E վիտամին, պատկանում է ճարպալույծ միացություններին, որի մեջ են մտնում տոկոֆերոլներն ու տոկոտրիենոլները[1]։ E վիտամինի շատ տարբեր տեսակներից γ-տոկոֆերոլն ամենատարածվածն է Հյուսիսային Ամերիկայի դիետներում[2]։ γ-տոկոֆերոլ պարունակում են եգիպտացորենի, սոյայի ձեթը, մարգարինը և աղցանները[3][4] α-տոկոֆերոլը` E վիտամինի կենսաբանորեն ամենաակտիվ տեսակը, հաջորդ տարածված տեսակն է Հյուսիսային Ամերիկայի ռացիոնում։ E վիտամինի այս տարբերակով հարուստ են ցորենի սաղմը, արևածաղիկը և արևածաղկի ձեթը[4][5]։ Որպես ճարպալույծ անտիօքսիդանտ, այն կասեցնում է թթվածնի ռեակտիվ տեսակների արտադրությունը, որոնք գոյանում են ճարպի թթվեցման ժամանակ[6][7][8]։

Վիտամին E-ի.α-տոկոֆերոլ տեսակը

Ֆունկցիաները խմբագրել

E վիտամինն ունի բազմաթիվ կենսաբանական ֆունկցիաներ։ E վիտամինի ֆունկցիաներից ամենակարևորն անտիօքսիդանտն է և դրանով է E վիտամինն առավել կարևոր և հայտնի[9]։ Լինելով ճարպալույծ, այն պարուրված է բջջային մեմբրանով, որը և պաշտպանում է նրան թթվեցման վտանգից։ Սակայն կան այլ ֆունկցիաներ ևս, որ նույնպես կարևոր են համարվում։ α-Տոկոֆերոլն ունի կարգավորող ներգործություն էնզիմային ռեակցիաների վրա։ Օրինակ, C պրոտեինկինասը (PKC), որը կարևոր է մկանների աճի համար, կարող է արգելակվի α-տոկոֆերոլի կողմից։

Ազդեցությունը առողջության վրա խմբագրել

Վիտամին E-ն մահացելիությունը չի նվազեցնում, նույնիսկ մեծ չափաբաժիններով[10], և կարող է չնչին ավելացնել այն[11]։ Այն չի լավացնում շաքարի պարունակությունը արյան մեջ շաքարախտով հիվանդ մարդկանց մոտ[10] կամ իջեցնում ռիսկի գործոնը[12]։ Վիտամին E-ի ամենօրյա հավելումը չի նվազեցնում շագանակագեղձի քաղցկեղի ռիսկը, այլ կարող է այն բարձրացնել[13]։

Անբավարարություն խմբագրել

E վիտամինի անբավարարությունը կարող է առաջացնել`

Օրական թույլատրելի չափաբաժին խմբագրել

Վիտամին E-ի օրվա պահանջը 10-30 մգ է։

Սննդի աղբյուրներն ու հավելումներ խմբագրել

Վիտամին E պարունակում են ճարպոտ ձուկը, ընկուզեղենը, բուսայուղերը և այլն։ Վիտամին E-ի բացակայության կամ անբավարարության դեպքում կարող է առաջանալ մաշկի թեփոտվածություն։

Պատմություն խմբագրել

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. Brigelius-Flohe, B (1999). "Vitamin E: function and metabolism". FASEB. 13: 1145–1155. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  2. Traber, MG (1998). "The biological activity of vitamin E". The Linus Pauling Institute. Retrieved 2011 թ․ մարտի 6.
  3. Bieri, JG (1974). "γ-Tocopherol: metabolism, biological activity and significance in human vitamin E nutrition". American Journal of Clinical Nutrition. 27 (9): 980–986. PMID 4472121. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  4. 4,0 4,1 Brigelius-Flohé R, Traber MG (1999 թ․ հուլիսի 1). "Vitamin E: function and metabolism". FASEB J. 13 (10): 1145–55. PMID 10385606.
  5. Reboul E, Richelle M, Perrot E, Desmoulins-Malezet C, Pirisi V, Borel P (2006 Nov 15). "Bioaccessibility of carotenoids and vitamin E from their main dietary sources". Journal of Agricultural and Food Chemistry. 54 (23): 8749–8755. doi:10.1021/jf061818s. PMID 17090117.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  6. National Institute of Health (5/4/2009). "Vitamin E fact sheet".
  7. Herrera; Barbas, C (2001). "Vitamin E: action, metabolism and perspectives". Journal of Physiology and Biochemistry. 57 (2): 43–56. doi:10.1007/BF03179812. PMID 11579997.
  8. Packer L, Weber SU, Rimbach G (2001). "Molecular aspects of α-tocotrienol antioxidant action and cell signalling". Journal of Nutrition. 131 (2): 369S–73S. PMID 11160563. {{cite journal}}: Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  9. Bell, EF (1987). "History of vitamin E in infant nutrition". Am. J. Clin.Nutr. 46 (1 Suppl): 183–186. PMID 3300257.
  10. 10,0 10,1 Abner, EL (2011 Jul). "Vitamin E and all-cause mortality: a meta-analysis". Current aging science. 4 (2): 158–70. PMID 21235492. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  11. Bjelakovic, G (2008 Apr 16). "Antioxidant supplements for prevention of mortality in healthy participants and patients with various diseases". Cochrane database of systematic reviews (Online) (2): CD007176. doi:10.1002/14651858.CD007176. PMID 18425980. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  12. Bin, Q (2011 Apr). "The role of vitamin E (tocopherol) supplementation in the prevention of stroke. A meta-analysis of 13 randomized controlled trials". Thrombosis and haemostasis. 105 (4): 579–85. PMID 21264448. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  13. Haederle, Michael. "Vitamin E Supplements Raise Risk of Prostate Cancer". Health Discovery. AARP. Retrieved 2011 թ․ նոյեմբերի 11.