Բացել գլխավոր ցանկը

«Տասներկուերորդ գիշեր» (անգլ.՝ Twelfth Night, or What You Will[1]), պիես, կատակերգություն, որի հեղինակն է Ուիլյամ Շեքսպիրը: Ունի հինգ գործողություն, անվանվել է տասներկուերորդ գիշերվա տոնի պատվին, որը տեղի է ունենում Սուրբ Ծննդյան ժամանակ:

Տասներկուերորդ գիշեր
Twelfth Night, or What You Will
Orsino and viola Frederick Richard Pickersgill.jpg
ՀեղինակՈւիլյամ Շեքսպիր
Տեսակպիես
ԺանրԿատակերգություն
Կազմված էO Mistress Mine?
Բնօրինակ լեզուԱնգլերեն
Ստեղծման տարեթիվ1600-1601 (?)
Հրատարակման տարեթիվ1623
Պարգև(ներ)Լոուրենս Օլիվյեի պարգև
Twelfth Night Վիքիպահեստում
«Մալվոլիո և Օլիվիա»

Առաջին բեմականացումը տեղի է ունեցել 1602 թվականի փետրվարի 2-ին Միդլ Թեմփլ իրավաբանական կազմակերպությունում, Լոնդոնում:

ԹվագրումԽմբագրել

Ենթադրաբար, Շեքսպիրը պիեսը ավարտել է 1600-ից 1601 թվականներին: Տղամարդու գլխավոր կերպարը՝ Օրսինոն, հավանաբար ստեղծվել է դուքս Բրաչիանսկի խորհրդով՝ իտալացի արիստոկրատ, ով այցելել էր Լոնդոն 1600-1601 թվականների ձմռանը:

Պիեսը առաջին անգամ տպագրվել է 1623 թվականին:

Հերոսների ցանկԽմբագրել

 
Էդմունդ Լեյտուն. «Օլիվիա», 1888
  • Վիոլա, Սեբաստիանի երկվորյակ քույրը: Նաև Ցեզարիո
  • Օրսինո, Իլիրիայի դուքսը
  • Օլիվիա, կոմսուհի
  • Սեբաստիան, Վիոլայի եղբայրը
  • Մարիա, Օլիվիայի աղախինը
  • Սըր Թոբի Բելչ, Օլիվիայի հորեղբայրը
  • Սըր էնդրյու Էգյուչիկ, Սըր Թոբիի ընկերը
  • Մալվոլիո, Օլիվիայի կառավարիչը
  • Դեստե, ծաղրածու
  • Ֆաբիան, Օլիվիայի ծառան
  • Անտոնիո, կապիտան, Սեբաստիանի ընկերը
  • Նավապետ, Վիոլայի ընկերը
  • Վալենտին և Կուրիո, ազնվականներ
  • Քահանա
  • Երաժիշտներ, լորդեր, նավաստիներ, և այլն

ՍյուժեԽմբագրել

 
Ֆրենսիս Ուիթլի. «Դրվագ Տասներկուերորդ գիշերվա երրորդ գործողությունից»
 
Փիքերսգիլլ «Օրսինո և Վիոլա».

Կատակերգության գործողոթյունները տեղի են ունենում մտացածին երկրում՝ Իլիրիայում: Իլիրիայի դուքս Օրսինոն սիրահարված է կոմսուհի Օլիվիային, ով սգի մեջ է եղբոր և հոր մահից հետո և անգամ չի ընդունում դքսի դեսպաններին: Այդ անտարբերությունը ավելի է գրգռում դքսին: Օրսինոն ծառայության է ընդունում երիտասարդ Ցեզարիոյին: Վերջինիս ուղարկում է կոմսուհու մոտ իր սիրո մասին պատմելու: Իրականում Ցեզարիոն աղջիկ է: Նրա անունը Վիոլա է: Նա իր երկվորյակ եղբոր՝ Սեբաստիանի հետ ճամփորդելիս նավաբեկության արդյուքում հայտնվել է Իլիրիայում և հույս ունի, որ եղբայրը նույնպես փրկվել է: Նա տղայի հանդերձանքով ծառայության է անցնում դքսի մոտ, որին իսկույն սիրահարվում է:

Կոմսուհու երկարատև սուգը նրա հորեղբայր Թոբի Բելչի սրտով չէ: Թոբին գինեմոլ է ու զվարճասեր: Կոմսուհի Օլիվիայի սենեկապետուհին հայտնում է Թոբիին, որ իր տիրուհին դժգոհ է հորեղբոր և նրա բարեկամ Էնդրյու Էգյուչիկի անվերջ խնջույքներից: Էնդյուն, իմանալով դա, ուզում է հեռանալ, սակայն Թոբին համոզում է նրան մնալ ևս մեկ ամիս: Կոմսուհուն այցելում է Վիոլան, սակայն չի կարողանում կատարել իր առաքելությունը: Կոմսուհին չի սիրում դուքսին: Կոմսուհու ուշադրության կենտրոնում է հենց ինքը՝ Վիոլան: Օլիվիան հավանում է «տղային» և սկսում է համոզել իրենից որպես նվեր ընդունել մատանի:

