Բացել գլխավոր ցանկը
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Սպա (այլ կիրառումներ)

Սպա (ֆր.՝ Spa) — բելգիական քաղաք Լիեժ նահանգում։ Քաղաքապետարանը տեղակայված է Արդեններական լեռներում և հայտնի է, որպես համաժողովրդական առողջարան։ Քաղաքի մերձակայքում է գտնվում հայտնի Սպա-Ֆրանկոշարմ ավտոմրցավազքի վազքուղին, որտեղ անցկացվում է Ֆորմուլա 1-ի (անգլ.՝ FIA Formula One World Championship) մրցավազքը։

Քաղաք
Սպա
Զինանշան
Héraldique Ville BE Spa.svg

Spa JPG05.jpg
Կոորդինատներ: 50°30′0″ հս․ լ. 5°52′0″ ավ. ե. / 50.50000° հս․. լ. 5.86667° ավ. ե. / 50.50000; 5.86667
ԵրկիրԲելգիա Բելգիա
Մակերես39,85 կմ²
Բնակչություն10 378 մարդ (հունվարի 1, 2018)[1]
Հեռախոսային կոդ087
Փոստային ինդեքսներ4900[2]
Պաշտոնական կայքvilledespa.be
##Սպա (քաղաք) (Բելգիա)
Red pog.png
Спа. Павильон Петра Великого
Спа. Пуонский источник

Մունիցիպալիտետի մակերեսը - 39,85 կմ² է։ Բնակչությունը — 10 543 մարդ։

Միգուցե այսօր Սպան ավելի հայտնի է իր մրցավազքի վազքուղով՝ սակայն միջնադարում Սպա փոքրիկ քաղաքը տեղակայված էր, այնտեղ, որտեղ խաչվում են 3 երկրները՝ Բելգիա, Գերմանիա և Նիդերլանդներ, հայտնի էր իր բուժիչ ջրերով, որտեղ այցելել են ռուսական Պետրոս I կայսերը և ֆրանսիական արքայազն՝ Լուի-Ժոզեֆ Կոնդեը:

Անգլիական «spa»[3] բառը ծագումը կապված է Սպա քաղաքի հետ։

Սպաի բուժիչ ջրերը հայտնի են եղել հին հռոմեացիններին, հավանակ է, որ նրանք էլ այն անվանել են ինքնահոսող աղբյուրներ, որոնց շատրվանը այսօր էլ զարդարում է առողջարանի հրապարակը - «Spa» (վալոներեն espa — շատրվան)։ Սպաի երկաթ պարունակող աղբյուրնների ածխաթթվով հարուստ ջրերը հռոմեացիները անվանել են՝ Aquae Sepadonae: Այն շատ համեղ էր, բուժում էր շատ հինվանդություններ և այնքան հայտնի էր, որ նրանց մասին գրել է Պլինիոս Ավագը՝ իր «Բնական պատմություն»ում: Ածխաթթու գազը դուրս է գալիս ջրից հազարավոր մարգարիտե պղպջակների տեսքով և հնարավոր է, որ քաղաք-առողջարանը իր տեղանվան ծագման համար պարտական է մեկ այլ լատինական բառի՝ spargere - պղպջալ:

XIV դարում Սպան վերածվեց առողջարանի, իսկ XVI դարում Սպայի ջրերը վաճառվում էին Եվրոպայի շատ երկրներում: Նորաձև առողջարանի ջրերի հետ «spa» բառը բառացիորեն տեղափոխվեց հյուսիսային Անգլիա, որը հյուսիսային բարբառով հնչյում էր ինչպես «spaw»:

1717 թ.-ին Սպաի ջրերում բուժվում էր Պետրոս I-ը։ Ինչպես գրել էի իր «Pierre le Grand aux eaux de Spa»[4] աշխատությունում Ալբին Բոդին՝ «Վերջին տարիների չափից շատ ջանքերը, և արհամարհական վերաբերմունքը իր առողջությանը, չմնացին առանց վնսակար ազեդության՝ կայսեր օրգանիզմի վրա»: գերմ.՝ Leib բժիշկ Արեկսինի խորհրդով (գերմ.՝ Leibgarde, գերմ.՝ Leib — մարմին + լատ.՝ guardia — պաշտպանություն, պահպանում) Պետրոս I-ը մեկնեց բուժման Սպայի բուժիչ ջրերում՝ ավստրիական Նիդեռլանդներում (ներկայիս Բելգիայում)։

Սպա

4 շաբաթվա ընթացքում (1717 թ.-ի հունիսի 24-ից հուլիսի 25-ը) Պետրոս I-ը խմել է Պուոնսկական բուժիչ ջրերը[5][6]: Պետրոս I-ը ցանկանում էր հավերժացնել Սպա ժամանման հուշերը։ Կայսեր հրահանգով՝ Սպայում տեղադրվեց հուշարձան՝ ամստերդամական քանդակագործի աշխատանքներից, որի վրա Պետրոս I-ի կողմից փորագրված է լատիներենով շնորհագիր՝ շարահյուսված կասեր մերձավորներից մեկի կողմից։

1888 թ.-ի սեպտեմբերի 19-ին քաղաքում կայացավ առաջին գեղեցկության մրցույթը: 350 թեկնածուներից 21-ը հասան եզրափակչին, որտեղ բացառապես տղամարդկանց ժյուրին «զննում էր» փակ դռների ետևում։ Հաղթող ճանաչվեց 18-ամյա Bertha Soucaret Գվադելուպայից, որպես մրցանակ ստացել է 5000 ֆրանսիական ֆրանկ:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին քաղաքը ենթարկվել է գերմանական շրջափակման։ Այնտեղ են տեղակայվել զինվորական հիվանդանոցները գերմանացի զինվորների համար, իսկ ավելի ուշ այնտեղ տեղափոխվեց գլխավոր հրամանատարության շտաբը (Oberste Heeresleitung)։

1920 թ.-ի հուլիսի 5-16-ը քաղաքում անցկացվում էր Անտանտի երկների միջազգային կոնֆերանսը՝ նվիրված Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո խաղաղ կարգավորմանը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Wettelijke Bevolking per gemeente op 1 januari 2018Statbel.
  2. Crossroads Bank for Enterprises
  3. Online Etymology Dictionary; Encyclopædia Britannica 2006 Ultimate Reference Suite DVD, Eintrag «spa»; Oxford English Dictionary Band 16 (1989), Seite 86
  4. Боди А. Петр Великий на водах в Спа. Извлечения и пересказ // Русская старина, 1896. — Т. 86. — № 4. — С. 21-29. — Под загл.: Пребывание Петра Великого в австрийских Нидерландах в 1717 году. — Сетевая версия — М. Вознесенский 2006.
  5. Маньшина Н. В. Курортология для всех. За здоровьем на курорт. — М. : Вече, 2007. — 592 с.]
  6. «poûhon» — валлонское слово — «минеральный источник».

ԳրականությունԽմբագրել

ՀղումներԽմբագրել