«Սֆորցա ամրոց»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 8 բայտ ,  1 տարի առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589); ծանոթագրությունը տեղափոխում եմ կետադրական նշանից առաջ
(Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.8)
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589); ծանոթագրությունը տեղափոխում եմ կետադրական նշանից առաջ)
|նկարագրություն2 =
}}
'''Սֆորցա ամրոց''' ({{lang-it|Castello Sforzesco}}), ամրոց [[Իտալիա]]յի հյուսիսում՝ [[Միլան]]ում:ում։ [[14-րդ դար]]ի ամրության մնացորդների վրա [[15-րդ դար]]ում ամրոցը կառուցել է Միլանի դուքս Ֆրանչեսկո Սֆորցան։ Հետագայում ամրոցը վերանորոգվել և ընդլայնվել է 16-րդ և 17-րդ դարերում` դառնալով [[Եվրոպա]]յի ամենամեծ [[միջնաբերդ]]երից մեկը։ Լայնամասշտաբ վերակառուցում իրականացրել է Լուկա Բելտրամին [[1791 ]]-[[1905]] թվականներին։ Այժմ այստեղ են տեղակայված քաղաքի մի շարք թանգարաններ և արվեստի հավաքածուներ։
 
== Պատմություն==
[[1358]]-[[1370]] թվականներին բնօրինակ ամրոցի կառուցումը պատվիրել է Գալեացո II Վիսկոնտին<ref>{{Cite web |url=http://www.icastelli.it/castle-1235247212-castello_sforzesco_di_milano-it.php |title=Page at icastelli.it |accessdate=2016-07-23 |archive-date=2016-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317230431/http://www.icastelli.it/castle-1235247212-castello_sforzesco_di_milano-it.php |dead-url=yes }}</ref>:։ Իրեն կից գտնվող դարպասի անունով ամրոցը հայտնի էր որպես ''Castello di Porta Giova'' (կամ ''Porta Zubia'')<ref name="Tour">{{cite book|title=Guida Milano|publisher=Touring Club Italiano|year=1985|page=436}}</ref>: Ջան Գալենցո Վիսկոնտին, Ջան Մարիա Վիսկոնտին և Ֆիլիպո Մարիա Վիսկոնտին ընդլայնել են ամրոցի տարածքը և այն դարձել է քառակուսի նախագծով ամրոց, որն ուներ 200 մետր երկարությամբ կողքեր, չորս աշտարակներ ամեն մի անկյունում, 7 մետր հաստությամբ պատեր<ref name="Tour"/>:։ Ամրոցը եղել է Վիսկոնտի լորդերի բնակավայրը։ Ավերվել է Աբրոզյան Հանրապետության օրոք։ Լորդերն ամրոցից վտարվել են [[1447]] թվականին։
 
[[1450]] թվականին Ֆրանչեսկո Սֆորցան սկսել է վերակառուցել ամրոցը՝ այն մասնավոր բնակավայր դարձնելու նպատակով։ [[1452]] թվականին նա աշխատանքի է վերցրել քանդակագործ և ճարտարապետ [[Անտոնիո Ֆիլարետե]]ին՝ նախագծելու ամրոցի կենտրոնական աշտարակը, որը մինչև այսօր հայտնի է որպես «Ֆիլարետեի աշտարակ» (''Torre del Filarete'')։ Ֆրանչեսկոյի մահից հետո շինարարությունը շարունակել է նրա որդին՝ Գալեացո Մարիա Սֆորցան՝ ճարտարապետ Բենեդետո Ֆեռինիի նախագծով։ Ամրոցի դեկորացիաներն իրականացրել են տեղացի նկարիչները։ [[1476]] թվականին Բոնա Սավոյսկայայի գահախնամակալության օրոք նրա անունով աշտարակ է կառուցվել։
[[Պատկեր:Chateau.Milan.png|left|thumb|Ամրոցը 16-րդ դարում]]
 
[[1494]] թվականին, երբ [[Լյուդովիկո Սֆորզա|Լյուդովիկո Սֆորցա]]ն դարձավ Միլանի լորդը, ամրոցը նկարազարդելու համար նա բազմաթիվ նկարիչներ հրավիրեց, այդ թվում նաև [[Լեոնարդո դա Վինչի]]ին (ով Բերնարդինո Ձենալեի և Բերնարդինո Բուտինոնեի հետ ստեղծել է բազմաթիվ ֆրեսկոներ) և [[Դոնատո Բրամանտե]]ին, ով ստեղծել է ''Sala del Tesoro''-ի ֆրեսկոները<ref>[http://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/1A050-00070/ Page at Lombardi Beni Culturali website]</ref>:։ ''Sala della Balla'' նկարազարդվել է Ֆրանչեսկո Սֆորցայի կատարած սխրագործություններով։ [[1498]] թվականին Լեոնարդոն աշխատել է ''Sala delle Asse''-ի առաստաղի վրա։ Հետագա տարիներին ամրոցը վնասվել է իտալական, ֆրանսիական, գերմանական զորքերի հարձակումներից։ [[1515]] թվականին Մարինյանոյի ճակատամարտում ֆրանսիական զորքերը պարտության են մատնում Մասիմիլիանո Սֆորցային, ով նահանջում է դեպի ամրոց։ Ֆրանսիայի Ֆրացիսկ I թագավորը հետապնդում է նրան Միլանում և նրա [[սակրավոր]]ները ականներ են տեղադրում ամրոցի հիմքի տակ, որից հետո պաշտպանները կապիտուլացվում են։ [[1521]] թվականին, երբ ամրոցն օգտագործվում էր որպես զենքի պահեստ, Ֆիլարետեի աշտարակը պայթում է։ Ֆրանչեսկո II Սֆորցան, ով կարճ ժամանակ իշխում էր Միլանում, վերականգնում և ընդլայնում է ամրոցը՝ դրա մի մասը դարձնելով իր կնոջ՝ Քրիստինա Դանիացու համար բնակության վայր։
 
