ցեցերԽմբագրել

Մատնաթեվ ցեցերի առաջին զույգ թևերը շատ կամ քիչ խորը ճեղքով բաժանված են 2 բլթակի, հետին զույգ թևերը՝ 3 մատնաձև բլթակների։ Հանգստի վիճակում թևերը հորիզոնադիր փռված են և մարմնի հետ ուղիղ անկյուն են կազմում։ Բազմաքանակ ընտանիք է։ Հայաստանում առավել տարածված է վարդենու հովհարաթևը։

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԱղբյուրներԽմբագրել

  • Brundage, Adrienne (March 23, 2009), Other Arthropods of Forensic Importance, Texas A&M University, Texas A&M University Forensic Entomology Lecture
  • "Moths". Smithsonian Institution. Retrieved 2012-01-12.
  • ""Neolepidoptera" on Tree of Life Web Project". 1 January 2003.
  • Darby, Gene (1958). What is a Butterfly. Chicago: Benefic Press. p. 41.
  • Chihuahuan Desert Nature Center Evolution of Moths and Butterflies