Վիոլայի եղբայրը հայտնվում է Իլիրիայում իր կյանքը փրկած նավապետ Անտոնիոյի հետ: Կարծում է, թե քույրը մահացել է: Նավապետը գաղտնի ուղեկցում է երիտասարդին, որը որոշել է մնալ Իլիրիայում և բախտ որոնել դուքսի մերձավորությամբ: Օլիվիայի տանը սըր Թոբին և սըր Էնդրյուն գինի են խմում և երգեր են երգում: Մարիան զուր փորձում է նրանց հանգստացնել: Գալիս է ծառայապետ Մալվոլիոն, ով մանրախնդիր ու տհաճ անձնավորություն է: Չկարողանալով կարգի բերել հարբեցողներին՝ հեռանում է: Մարիան ասում է, որ հաճույքով չար կատակ կխաղար այդ «ավանակի» գլխին: Պատրաստվում է սիրային նամակ գրել նրան Օլիվիայի անունից:

Դուքսի պալատում ծաղրածուն փորձում է ուրախացնել իր տիրոջը: Օրսինոն շարունակում է կոմսուհու սիրտը գրավելու ծրագրեր մշակել: Համոզում է Վիոլային նորից գնալ կոմսուհու մոտ: Վիոլան ասում է, որ ինչ-որ մեկը կարող է սիրահարված լինել դուքսին, ինչպես որ դուքսը կոմսուհուն՝ ակնարկելով իրեն: Օրսինոն հայտարարում է, որ կնոջ կուրծքը չի կարող կրել իր տածած զգացմունքը:

Սըր Թոբին և համախոհները ծիծաղում են՝ լսելով, թե ինչպես է Մալվոլիոն բարձրաձայն խորհրդածում իր տիրուհու հետ ամուսնության մասին: Գտնելով Մարիայի կեղծ նամակը՝ նա անմիջապես եզրակացնում է, որ ընտրյալը, ում հասցեագրված է այն, ինքն է: Որոշում է անշեղորեն հետևել նամակում տրված խորհուրդներին, որոնք հորինել է Մարիան՝ Մալվոլիոյին հնարավորինս ավելի ծիծաղելի կացության մեջ դնելու համար:

Օլիվիայի այգում Վիոլան և Ֆեստեն սրամտություններ են փոխանակում: Այնուհետև Վիոլան զրուցում է Օլիվիայի հետ: Սըր Էնդրյուն վիրավորված է նրանից, որ իր ներկայությամբ կոմսուհին հաճոյախոսում է դուքսի ծառայի հետ, և սըր Թոբին խորհուրդ է տալիս նրան մենամարտի կանչել ծառային:

Անտոնիոն փողոցում հանդիպում է Սեբաստիանին և բացատրում է, որ չի կարող ուղեկցել նրան, քանի որ նա ժամանակին ծովում կռվել է դուքսի նավատորմի դեմ և նրան կարող են ճանաչել: Պայմանավորվում են հանդիպել մի ժամից հյուրանոցում: Անտոնիոն տալիս է ընկերոջը իր քսակը: Մալվոլիոն մեջբերում է Օլիվիային տողեր իբրև թե նրա նամակից: Օլիվիային թվում է, թե ծառայապետը խելագարվել է: Սըր Թոբին հանձնարարում է Մալվոլիոյին կարգի բերել գործը, և հորեղբայրը փակում է ծառայապետին նկուղում: Հետո մենամարտի է գրգռում սըր Էնդրյուին և «Ցեզարիոյին»: Մենամարտին է խառնվում մոտերքով անցնող Անտոնիոն: Կարծելով, թե Վիոլան Սեբաստիանն է, փրկում է նրան և կռվի է բռնվում սըր Թոբիի հետ, որը բարկանում է, որ իր կատակը չստացվեց: Վրա հասած ոստիկանները ձերբակալում են Անտոնիոյին: Անտոնիոն, որը կարծում է, թե Վիոլան Սեբաստիանն է, ետ է խնդրում իր քսակը, որը հիմա նրան պետք կգա: Նավապետին, որը զայրանում է, որ Վիոլա-Սեբաստիանը իրեն չի ճանաչում, տանում են: Վիոլան հասկանում է, որ եղբայրը ողջ է, անչափ ուրախանում է: Փողոցում սըր Էնդրյուն, տեսնելով իր հակառակորդին, որի հետ մենամարտն ընդհատվեց, մոտենում և ապտակում է նրան: Բայց դա ոչ թե Վիոլան է, այլ Սեբաստիանը: Սըր Էնդրյուն ծեծվում է: Սըր Թոբին ուզում է պաշտպանել նրան, բայց Սեբաստիանը մերկացնում է սուրը: Վրա հասած Օլիվիան ընդհատում է կռիվը և հեռացնում է հորեղբորը: Օլիվիան տուն է տանում Սեբաստիանին և կարծելով, թե դա «Ցեզարիոն» է, առաջարկում է ամուսնանալ: Ապշած երիտասարդը համաձայնում է: Օլիվիան առաջին իսկ հայացքից գերում է նրա սիրտը: Ուզում է խորհրդակցել Անտոնիոյի հետ, բայց սա անհետացել է: Այդ ընթացքում ծաղրածուն, խղճալով նկուղում փակված Մալվոլիոյին, նրան մոմ և գրելու պիտույքներ է բերում:

