«Ռետրոտրանսպոզոն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 5 բայտ ,  10 ամիս առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589)
(Հետ է շրջվում 7656621 խմբագրումը, որի հեղինակն է Praxidicae (քննարկում) մասնակցուհին wrong button)
Պիտակ: Հետ շրջել
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589))
[[Պատկեր:Retrotransposons.png||right|Ռետրոտրանսպոզոնի կյանքի ցիկլը|440px]]
 
'''Ռետրոտրանսպոզոն''' (կոչվում են նաև ''տրանսպոզոններ ՌՆԹ միջնորդով''), [[գենետիկա]]կան տարրեր, որոնք կարող ենք բազմապատիկ անգամ մեծացնել իրենց քանակը [[գենոմ]]ում:ում։ Տարածված են [[Կորիզավորներ|էուկարիոտիկ]] օրգանիզմների մեծ մասում։ Կազմում են տրանսպոզոնների երկու ենթադասերից մեկը. ի տարբերություն մյուս ենթադասի, ռետրոտրանսպոզոններին անհրաժեշտ է միջնորդ [[ՌՆԹ]]-ի տեսքով։
 
Հատկապես տարածված են [[բույսեր]]ում, որտեղ կազմում են [[Բջջակորիզ|կորիզային]] ԴՆԹ-ի նշանակալից մասը։ Օրինակ [[եգիպտացորեն]]ի գենոմի 49-78% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից<ref name=SanMiguelandBennetzen>{{cite journal |author=SanMiguel P, Bennetzen JL |title=Evidence that a recent increase in maize genome size was caused by the massive amplification of intergene retrotranposons |journal=Annals of Botany |volume=82 |issue=Suppl A |pages=37–44 |year=1998 |url=http://aob.oxfordjournals.org/cgi/reprint/82/suppl_1/37.pdf |doi=10.1006/anbo.1998.0746}} {{ref-en}}</ref>:։ Իսկ [[ցորեն]]ի գենոմի 90% կազմում են կրկնվող տարրերը և 68%՝ տրանսպոզոնները<ref name=LiandGill>{{cite journal |author=Li W, Zhang P, Fellers JP, Friebe B, Gill BS |title=Sequence composition, organization, and evolution of the core Triticeae genome |journal=Plant J. |volume=40 |issue=4 |pages=500–11 |date=նոյեմբեր, 2004 |pmid=15500466 |doi=10.1111/j.1365-313X.2004.02228.x |url=http://www.doi.org/10.1111/j.1365-313X.2004.02228.x}} {{ref-en}}</ref>:։ Կաթնասունների դեպքում գենոմի կեսը (45% - 48%) տրանսպոզոններ են կան վերջիններիս մնացորդներ։ Մարդկային գենոմի 42% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից, իսկ 2-3% [[ԴՆԹ տրանսպոզոններ]]ից<ref name=Landeretal>{{cite journal |vauthors=Lander ES, Linton LM, Birren B, etal |title=Initial sequencing and analysis of the human genome |journal=Nature |volume=409 |issue=6822 |pages=860–921 |date=փետրվար, 2001 |pmid=11237011 |doi=10.1038/35057062 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v409/n6822/full/409860a0.html}} {{ref-en}}</ref>:։
 
Տարբերում են ռետրոտրանսպոզոնների երկու տեսակ — ռետրոտրանսպոզոններ երկար ծայրային կրկնություններով ({{lang-en|LTR, long terminal repeats}}), և ռետրոտրանսպոզոններ առանց այդ կրկնությունների։
Ռետրոտրանսպոզոնների կրկնապատկումը ՌՆԹ միջնորդի օգնությամբ ստեղծում է սեփական բազմաթիվ պատճեններ, որի հետևանքով գենոմի չափսը կարող է արագորեն աճել։ Ռետրոտրանսպոզոններն ընդունակ են նաև ինսերցիայի (ներդրում) եղանակով առաջացնելու տարատեսակ մուտացիաներ։
Ռետրոտրանսպոզոնները գործում են հետևյալ կերպ՝ նախ նրանք սինթեզում են կոմպլեմենտար ՌՆԹ շղթա, ապա այն դարձյալ ետ են վերածում [[ԴՆԹ]] շղթայի, որն արդեն կարող է ներդրվել գենոմի որևէ տեղամասում։ ՌՆԹ-ից ԴՆԹ անցումը իրականացվում է տրանսպոզոնների կողմից կոդավորվող [[հակադարձ տրանսկրիպտազներ]]ի ({{lang-en|reverse transcriptase}}) միջոցով<ref>{{cite journal |vauthors=Dombroski BA, Feng Q, Mathias SL, etal |title=An in vivo assay for the reverse transcriptase of human retrotransposon L1 in Saccharomyces cerevisiae |journal=Mol. Cell. Biol. |volume=14 |issue=7 |pages=4485–92 |date=հուլիս, 1994 |pmid=7516468 |pmc=358820 }} {{ref-en}}</ref>:։
 
Կուտակված բազմաթիվ մուտացիաների պատճառով տրանսպոզոնների մեծ մասն ակտիվ չէ։