[[Պատկեր:Milano - Castello sforzesco - Stemma Galeazzo Maria Dux Mediolani quintus - Foto G. Dall'Orto - 6-jan-2007.jpg|thumb|Գալեացո Մարիա Սֆորցայի զինանշանը՝ պատկերված արտաքին առաստաղի վրա]]
Հաջորդած իսպանական տիրապետության օրոք ամրոցը դարձել է [[միջնաբերդ]], քանի որ կառավարիչը տեղափոխվել է [[Միլանի թագավորական պալատ]] (1535)։ Նրա կայազորը կազմում էր 1000 -3000 մարդ և ղեկավարվում էր իսպանացի կաստելյաների կողմից<ref name="Tour"/>:։ [[1550]] թվականին սկսվում են ամրոցի ամրաշինական աշխատանքները որպես վեցանկյուն (սկզբանե հնգանկյուն) [[բաստիոնային ամրությունների համակարգ]]:։ Արտաքին ամրությունն ուներ 3 կմ երկարություն և զբաղեցնում էր 25.9 հեկտար տարածք<ref name=TCI438>{{cite book|title=Guida Milano|publisher=Touring Club Italiano|year=1985|pages= 438–439}}</ref>:։ Ամրոցը շարունակեց որպես բերդ օգտագործվել իսպանացիներին հաջորդած Լոմբարդիայի ավստրիացիների օրոք։
 
[[Պատկեր:Journal de Jean–Claude Locquin - Archives Nationales - 607AP-99, d.3 - (1).jpg|thumb|left|Ժան Կլոդ Լոքինի ամսագիրը, որը պատմում է Նապոլեոնյան տիրապետության օրոք ամրոցի շուրջ փորված խրամատների մասին: Ֆրանսիայի ազգային արխիվ]]
== Հանրային թանգարաններ ==
[[Պատկեր:Castello Sforzesco di Milano 0001.jpg|thumb|Ամրոցի չորս մուտքերից մեկը]]
Ամրոցի համալիրում են գտնվում հետևյալ թանգարանները՝թանգարանները<ref>{{Cite web |url=http://www.milanocastello.it/ing/home.html |title=Արխիվացված պատճենը |accessdate=2016-07-23 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626175202/http://www.milanocastello.it/ing/home.html |dead-url=yes }}</ref>՝
 
* [[Սֆորցա ամրոցի պատկերասրահ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.milanocastello.it/ing/visitaMobili.html |title=Արխիվացված պատճենը |accessdate=2016-07-23 |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113043140/http://www.milanocastello.it/ing/visitaMobili.html |dead-url=yes }}</ref>, որի հավաքածուն ներառում է [[Անդրեա Մանտենյա]]յի «Trivulzio Madonna» կտավը, [[Ջովաննի Անտոնիո Կանալետտո]]յի, [[Ջովաննի Բատիստա Տիեպոլո]]յի, Վինչենցո Ֆոպայի, [[Տիցիան]]ի և [[Տինտորետտո]]յի ստեղծագործություններից
* Ռոնդանինի Պիետա թանգարան, որտեղ ներկայացված է [[Միքելանջելո]]յի վերջին «<nowiki/>[[Ռոնդանինի պիետա|Rondanini Pietà]]<nowiki/>» քանդակը<ref>http://www.turismo.milano.it/wps/portal/tur/en/arteecultura/musei/pitturaescultura/Museo_della_Pieta</ref>
 
Տրիվուլցիանա գրադարանում է գտնվում [[Լեոնարդո դա Վինչի]]ի «Տրիվուլիանոյի օրենսգիրք» ձեռագիրը։ 2012 թվականին ամրոցում հայտնաբերվել են [[Կարավաջո]]յին վերագրվող նոր կտավներ<ref>http://www3.lastampa.it/arte/sezioni/news/articolo/lstp/461385/{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>http://www.repubblica.it/spettacoli-e-cultura/2012/07/05/foto/ritrovati_100_disegni_di_caravaggio-38584429/1/</ref>:։
 
== Պատկերասրահ ==