Օլիվիայի տան առաջ դուքսը և Վիոլան սպասում են կոմսուհուն: Ոստիկանները բերում են Անտոնիոյին, որին Վիոլան կոչում է փրկիչ, իսկ Օրսինոյին՝ հանրաճանաչ ծովահեն: Անտոնիոն մեղադրում է Վիոլային անշնորհակալության և երեսպաշտության մեջ: Տանից դուրս է գալիս Օլիվիան: Նա մերժում է դուքսին, իսկ «Ցեզարիոյին» մեղադրում է անհավատարմության մեջ: Քահանան հաստատում է, որ երկու ժամ առաջ ամուսնացրել է կոմսուհուն դուքսի դեսպանի հետ: Օրսինոն ցնցված է: Ի զուր է Վիոլան ասում, որ նա դարձել է իր կյանքի լույսը: Այգուց դուրս են գալիս ծեծված սըր Թոբին և սըր Էնդրյուն ու բողոքում են Ցեզարիոյից: Նրանց ետևից գալիս է Սեբաստիանը: Սեբաստիանը տեսնում է Անտոնիոյին և նետվում է նրա մոտ: Նավապետը և դուքսը ցնցված են երկվորյակների նմանությամբ: Ոչինչ չեն հասկանում: Քույր և եղբայր ճանաչում են իրար: Օրսինոն, հասկանալով, որ «Ցեզարիոն» իրականում իրեն սիրահարված աղջիկ է, լիովին հաշտվում է Օլիվիայի կորստի մտքի հետ, որին հիմա համաձայն է քույր կոչել: Չի համբերում Վիոլային աղջկա հանդերձանքով տեսնել: Ծաղրածուն բերում է Մալվոլիոյի նամակը: Ծառայապետի տարօրինակությունները ստանում են իրենց բացատրությունը: Սակայն Մարիան չի պատժվում: Նա հիմա լեդի է, քանի որ ամուսնանում է սըր Թոբիի հետ: Վիրավորված Մալվոլիոն հեռանում է կոմսուհուց: Դուքսը հրամայում է հասնել նրա ետևից և ետ վերադարձնել: Պիեսն ավարտվում է Ֆեստեի երգած ծաղրական-մելամաղձոտ երգով:

ԷկրանավորումներԽմբագրել

Թվական Երկիր Անվանում Ռեժիսոր Վիոլա / Սեբաստիան Օրսինո Օլիվիա Ծանոթագրություն
1955   ԽՍՀՄ Տասներկուերորդ գիշեր Յան Ֆրիդ Կլարա Լուչկու Վադիմ Մեդվեդև Ալլա Լարիոնովա Առաջին էկրանավորումն է ԽՍՀՄ-ում
1978   ԽՍՀՄ Տասներկուերորդ գիշեր Պիտեր Ջեյմս
Օլեգ Տաբակով
Վիկտոր Խրամով
Մարինա Նեյոլովա Յուրի Բոգատիրյով Անաստասիա Վերտինսկայա Ֆիլմ-բեմադրություն
1980   ՄԹ Տասներկուերորդ գիշեր Ջոն Գորրի Ֆելիսիտի Քենդալ / Մայքլ Թոմաս Քլայվ Առինդել Շինեյդ Կյուսակ
1996   ՄԹ
  Իռլանդիա
  ԱՄՆ
Տասներկուերորդ գիշեր (անգլ.՝ «Twelfth Night: Or What You Will») Թրևոր Նան Իմոջեն Սթաբս / Սթիվեն Մակինտոշ Թոբի Սթիվենս Հելենա Բոնեմ Քարթեր Ֆիլմի գործողությունները տեղափոխվել են XX դարի սկիզբ
2006   ԱՄՆ Նա տղամարդ է (անգլ.՝ «She's the Man») Էնդի Ֆիքմեն Ամանդա Բայնս Չենինգ Թաթում (Դյուկ Օրսինո) Լաուրա Ռեմսի


ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Use of spelling, capitalization, and punctuation in the First Folio:"Twelfe Night, Or what you will"

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել