«Աշոտ Բ Երկաթ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
No edit summary
չNo edit summary
Պիտակ: Disambiguation links
{{Այլ կիրառումներ|Աշոտ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)}}
{{Տեղեկաքարտ Միապետ
| իշխանություն = [[914]] - [http://www.historyofarmenia-am.armin.am/images/menus/2254/Ashot_Yerkat.pdf [929]]
| թագադրում = [[914]]
| տիտղոս = [[Բագրատունիների թագավորություն|Հայոց թագավորարքա]] (914-922), Շահնշահ Հայոց և Վրաց (922-929)
| լրիվ անուն = Աշոտ Բ Բագրատունի
| մայրենի_լեզու1 = հայերեն
|պատկեր=
|մահ=929|ծնունդ=882}}
'''Աշոտ Բ Երկաթ''' ({{ԱԾ}}), [[Բագրատունիների թագավորություն|Հայոց թագավորարքա]] (914 թվականից-929), Շահնշահ Հայոց և Վրաց (922-929), Հայոց արքա [[Սմբատ Ա Նահատակ]]ի որդին, [[Բագրատունիներ]]ի թագավորական թվականից։տոհմից։
 
== Գահակալման սկիզբը ==
Հաջորդել է հորը՝ [[Սմբատ Ա Նահատակ|Սմբատ I Բագրատունուն]]։
 
Աշոտ II–իԵրկաթի գահակալության սկզբում ՀայաստաննՀայաստանը գտնվել է ծանր իրավիճակում։ [[Ատրպատական]]ի [[Յուսուֆ իբն Աբու-ս-Սաջ|Յուսուֆ]] ամիրայի զորքը ներխուժել է Հայաստան, ինչը երկրի անկախությանը սպառնող վտանգ էր։ Իր եղբոր՝ Մուշեղի հետ 910 թվականին դուրս է եկել Յուսուֆ ամիրայի դեմ, [[Ձկնավաճառի ճակատամարտ]]ում գլխավորել հայոց բանակը։ Հոր մահից հետո մյուս եղբոր՝ [[Աբաս]]ի հետ արաբներից ազատագրել է Հայաստանի մի շարք մասեր։ 915 թվականին Յուսուֆը կրկին ներխուժել է Հայաստան, Աշոտ II-ը մեկնել է [[Բյուզանդիա]], բանակցել [[Կոստանդին Ծիրանածին]] կայսեր հետ, ինչից հետո Բյուզանդիան նրան ճանաչել է Հայոց թագավոր և տվել օգնական զորք։ Աշոտ II-ը պայքար է ծավալել բոլոր կենտրոնախույս ուժերի դեմ՝ ձգտելով ստեղծել քաղաքականապես միասնական Հայաստան։ Աշոտ II-ի հորեղբոր որդին՝ [[Աշոտ Շապուհյան]]ը, որ դեռ [[Սմբատ Ա]]-ի օրոք հարում էր Յուսուֆին, վերջինիս կողմից 915 թվականին ճանաչվել է որպես Հայոց թագավոր։ Դառնալով Աշոտ II-ի հակաթոռը՝ նա պայքար սկսեց օրինական թագավորի դեմ։ [[Հովհաննես Դրասխանակերտցի]] կաթողիկոսը փորձ է արել հաշտեցնել նրանց։ Թեև Աշոտ Շապուհյանն ստացել է [[Վաղարշապատ]]ն իր շրջակայքով, բայց չի դադարեցրել պայքարը։ Աշոտ II-ի դեմ դուրս են եկել նաև [[Գուգարք]]ի [[Շամշուլդե բերդ]]ի տերերը, ապստամբել է նաև աները՝ [[Գարդմանք (տարածքային էթնիկ միավոր)|Գարդմանի]] իշխան [[Սահակ Սևադա]]ն։ Աշոտ II-ն գերի է վերցրել Սահակ Սևադային ու նրա որդուն, ապա կուրացնել տվել նրանց։ Նա հարկադրված է եղել պայքարել նաև [[Ուտիք]] նահանգի ապստամբ իշխան [[Ցլիկ Ամրամ]]ի և [[վրացիներ|վրաց]] Գուրգեն իշխանի դեմ։ Աշոտ II-ը ստիպված էր քաշվել [[Սևանա կղզի]]ն և այնտեղից կազմակերպել պայքարը։ [[Սևանի ճակատամարտ]]ում նրան հաջողվել է պարտության մատնել Յուսուֆ ամիրայի Բեշիր զորապետին։ Այնուհետև հաղթահարելով ներքին ու արտաքին թշնամիների դիմադրությունները՝ նա վերականգնել է [[Բագրատունյաց թագավորություն|Բագրատունյաց թագավորության]] սահմանները։ 922 թվականին Աշոտ II-ին շնորհվել է «Շահնշահ Հայոց և Վրաց» տիտղոսը։ Աշոտ Շապուհյանը դուրս է մղվել ասպարեզից։ Խիզախության և կորովի համար Աշոտ II-ը ստացել է «Երկաթ» մականունը։ [[928 թվական]]ին Աշոտ Երկաթը Ատրպատականի ամիրայի հետ դիմակայել են և հետ շպրտել բյուզանդական զորքերին<ref>Հայ ժողովրդի պատմություն, հատոր III, Երևան, 1979, էջ 153</ref>։
 
