«Արևելյան հարց»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Robot: ja:東方問題 is a good article)
'''Արևելյան հարց''', [[Եվրոպա]]կան դիվանագիտության մեջ հիմնախնդիրների ամբողջություն էր՝ Օսմանյան կայսրության և նրա հպատակ ժողովուրդների ազատագրման, պատմական ճակատագրի, ինչպես նաև մեծ տերությունների գաղութային քաղաքականության վերաբերյալ:
'''Արևելյան հարց''' — [[Օսմանյան կայսրություն|Օսմանյան կայսրության]] տիրույթների բաժանման համար մեծ տերությունների միջև ծավալված պայքարի և օսմանահպատակ ժողովուրդների, այդ թվում` [[հայ]] ժողովրդի ազատագրական շարժումների հետ կապված միջազգային հակասությունների պայմանական անվանումը դիվանագիտության և պատմական գրականության մեջ: «Արևելյան հարց» եզրույթը առաջին անգամ գործածվել է «[[Սրբազան դաշինք]]»ի երկրների [[1822]]թ. [[Վերոնայի կոնգրես]]ում` Օսմանյան կայսրության դեմ [[Հունաստան]]ի անկախության համար [[հույն]]երի մղած պատերազմի կապակցությամբ: [[Լոզանի պայմանագիր|Լոզանի հաշտության պայմանագրով]] հասկացությունը դուրս է եկել միջազգային դիվանագիտության օրակարգից:
 
«Արևելյան հարց» հասկացությունն առաջին անգամ գործածել են Սրբազան դաշինքի ([[Ռուսական կայսրություն]], [[Ավստրիա]], [[Պրուսիա]], [[Ֆրանսիա]] և այլն) երկրները՝ 1822 թ-ի Վերոնայի կոնգրեսում՝ Թուրքիայի դեմ [[Հունաստան]]ի մղած անկախության պատերազմի առիթով:
== Աղբյուրներ ==
Արևելյան հարցի պատմությունն սկսվել է XVIII դարի վերջից և ավարտվել Առաջին համաշխարհային պատերազմով (1914–18 թթ.), երբ փլուզվեց Օսմանյան կայսրությունը: Աշխարհամարտը դարձել էր մեծ տերությունների շահերի բախման կիզակետ, իսկ Արևելյան հարցի հիմնախնդիրները՝ XVIII–XIX դարերի միջազգային հարաբերությունների գլխավոր առանցքը:
* Հայկական հարց, հանրագիտարան, Երևան, 1996:
1877–78 թթ-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո կնքված [[Սան Ստեֆանոյի պայմանագիր|Սան Ստեֆանոյի]], ապա՝ Բեռլինի պայմանագրերի (1878 թ.) փաստաթղթերում, միջազգային դիվանագիտության մեջ առաջին անգամ գործածվել է նաև «[[Հայկական հարց]]» հասկացությունը և դարձել Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մասը:
Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի պարտության հետևանքով Օսմանյան կայսրությունից անջատվել են առանձին ազգապատկան տարածքներ: Սևրի հաշտության պայմանագրով (1920 թ.) ճանաչվել է նաև անկախ և [[միացյալ Հայաստան]]ի գոյությունը: Սակայն Թուրքիայում ծավալված ազգայնամոլական շարժումը, քեմալական Թուրքիայի և Խորհրդային Ռուսաստանի մերձեցումը խոչընդոտել են Սևրի պայմանագրի իրագործումը. Արևմտյան Հայաստանն ու Կիլիկիան մնացել են թուրքական տիրապետության տակ:
1922–23 թթ-ի [[Լոզանի կոնֆերանս]]ում ճանաչվել են Թուրքիայի նոր սահմանները. Օսմանյան կայսրությունը դադարել է գոյություն ունենալուց, և «Արևելյան հարց» հասկացությունը դուրս է եկել ասպարեզից: Արևելյան հարցը լուծվել է, սակայն Հայկական հարցը շարունակում է մնալ չլուծված:
 
== Այցելեք նաև ==
* [[Հայկական հարց]]
 
{{ՀՀՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Հայոց պատմություն]]
[[Կատեգորիա:Օսմանյան Կայսրություն]]
 
{{Link GA|ja}}
 
17 101

edits