Բացել գլխավոր ցանկը

Տիգրան Հախումյան

հայ գրականագետ, թարգմանիչ, դրամատուրգ, բանաստեղծ

Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան (1894, հունվար 17, Երևան - 1973, մարտ 25), հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ, գրականագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր (1961), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1943), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

Տիգրան Հախումյան
Ծնվել էհունվարի 17 (29), 1894
ԾննդավայրԵրևան, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էմարտի 25, 1973(1973-03-25) (79 տարեկանում)
Մասնագիտությունգրականագետ, թարգմանիչ, բանաստեղծ և դրամատուրգ
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
ԿրթությունՄոսկվայի պետական համալսարան
Գիտական աստիճանբանասիրական գիտությունների թեկնածու և պրոֆեսոր (1961)
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ Գրողների միություն
ԱշխատավայրՄշակ (թերթ), Մաճկալ, Հայաստան, Վերելք, Հայկական պետական մանկավարժական համալսարան, Երևանի պետական համալսարան և Երևանի պետական լեզվահասարակագիտական համալսարան
ՊարգևներՀայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և «Պատվո նշան» շքանշան
Տիգրան Հախումյան Վիքիդարանում

Բովանդակություն

ԿենսագրությունԽմբագրել

 
Տիգրան Հախումյանի հուշատախտակը Երևանում

Ծնվել է Երևանում։ 1912 թվականին ավարտել է Բաքվի ռեալական դպրոցը, 1917 թվականին Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական և բանասիրական ֆակուլտետները։ 1917-1920 թթ. աշխատել է Թիֆլիսում, եղել է «Ժողովրդի ձայն» և «Մշակ» թերթերի խմբագիրը։ 1922 թվականին փոխադրվել է Երևան։ Աշխատել է քաղլուսգլխվարում, «Մաճկալ», «Խորհրդային Հայաստան» թերթերում, «Վերելք» ամսագրում։ Միաժամանակ, 1923-1931 թթ. աշխատել է որպես դատապաշտպան։ 1931 թվականին Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնը բեմադրել է նրա «Թշվառներ» պիեսը։ 1943-1948 թթ. դասախոսել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում, Վալերի Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտում։ 1951 թվականին «Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամատուրգիան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Տիգրան Հախումյանը ռուսերենից հայերեն է թարգմանել 99 պիես (այդ թվում՝ Մաքսիմ Գորկու «Վասա Ժելեզնովա», «Եգոր Բուլըչևը և ուրիշները», Գոլդենի «Վենետիկյան երկվորյակներ», Լոպե դե Վեգայի «Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք», Լունչարսկու «Ազատագրված Դոն-Կիխոտ», Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», «Կրեմլյան կուրանտներ»), որոնց մեծ մասը տպագրվել է զանազան ժողովածուներում։ Ռուսերեն առանձին գրքով լույս են տեսել նրա «Ասք սովետական դյուցազունների մասին» (Երևան, 1945), «Գրական հոդվածներ և հիշողություններ, գիրք Ա» (Երևան, 1965), «Գրական հոդվածներ հոդվածներ ու հիշողություններ, գիրք Բ» (Երևան, 1970)[1][2][3]:

ՍտեղծագործություններըԽմբագրել

  • Հախումյան Տ., Բանաստեղծություններ, Ե., Պետհրատ, 1923, 62 էջ։
  • Հախումյան Տ., Անտոն Չեխով. նրա կյանքը և ստեղծագործությունը, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 98 էջ։
  • Հախումյան Տ., Ա. Ս. Գրիբոյեդով. կյանքն ու ստեղծագործությունը, Ե., Հայպետհրատ, 1945, 116 էջ։
  • Հախումյան Տ., Երկու ամիս ռազմաճակատում, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 77 էջ։
  • Հախումյան Տ., Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամատուրգիան, Ե., Հայպետհրատ, 1958, 138 էջ։

Թարգմանությունները (ռուսերենից)Խմբագրել

  • Ի. Լիվանով, Դեպի նոր ճանապարհ, Ե., Պետհրատ, 1925։
  • Հոկտեմբեր (գեղարվեստական քրեստոմատիա, թարգմանության հեղինակակիցներ Սիմակ, Հ. Պետրոսյան, Հ. Հայրապետյան), Ե., Պետհրատ, 1927, 112 էջ։
  • Ալեքսանդր Պուշկին, Դրամատիկական հատվածներ, Ե., Պետհրատ, 1934, 106 էջ։
  • Վ. Կիրշոն, Հրաշալի ձուլվածք (պիես), Ե., Պետհրատ, 1937, 76 էջ։
  • Իլյա Էրենբուրգ, Իններորդ ալիք (վեպ, թարգմանության համահեղինակակից Աշիկ Ղազարյան), Ե., Հայպետհրատ, 1955, 955 էջ։

ՊարգևներԽմբագրել

  • «Պատվո նշան» շքանշան, 1939
  • ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1943

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Երևան:։ Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ 2007 
  2. «ՏԻԳՐԱՆ ՍԻՄՈՆԻ ՀԱԽՈւՄՅԱՆ»։ ysu.am։ Վերցված է 2019-01-17 
  3. «ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան քարտարան, Հախումյան, Տիգրան Սիմեոնի, 1894-1973 (Personal Name)»։ opac1.flib.sci.am։ Վերցված է 2019-01-17 

ԱղբյուրներԽմբագրել

  • Գրական տեղեկատու, Եր., 1981, 544 էջ։
  • Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 1999: հ.3: