Վաչե Նալբանդյան

հայ գրականագետ

Վաչե (Վաչիկ) Սմբատի Նալբանդյան (փետրվարի 25, 1919(1919-02-25) կամ 1919, Նոր Բայազետ - փետրվարի 28, 1998(1998-02-28) կամ 1998, Երևան, Հայաստան]), հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1969), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1994, թղթակից անդամ՝ 1971)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1990)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1966 թվականից։

Վաչե Նալբանդյան
Վաչե Նալբանդյան.jpg
Ծնվել էփետրվարի 25, 1919(1919-02-25) կամ 1919
Նոր Բայազետ
Մահացել էփետրվարի 28, 1998(1998-02-28) կամ 1998
Երևան, Հայաստան
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Մասնագիտությունգրականագետ
Հաստատություն(ներ)Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն (ՀԽՍՀ), Մատենադարան, Երևանի պետական համալսարան և ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ
ԱնդամակցությունՀԳՄ և ՀՀ ԳԱԱ
Ալմա մատերԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետ (1941)
Կոչումակադեմիկոս
Գիտական աստիճանբանասիրական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինհայերեն
Պարգևներ
ԿուսակցությունԽՄԿԿ

ԿենսագրությունԽմբագրել

Վաչե Նալբանդյանը ծնվել է 1919 թվականի փետրվարի 25-ին Նոր Բայազետում։ 1936 թվականին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1936-1967 թվականներին որպես դաստիարակ աշխատել է հայրենի քաղաքի մանկատանը։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը գերազանցության դիպլոմով։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, Հյուսիսային Կովկասում մղված մարտերին և արժանացել է մի շարք շքանշանների ու մեդալների։

ԳործունեությունըԽմբագրել

1948-1950 թվականներին եղել է ՀԿԿ Երևանի Կիրովյան շրջկոմի քարտուղար, 1950-1952 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի կուսակցական օրգանների բաժնի վարիչ։

1952-1953 թվականներին եղել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի տնօրեն, 1953-1956 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի կուսակցական օրգանների բաժնի վարիչ, 1956-1965 թվականներին՝ Երևանի համալսարանի պրոռեկտոր, 1965-1977 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն։ 1966 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ։ 1978 թվականից ՀԽՍՀ ԳԱ Նախագահությանն առընթեր գրադարանային խորհրդի նախագահն է և հիմնակազմ գրադարանի տնօրենը[1][2]։

Նալբանդյանի աշխատությունները հիմնականում վերաբերում են հայ հին և միջնադարյան գրականության պատմությանը՝ «Վարդանանց պատերազմը և Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանքը» (1955), «Թբիլիսին հայ մատենագրության մեջ» (1958, հայկական, ռուսական, վրացական), «Եղիշե» (1959) և այլն։ Խորհրդահայ պատմավիպագրությանն է նվիրված նրա «Գրողը և պատմությունը» (1970) աշխատությունը։ Ռուսերեն հրատարակել է «Եղիշե» (1972) մենագրությունը, համահեղինակ է «Հայ գրականություն» (1976, ռուսական) բուհական դասագրքի[3]։

Մասնակցել է «Հայ նոր գրականության պատմություն» ակադեմիական հրատարակության 4-րդ (1972) և 5-րդ (1979) հատորների խմբագրման աշխատանքներին։ Նալբանդյանը 1954-1963 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ, 1956-1958 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի անդամության թեկնածու։ ՀԽՍՀ 4-6 գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ, 1959-1967 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի տեղակալ։ Նալբանդյանը վախճանվել է 1998 թվականի փետրվարի 28-ին Երևանում[4][5][6]։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։

ՊարգևներԽմբագրել

  • Հայրենական մեծ պատերազմի II աստիճանի շքանշան, մեդալներ
  • ՀԽՍՀ ԳԱ 1982 թվականի վաստակագիր

ԵրկերԽմբագրել

  • Վարդանանց պատերազմը և Դ. Դեմիրճյանի «Վարդանանքը», 1955, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 263 էջ։
  • Թբիլիսին հայ մատենագրության մեջ (սկզբից մինչև 18-րդ դարի վերջը), Երևան, 1958, 170 էջ։
  • Եղիշե, Երևան, 1959, 182 էջ։
  • Սայաթ-Նովա, Սովետական Գրող, 1987,192 էջ[7]։
  • Գրիգոր Նարեկացի, 1990։
  • Գրողը և պատմությունը, Երևան, «Հայաստան», 1970, 552 էջ։

ԱղբյուրներԽմբագրել

Վաչե Նալբանդյան, Պատմաբանասիրական հանդես №1, 1998, էջ 278-279

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարանի տնօրեններ» (հայերեն)։ Վերցված է 2022-12-01 
  2. «ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսների կենսամատենագիտություններ»։ greenstone.flib.sci.am։ Վերցված է 2022-12-01 
  3. Վաչե Նալբանդյանի մասին ԵՊՀ կայքում
  4. «Նալբանդյան Վաչե Սմբատի»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-10-14-ին։ Վերցված է 2015-02-25 
  5. «Վաչե Նալբանդյան (ծննդյան 90 -ամյակի առթիվ)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-11-23-ին։ Վերցված է 2016-02-25 
  6. «ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի իսկական անդամներ»։ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա։ Վերցված է 2022-12-01 
  7. Նալբանդյան Վաչե Սմբատի (1987)։ Սայաթ-Նովա: (Մենագրություն) (հայերեն)։ Սովետական Գրող