«Վարդան Արևելցի»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
(Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.8)
No edit summary
{{Տեղեկաքարտ Գիտնական}}
'''Վարդան Արևելցի''' (հիշատակվում է նաև որպես '''Վարդան Գանձակեցի''', '''Աղվանից Վարդան''', '''Վարդան Կիլիկեցի''', '''Վարդան Մեծ''', '''Վարդան Պատմիչ''', '''Վարդան Վարդապետ''', {{ԱԾ}}), հայ պատմագիր, մեկնիչ, աստվածաբան, փիլիսոփա, թարգմանիչ, մանկավարժ։
 
== Կենսագրություն ==
 
=== «Հաւաքումն պատմութեան» ===
Վարդան Արևելցու պատմական բնույթի գլխավոր երկասիրությունը «Հաւաքումն պատմութեան» գիրքն է, որը համընդհանուր պատմություն շարադրելու նոր փորձ էր հայ պատմագրության մեջ։ Բաղկացած է «Նախերգանքից» և հարյուր գլխից։ Բուն պատմությունն սկսում է Բաբելոնյան աշտարակաշինությունից և հասցնում մինչև կաթողիկոս Կոստանդին Ա Բարձրբերդցու մահը (1267 թ)։ Որպես սկզբնաղբյուր հեղինակն օգտագործել է նախորդ գրեթե բոլոր հայ պատմիչների ու մատենագիրների, իր ժամանակակիցներից՝ [[Վանական Վարդապետ]]ի, [[Կիրակոս Գանձակեցի|Կիրակոս Գանձակեցու]] և ուրիշների աշխատությունները, վիմական արձանագրություններ, դիվանատան փաստաթղթեր, ժողովրդական պատումներ, [[Եվսեբիոս Կեսարացի|Եվսեբիոս Կեսարացու]] աշխատությունները։ <br />
 
Ըստ հրեա [[Հովսեպոս Փլավիոս]] և հույն [[Եվսեբիոս Կեսարացի]] պատմագիրների, ինչպես նաև ըստ հայկական ավանդությունների Վարդան Արևելցին [[Նախիջևան]] տեղանունը մեկնաբանվում է որպես [[Նոյ]]ի առաջին իջևանատեղի↓։ Հիմնվելով հնագույն այլ առասպելների վրա՝ Վարդան Արևելցին Նոյի գերեզմանատեղին հիշատակում է [[Վասպուրական]]ի [[Նախճավան]]ում, իսկ նրա կնոջ՝ Նոյեմզարի գերեզմանատեղին՝ [[Մարանդ]]ում։ Ավանդաբար Նոյի անվան հետ են կապված Ակոռի գյուղի, Առնոյոտն գավառի, [[Երևան]] քաղաքի, Նպատ լեռան և այլ անվանումներ։ Նոյ Նահապետի հիշատակը նշում են Ընդհանրական, ինչպես նաև [[Հայ առաքելական եկեղեցի]]ները։ Հայ եկեղեցին Էջմիածնի Մայր տաճարում, որպես սուրբ մասունք, պահում է [[Նոյյան տապան]]ից փայտի մի կտոր. այն, ըստ ավանդության, Մասիսի լանջին հրեշտակից ստացել է [[Մծբին]] քաղաքի եպիսկոպոսը՝ սուրբ [[Հակոբ Մծբնացի]] հայրապետը<br />
Ըստ հրեա [[Հովսեպոս Փլավիոս]] և հույն [[Եվսեբիոս Կեսարացի]] պատմագիրների, ինչպես նաև ըստ հայկական ավանդությունների Վարդան Արևելցին [[Նախիջևան]] տեղանունը մեկնաբանվում է որպես [[Նոյ]]ի առաջին իջևանատեղի↓։ Հիմնվելով հնագույն այլ առասպելների վրա՝ Վարդան Արևելցին Նոյի գերեզմանատեղին հիշատակում է [[Վասպուրական]]ի [[Նախճավան]]ում, իսկ նրա կնոջ՝ Նոյեմզարի գերեզմանատեղին՝ [[Մարանդ]]ում։ Ավանդաբար Նոյի անվան հետ են կապված Ակոռի գյուղի, Առնոյոտն գավառի, [[Երևան]] քաղաքի, Նպատ լեռան և այլ անվանումներ։ Նոյ Նահապետի հիշատակը նշում են Ընդհանրական, ինչպես նաև [[Հայ առաքելական եկեղեցի]]ները։ Հայ եկեղեցին Էջմիածնի Մայր տաճարում, որպես սուրբ մասունք, պահում է [[Նոյյան տապան]]ից փայտի մի կտոր. այն, ըստ ավանդության, Մասիսի լանջին հրեշտակից ստացել է [[Մծբին]] քաղաքի եպիսկոպոսը՝ սուրբ [[Հակոբ Մծբնացի]] հայրապետը Հատկապես արժեքավոր է իր ապրած ժամանակաշրջանի՝ XII դ վերջի և XIII դ պատմական իրադարձությունների նկարագրությունը։ Երկը կարևոր աղբյուր է այդ ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հարևան երկրների ու ժողովուրդների պատմության ուսումնասիրության համար։
 
=== Այլ բնույթի աշխատություններ ===
* Robert W. Thomson, The Historical Compilation of Vardan Arewelcʿi, - "Dumbarton Oaks Papers", Vol. 43, (1989), pp.&nbsp;125–226.
* [https://web.archive.org/web/20110531152734/http://araratian-tem.am/media/Qrist.%20Hayast..pdf «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։]
{{Արտաքին հղումներ}}
{{Հայկական գիր և գրականություն}}
{{Միջնադարյան հայ պատմագիրներ և ժամանակագիրներ}}
{{Արտաքին հղումներ}}
 
{{DEFAULTSORT:Արևելցի, Վարդան}}
 
[[Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ]]
[[Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ]]
[[Կատեգորիա:Գանձակի շրջանում ծնվածներ]]
[[Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ]]
[[Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ]]
172 018

edits