«Վասա նավ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 68 բայտ ,  1 տարի առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589)
No edit summary
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589))
 
'''Վասա (նավ)'''
«Վասա» (նաև «Ва́са», {{lang-sv|}} Vasa), շվեդական ռազմական նավ, որը ջուր է իջեցվել [[1628]] թվականի ամռանը:ամռանը։ Նավն իր անվանումն ստացել է այդ ժամանակաշրջանում շվեդական թագավորությունում իշխող Վասա դինաստիայի պատվին:պատվին։
Լինելով շվեդական [[նավատորմ]]ի ամենամեծ ու թանկարժեք [[ռազմանավ]]երից մեկը` «Վասան» պիտի դառնար նրա դրոշակակիրը, սակայն նախագծային սխալների պատճառով նավը շրջվեց և խորտակվեց՝ երբ առաջին անգամ՝ [[1628]] թվականի օգոստոսի 10(20)-ին դուրս եկավ [[Ստոկհոլմ]]ի նավահանգիստ:նավահանգիստ։ [[1961]] թվականին նավը բարձրացվեց ջրի հատակից, ենթարկվեց վերականգնման և ներկայումս ցուցադրվում է հատուկ [[Վազա թանգարան|իր համար կառուցված թանգարանում]]:։ «Վասան» XVII դարի աշխարհի միակ պահպանված [[առագաստանավ]]ն է:է։
«Վասայի» երկարությունը 69 մ է, լայնությունը՝ 11.7մ:7մ։ Նախատեսված էր, որ նավի վրա կլինի 64 հրանոթ<ref>[http://proboating.ru/articles/design/ship-museum-vasa-sweden/ Корабль-музей Vasa – лучшая морская достопримечательность Стокгольма]. proboating.ru. Проверено 22 сентября 2016.</ref>:։
 
== Շինարարություն ==
«Վասայի» պատմությունն սկսվել է [[1625]] թվականի հունվարի 16(26)-ից, երբ [[Շվեդիա]]յի թագավոր [[Գուստավ II|Գուստավ II Ադոլֆ]] շվեդական նավատորմում նոր ռազմանավ կառուցելու համար պայմանագիր ստորագրեց հոլանդացի նավաշինարար Հենրիխ Հյուբերթսոնի հետ:հետ։ Ըստ թագավորի մտահղացման` նոր նավը պետք է լիներ Շվեդական թագավորական նավատորիմի դրոշակակիրը:դրոշակակիրը։ Այդ տարի՝ նավի պատրաստման համար հատվել է մետ 16 հեկտար [[Կաղնի|կաղնու]] անտառ՝ մոտ հազար ծառ:ծառ։
Դեռևս «Վասայի» շինարարության ընթացքում նրան տրվել է՝ «թագավորական նավի» կոչում, ինչն ընդգծում էր նրա առանձնահատուկ կարգավիճակը:կարգավիճակը։ Նավի կմախքն առատորեն զարդարված էր ոսկեզօծ փորագրված ու ներկված քանդակներով:քանդակներով։ «Վասայի» ստեղծմանը ներգրավված էին լավագույն աշխատողները՝ [[հյուսն]]եր, [[դարբին]]ներ, նկարիչներ և այլն:այլն։ Նոր նավը հիացմունք և հպարտություն էր առաջացնում [[Ստոկհոլմ]]ի բնակիչների մոտ:մոտ։
[[1627]] թվականին նավաշինարար [[Հենրիխ Հյուբերթսոնը]] մահացավ:մահացավ։ «Վասայի» աշխատանքներում նրա իրավահաջորդը դարձավ նավաշինարար՝ [[Հեյն Յակոբսոնը]]:։ Այդ թվականի աշնանը նավն իջեցվեց ջուր:ջուր։
 
== Աղետ ==
<br> 3- նավի խորտակման վայր՝ 1628 թվականի օգոստոսի 10
]]
Օգոստոսի 10(20)-ին ամնեն ինչ պատրաստ էր նավարկության համար:համար։ Եղանակը պարզ էր, քամին թույլ, բայց՝ մրրկալից:մրրկալից։ Տախտակամածի մրա մոտ 100 մարդ կար՝ անձնակազմը, նրանց ընտանիքները՝ կանայք, երեխաները (առաջին նավարկության կապակցությամբ մեծ հանդիսություն էր կազմակերպվել, այդ պատճառով անձնակազմին թույլատրվել էր իրենց հետ վերցնել բարեկամներին):։ «Վասայի» առաջին նավարկության ուղղությունը [[Ստոկհոլմ]]ի հարավ-արևմուտքում գտնվող [[Էլվսնաբբեն]] [[ռազմաբազա]]ն էր:էր։
Նավահանգստային քաղաքում հոծ բազմություն էր հավաքվել, ովքեր հետևում էին նավի հեռանալուն:հեռանալուն։ Երբ նավը դուրս եկավ բաց ծովախորշ, քամու ուժեղ պոռթկումը լցրեց առագաստները և «Վասան» սկսեց ծռվել քամու կողմը, այնուհետև ուղղվեց և լողաց էլի մոտ 1300 մետր՝ հասնելով Ստեկհոլմի նավահանգստի մուտքի մոտ գտնվող [[Բեկհոլմեն կղզի|Բեկհոլմեն կղզուն]]:։ Այդտեղ՝ կղզուց մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա, քամու նոր ալիքը կրկին ծածկեց նավը՝ այս անգամ ավելի ուժեղ:ուժեղ։ Ջուրը ներխուժեց հրազենային բաց անցքերով, նավը շրջվեց և սկսեց սուզվել՝ բարձրացված առագաստներով և ծածանվող դրոշներով:դրոշներով։
Մինչ կհասնեին օգնության նավը հասցրեց գրեթե ամբողջովին անցնել ջրի տակ:տակ։ Փրկարարներին միայն մնում էր փրկվածներին հասցնել Ստոկհոլմի նավահանգիստ, ինչը և արվեց:արվեց։ Չնայած նրան, որ վթարը տեղի էր ունեցել ափին մոտ, ըստ տարբեր աղբյուրների, մահացավ՝ 50-ից 400 մարդ:մարդ։
== Աղետի պատճառների հետաքննություն ==
Միայն երկու շաբաթ անց «Վասայի» խորտակման ողբերգական լուրը հասավ [[Շվեդիա]]յի արքա [[Գուստավ II|Գուստավ II Ադոլֆին]], ով այդ ժամանակ գտնվում էր [[Պրուսիայի թագավորություն|Պրուսիայում]]:։ Թագավորը հեռագիր է ուղարկում Ստոկհոլմ, որտեղ ենթադրում է, որ նավի վթարի պատճառ կարող էր դառնալ հիմարությունն ու տգիտությունը և պահանջում էր անցկացնել հետաքննություն ու պատժել մեղավորմերին:մեղավորմերին։
Հետաքննության ընթացքում առաջ քաշվեցին մի շարք վարկածներ . կապիտանի հարբած վիճակը, հրանոթների ոչ հուսալի ամրեցումը և այլն:այլն։ Այս վարկածներից և ոչ մեկը չհաստատվեց:չհաստատվեց։ Ի վերջո եզրակացվեց, որ նավի նախագծման մեջ եղել են սխալներ:սխալներ։ Իսկապես, «Վասան» ուներ չափազանց բարձր գտնվող ծանրության կենտրոն և շատ նեղ էր, չնայած նրան, որ նավաշինարարները թագավորից գաղտնի 2,5 մետրով ավելացրել էին լայնությունը:լայնությունը։ Դա հանգեցրել էր նավի անկայունության:անկայունության։
[[Նավաշինարար]]ների հարցաքննությունը նույնպես ոչ մի արդյունք չտվեց:չտվեց։ ՀԻմնական դժվարությունն այն էր, որ նավի փաստացի շիանարար [[Հենրիխ Հյուբերթսոն]]ը մահացել էր աղետից մի տարի առաջ:առաջ։ Նավաշինարար [[Հեյն Յակոբսոն]]ը և նավաշինարանի վարձակալ [[Առենտ դե Գոտ]]ը նշեցին, որ նավը կառուցվել է այն չափերով, որը հաստատել է անձամբ թագավոր [[Գուստավ II|Գուստավ II Ադոլֆը]]:։ Եվ տախտակամածի վրա եղել է այնքան քանակությամբ հրանոթ, որքան՝ նշված է պայմանգրով:պայմանգրով։
Հետաքննության մեջ ներգրավել անձամբ թագավորին ոչ-ոք չհամարձակվեց:չհամարձակվեց։ Արդյունքում ոչ-ոք մեղավոր չճանաչվեց և ոչ-ոք չդատապարտվեց:չդատապարտվեց։
== XVII դարում ջրի հատակից բարձրացման փորձեր ==
«Վասայի» խորտակումից տարիներ անց, մի քանի անգամ, փարձեր են արվել նավը բարձրացնել ջրի հատակից:հատակից։ Հատկանշական է, որ այդ փորձերի հիմնական պատճառը ոչ թե բուն նավի արժեքն էր, այլ՝ 64 թանկարժեք [[բրոնզ]]ե [[թնդանոթ]]ները, որոնք խորտակվել էին նրա հետ:հետ։
Նավի բարձրացման ծրագրերը շատ բազմազան էին, բայց դրանց մածամասնությունը՝ անիրագործելի:անիրագործելի։ Առաջարկված տարբերակներից միայն մի քանիսն ուներին որևէ հաջողության հնարավորություն:հնարավորություն։ Մասնավորապես, նավը փորձել էին ջրի հատակով քաշել դեպի [[Բեկհոլմեն կղզի]], որի ափերից վթարի վայրը մոտ հարյուր մետր էր (ավելի ուշ, XX դարի կեսերին, երբ «Վասան» բարձրացվել է, նրա վրա եղել է ավելի քան երկու տասնյակ խարիսխներ, որոնցով փորձել են դուրս քաշել նավը):։ Այդ փորձերը չեն հաջողվել:հաջողվել։
Այն բանից հետո, երբ նավի բարձրացման փորձերը հաջողություն չգրանցեցին, հրանոթների բարձրացման նպատակով հավաքվեց [[ջրասուզորդ]]ների խումբ՝ [[Ալբերտ ֆոն Թրեյլեբենի]] գլխավորությամբ:գլխավորությամբ։ Նրանք իրենց տրամադրության տակ ուներին միայն [[ջրասուզակային զանգ]]:։
[[Պատկեր:Vasa-buvarharang.JPG|150px|մինի|Ալբերտ ֆոն Թրեյլեբենի ջրասուզակային զանգի պատճենը, որն օգտաֆործվել է «Վասա» նավից 1664—1665թվականներին հրանոթներ բարձրացնելու նպատակով]]
Որպեսզի ջրի մակերես բարձրացվեր մեկ հրանոթ, ջրասուզորդը պետք էր ջրի հատակում՝ մթության ու ցուրտ պայմաններում, միայնակ, օգտագործելով միայն՝ կարթ և մուրճ, կայմից հեռացներ մոտ տոննա կշռող զենքը և բարձրացներ ջրի մակերես:մակերես։ Այնուամենայնիվ, ջրասուզորդները կարողացան կատարել այս դժվարին աշխատանքը և 1664-1665 թվականների ընթացքում կարողացան բարձրացնել 53 հարնոթ, ևս մեկը բարձրացվել է՝ [[1683]]թվականին:թվականին։
 
== Որոնողական աշխատանքները XX դարում ==
Հրանոթների բարձրացումից հետո, ջրասուզորդները կորցրեցին հետաքրքրությունը «Վասայի» հանդեպ:հանդեպ։ Նավը մոռացվեց, անգամ անհետացան նրա գտնվելու վայրի մասին տվյալները:տվյալները։ Այդպես շարունակվեց մինչև XX դարի կեսերը, երբ «Վասայի» պատմությամբ՝ մասնավոր կարգով, սկսեց զբաղվել 38-ամյա ինժեներ [[Անդերս Ֆրանսեն]]ը:ը։ Այդ ժամանակ նա [[Շվեդիա]]յի XVII—XVIII դարերի ռազմածովային պատմության խոշորագույն մասնագետներից էր, ով զբաղվում էր խորտակված նավերով:նավերով։ Ֆրանսենը վստահ էր, որ նավը լավ է պահպանվել:պահպանվել։ Դրան կարող էին նպաստել [[Բալթիկ ծով]]ին բնորոշ պայմանները՝ պայմանավորված ջրում աղի քիչ քանակով այնտեղ չկան նավի ճիճուներ, որոնք ավելի աղի ջրերում ուտում են ամբողջ [[փայտ]]ը:ը։ Երկար ժամանակ Ֆրանսենը ուսումնասիրում էր հին [[քարտեզ]]ներն ու արխիվային տվյալները, այնուհետև՝ որոշելով նավի մոտավոր տեղը, սկսեց որոնողական աշխատանքները:աշխատանքները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունները տևել են ավելի քան 5 տարի:տարի։ Հետագայում Ֆրանսենը հիշում էր .
{{քաղվածք|Հիմնականում ես բարձրացնում էի՝ ժանգոտ երկաթե վառարաններ, կանացի հեծանիվներ, տոնածառներ և մահացած կատուներ ...}}
[[1956]] թվականի օգոստոսի 25-ին որոնումները վերջապես արդյունք տվեցին:տվեցին։ Մոտ 32 մետր խորության վրա Ֆրանսենը հայտնաբերեց նավի փայտե՝ լավ պահպանված տախտակամածը:տախտակամածը։ Այսպիսով հայտնագործությունը հաստատվեց:հաստատվեց։ Այդ իրադարձությամ մասին [[1956]] թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ստոկհոլմյան «Էքսպրես» թերթում տեղադրվեց հետևյալ հոդվածը .
{{քաղվածք|Ստոկհոլմի կենտրոնում՝ Բեկհոլմեն կղզու մոտակայքում, հայտնաբերվել է հին նավ:նավ։ Մասնավոր անձը 5 տարի զբաղվել է հետազոտությամբ, որպեսզի գտնի նավը:նավը։}}
 
== Նավի հետազոտության ու բարձրացման աշխատանանքներ ==
Նավը ծովի հատակից բարձրացվել է՝ [[1961]] թվականի ապրիլի 24-ին, իսկ [[1990]] թվականի օգոստոսի 16-ին՝ [[Յուրգորդեն կղզի|Յուրգորդեն կղզում]], նրա շուրջը բացվեց թանգարան, որն այժմ հանդիսանում է ստոկհոլմյան առավել շատ այցելվող թանգարաններից մեկը:մեկը։ Թանգարանի շենքը կառուցվել է հատուկ նավի համար և թույլ է տալիս նայել «Վասային» տարբեր կողմերից ու բարձրությունից:բարձրությունից։ «Վասայի» թանգարանում կա կինոթատրոն, որտեղ ցուցադրվում են ֆիլմեր Վասայի պատմության մասին:մասին։ Մինչև [[2007]] թվականը թանգարանն ունեցել է ավելի քան 25 միլիոն այցելու:այցելու։
 
== Պատկերասրահ ==