 
== Գահակալման սկիզբը ==
Աշոտ II–ի գահակալության սկզբում Հայաստանն գտնվել է ծանր իրավիճակում։ [[Ատրպատական]]ի [[Յուսուֆ իբն Աբու-ս-Սաջ|Յուսուֆ]] ամիրայի զորքը ներխուժել է Հայաստան, ինչը երկրի անկախությանը սպառնող վտանգ էր։ Իր եղբոր՝ Մուշեղի հետ 910 թվականին դուրս է եկել Յուսուֆ ամիրայի դեմ, [[Ձկնավաճառի ճակատամարտ]]ում գլխավորել հայոց բանակը։ Հոր մահից հետո մյուս եղբոր՝ [[Աբաս]]ի հետ արաբներից ազատագրել է Հայաստանի մի շարք մասեր։ 915 թվականին Յուսուֆը կրկին ներխուժել է Հայաստան, Աշոտ II-ը մեկնել է [[Բյուզանդիա]], բանակցել [[Կոստանդին Ծիրանածին]] կայսեր հետ, ինչից հետո Բյուզանդիան նրան ճանաչել է Հայոց թագավոր և տվել օգնական զորք։ Աշոտ II-ը պայքար է ծավալել բոլոր կենտրոնախույս ուժերի դեմ՝ ձգտելով ստեղծել քաղաքականապես միասնական Հայաստան։ Աշոտ II-ի հորեղբոր որդին՝ [[Աշոտ Շապուհյան]]ը, որ դեռ [[Սմբատ Ա]]-ի օրոք հարում էր Յուսուֆին, վերջինիս կողմից 915 թվականին ճանաչվել է որպես Հայոց թագավոր։ Դառնալով Աշոտ II-ի հակաթոռը՝ նա պայքար սկսեց օրինական թագավորի դեմ։ [[Հովհաննես Դրասխանակերտցի]] կաթողիկոսը փորձ է արել հաշտեցնել նրանց։ Թեև Աշոտ Շապուհյանն ստացել է [[Վաղարշապատ]]ն իր շրջակայքով, բայց չի դադարեցրել պայքարը։ Աշոտ II-ի դեմ դուրս են եկել նաև [[Գուգարք]]ի [[Շամշուլդե բերդ]]ի տերերը, ապստամբել է նաև աները՝ [[Գարդմանք (տարածքային էթնիկ միավոր)|Գարդմանի]] իշխան [[Սահակ Սևադա]]ն։ Աշոտ II-ն գերի է վերցրել Սահակ Սևադային ու նրա որդուն, ապա կուրացնել տվել նրանց։ Նա հարկադրված է եղել պայքարել նաև [[Ուտիք]] նահանգի ապստամբ իշխան [[Ցլիկ Ամրամ]]ի և [[վրացիներ|վրաց]] Գուրգեն իշխանի դեմ։ Աշոտ II-ը ստիպված էր քաշվել [[Սևանա կղզի]]ն և այնտեղից կազմակերպել պայքարը։ [[Սևանի ճակատամարտ]]ում նրան հաջողվել է պարտության մատնել Յուսուֆ ամիրայի Բեշիր զորապետին։ Այնուհետև հաղթահարելով ներքին ու արտաքին թշնամիների դիմադրությունները՝ նա վերականգնել է [[Բագրատունյաց թագավորություն|Բագրատունյաց թագավորության]] սահմանները։ 922 թվականին Աշոտ II-ին շնորհվել է «Շահնշահ Հայոց և Վրաց» տիտղոսը։ Աշոտ Շապուհյանը դուրս է մղվել ասպարեզից։ Խիզախության և կորովի համար Աշոտ II-ը ստացել է «Երկաթ» մականունը։ [[928 թվական]]ին Աշոտ Երկաթը Ատրպատականի ամիրայի հետ դիմակայել են և հետ շպրտել բյուզանդական զորքերին<ref>Հայ ժողովրդի պատմություն, հատոր III, Երևան, 1979, էջ 153</ref>։
 
