Սևագիր:Սպեկտրոսկոպ

Օպտիկական սպեկտրոսկոպ

Սպեկտրոսկոպը (սպեկտրոմետր, սպեկտրոգրաֆ) (հին հունարեն սպեկտր σκοπέω — նայում եմ) — ճառագայթման սպեկտրի վիզուալ դիտման օպտիկական սարք. Կիրառվում է քիմիայում, մետալուրգիայում նյութերի արագ և որակյալ սպեկտրալ անալիզ իրականացնելու համար։ Սպեկտրի ուսումնասիրությունն իրականացվում է, օրինակ, օպտիկական պրիզմայով։ Ֆլուրեսցենտատ օկուլյարի օգնությամբ դիտվում է ուլտրամանուշակագույն սպեկտրը, էլեկտրոնային օպտիկական վերափոխիչի օգնությամբ՝ սպեկտրի մոտ ինֆրակարմիր հատվածը։[1]

Ցանցային սպեկտրոսկոպի ներքին կառուցվածքը․ լույսն ընկնում է ձախ կողմից և դիֆրակցիայի է ենթարկվում վերին միջին անդրադարձնող ցանցից։ Դրանից հետո լույսի ալիքի երկարությունն ընտրվում է վերին աջ անկյունի ճեղքի միջոցով։

Հաճած «սպեկտրոմետր» տերմինի տակ հասկանում են մասնագիտացված սարք, օրինակ նշված սպեկտրալ գծերի ինտեսիվության որոշման համար, հաճախ ավտոմատացված, իսկ «սպեկտրոսկոպը» — սեղանի գործիք է, որը հնարավորություն է տալիս դիտել սպեկտրի տարբեր հատվածները։

Գոյություն ունեն սպեկտրոմետրերի տարբեր տեսակներ, օրինակ ռենտգենյան-ֆլյուրոսցենտյան, օպտիկական և այլն։George Barker, Memoir of Henry Draper, 1837-1882 (PDF), p. 103

ՍպեկտրոգրաֆներԽմբագրել

 
Հասարակ սպեկտրոսկոպ՝ հիմնված պրիզմաների վրա
 
The KMOS spectrograph.
 
Հորիզոնական արեգակնային սպեկտրոգրաֆ Չեխիայի ասռղագիտության ինստիտուտում

Սպեկտրոգրաֆը սարք է, որը լույսը բաժանում է ըստ երկարությունների և գրանցում ինֆորմացիան։ Սովորաբար սպեկտրոգրաֆներն ունենում են բազմալիք դետեկտորներ կամ տեսախցիկ, որը գրանցում է լույսի սպեկտրը։[2]

Առաջին անգամ այս տերմինն օգտագործվել է 1876 թ․ ին Հենրի Դրափերի կողմից, երբ նա ստեղծեց դրա նախատիպը, և որի միջոցով նա փորձեց ստանալ Վեգայի սպեկտրի լուսանկարնները։ Սակայն սպեկտրոգրաֆի առաջին տարբերակը անհարմար և դժվար էր օգտագործամ տեսանկյունից։[3]

Աստղային և արեգակնային սպեկտրոգրաֆԽմբագրել

Աստղի սպեկտրալ դասը և գլխավոր հաջորդականությունը, Հաբլի օրենքը և Հաբլի հաջորդականությունը հորոշվել են ֆոտոթղթի կիրառմամբ սպեկտրեսկոպների միջոցով։ Ջեյմս Ուեբբ Տիեզերական աստղադիտակը պետք է միավորի մոտ ինֆրակարմիր սպեկտրոգրաֆը (NIRSpec) և միջին ինֆրակարմիր սպեկտրոգրաֆը (MIRI).

Էշելլի սպեկտրոգրաֆըԽմբագրել

Էշելլի սպեկտրոգրաֆը օգտագործում է երկու տատրբեր դիֆրակցիոն ցանցեր, որոնք իրար նկատմամբ պտտված են 90 աստիճանի անկյան տակ։ Սովորաբար մեկը որոշում է անկյունագծի վրա սպեկտրը, բայց երբ երկուս ցանցերն էլ ունեն լայն տարածություն, և մեկը բեկվի այնպես, որ դիտվի միայն առաջին կարգը, իսկ մյուսը այնպես, որ դիտվեն շատ ավելի բարձր կարգեր, առաջինի շատ նուրբ սպեկտրը լավ տեղավորվում է փոքր ընդհանուր CCD- չիպի վրա: Փոքր չիպը նաև նշանակում է, որ կոլիմացնող օպտիկան անհրաժեշտ չէ օպտիմիզացնել կոմայի կամ աստիգմատիզմի համար, բայց գնդային շեղումը կարող է զրոյական ընտրվել:[4]

ՆշումներԽմբագրել

  1. Butler, L. R. P.; Laqua, K. (1995). "Nomenclature, symbols, units and their usage in spectrochemical analysis-IX. Instrumentation for the spectral dispersion and isolation of optical radiation (IUPAC Recommendations 1995)". Pure Appl. Chem. 67 (10): 1725–1744. doi:10.1351/pac199567101725. S2CID 94991425. A spectrometer is the general term for describing a combination of spectral apparatus with one or more detectors to measure the intensity of one or more spectral bands.
  2. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ spie անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  3. Brand, John C. D. (1995). Lines of Light: The Sources of Dispersive Spectroscopy, 1800–1930. Gordon and Breach Publishers. pp. 37–42. ISBN 978-2884491624.
  4. George Barker, Memoir of Henry Draper, 1837-1882 (PDF)