== Կյանք ==
 
== Արտաքին հղումներ ==
 
* [http://eanc.net/EANC/library/Fiction%5COriginal%5CAyvazyan_Bagrat%5CAshot_Erkat.htm Բագրատ Այվազյանի «Աշոտ Երկաթ» վեպը]
* [http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=960 Աշոտ Բ Երկաթ, Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II]
 
== Գրականություն ==
 
*{{Գիրք |հեղինակ = Արման Եղիազարյան |մաս = |վերնագիր = «Աշոթ Երկաթ․ Թագավոր հայոց» |բնօրինակ = |հղում = http://publishing.ysu.am/files/Ashot_Yerkat.pdf |պատասխանատու խմբագիր = |հրատարակություն = |վայր = Երևան |հրատարակչություն = ԵՊՀ հրատարակչություն |տարեթիվ = 2016 |հատոր = |մեջբերվող էջեր = |էջերի թիվ = 120 |սերիա = |isbn = 978-5-8084-2058-8|տպաքանակ = 100}}
*{{Գիրք |հեղինակ = [[Լեո]] (Առաքել Բաբախանյան) |մաս = |վերնագիր = «Երկերի ժողովածու» |բնօրինակ = |հղում = https://drive.google.com/file/d/0B8X4IJgpa0iwRlVtQ20tUUJvYVE/view |պատասխանատու խմբագիր = |հրատարակություն = |վայր = Երևան |հրատարակչություն = Հայաստան հրատարակչություն |տարեթիվ = 1967 |հատոր = երկրորդ |մեջբերվող էջեր = 543-578 |էջերի թիվ = 778 |սերիա = |isbn = |տպաքանակ = 30,000}}
*{{Գիրք |հեղինակ = [[Հովհաննես Դրասխանակերտցի]] |մաս = |վերնագիր = «Հայոց պատմություն» |բնօրինակ = |հղում = http://publishing.ysu.am/files/46.pdf |պատասխանատու խմբագիր = |հրատարակություն = |վայր = Երևան |հրատարակչություն = ԵՊՀ հրատարակչություն |տարեթիվ = 1996 |հատոր = |մեջբերվող էջեր = |էջերի թիվ = 397 |սերիա = |isbn = 5-8084-0237-9 |տպաքանակ = 1500}}
 
{{Wikidata/Ancestors}}
{{Wikidata/FamilyTree}}
{{Հայոց արքաներ}}
{{Արտաքին հղումներ}}
{{ՀՍՀ|հատոր=1|էջ=487}}